ASEAN, 5G và cuộc chơi công nghệ lớn

04.05-01

Đối với nhiều nền kinh tế, sáng kiến mạng 5G hứa hẹn cơ hội mở rộng nấc thang kinh tế trong lĩnh vực công nghệ, vốn dĩ sẽ được hỗ trợ bởi Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (4IR) - dựa trên kết nối và dữ liệu. Nhưng đối với các cường quốc, hệ thống 5G là một chiến trường mới nổi về thống trị công nghệ, kinh tế và quân sự. Với tất cả hứa hẹn về lợi ích kinh tế, sáng kiến công nghệ thế hệ mới này có khả năng trở thành cơn ác mộng chuẩn bị ập đến ASEAN - một tổ chức có mối quan tâm thường trực là lựa chọn ngả về phía nào giữa các cường quốc.

Ảnh hưởng địa chính trị mà công nghệ tạo ra đã nằm trong nhiều cảnh báo từ chính quyền Trump. Việc tích hợp công nghệ 5G của Trung Quốc vào các mạng truyền thông thông tin quốc gia có thể gây ra các rủi ro an ninh mạng và gián điệp cửa sau.

Tuy nhiên, cảnh báo của Washington không được thế giới quan tâm nhiều. ASEAN đang duy trì nguyên tắc trung lập về công nghệ như Liên minh châu Âu - tự do lựa chọn bất cứ công nghệ nào phù hợp với từng quốc gia. Phần lớn chính sách được xây dựng dựa trên cơ sở lập trường quốc gia. Ngoại trừ Việt Nam, các quốc gia thành viên ASEAN khác không từ chối Huawei hay ZTE, nhà cung cấp chính của công nghệ 5G Trung Quốc, khỏi kế hoạch nâng cấp công nghệ.

Các quốc gia đang thận trọng tránh làm đảo lộn sự cân bằng mà ASEAN đã tạo ra giữa Washington và Bắc Kinh. Chẳng hạn, Singapore đã nhấn mạnh tầm quan trọng của cách tiếp cận cung ứng đa nguồn, để tránh sự phụ thuộc vào bất kỳ nhà cung cấp nào.

Nhưng đối với những nước khác, chi phí vẫn là yếu tố quan trọng. Lựa chọn 5G của Huawei thường rẻ hơn, và đối với các quốc gia xây dựng 5G trên nền tảng mạng 3G và 4G hiện tại, bất kỳ nỗ lực nghiêm túc nào nhằm vượt qua các rủi ro an ninh mạng mà Washington nhấn mạnh thường đòi hỏi phải thay thế nền tảng cơ sở hạ tầng công nghệ Trung Quốc hiện hữu. Chiến lược quảng bá đầy cám dỗ của Huawei – bao gồm hỗ trợ xây dựng nhà máy sản xuất và trung tâm đào tạo 5G – đang ngày càng khiến Trung Quốc trở thành một đối tác khó cưỡng.

Chi phí trả trước rẻ có thể đồng nghĩa chi phí đảm bảo an toàn cho các mạng này sẽ cao hơn. Mỹ đã chậm chân trong việc đưa ra một sự thay thế đáng tin cây, khi kêu gọi các nước từ bỏ thiết bị của Trung Quốc. Ngoài việc đề xuất ra Đạo luật Tối ưu Viễn thông Đồng minh Chiến lược, gần đây nhất, giới chức Mỹ đã đưa ra ý tưởng về việc mua cổ phần kiểm soát các đối thủ lớn nhất của Huawei - đó là Nokia và Ericsson.

Đối với ASEAN, triển vọng 5G giống như một tình thế tiến thoái lưỡng nan: mọi lựa chọn đều dẫn đến cùng một kết quả. Cho dù đó là Washington hay Bắc Kinh, khả năng gián điệp cửa sau vẫn xuất hiện từ mọi phía. Washington khó có thể từ bỏ bất kỳ lỗ hổng quan trọng nào nhằm phục vụ cho nỗ lực giám sát của họ trong bất kỳ mạng lưới công nghệ 5G được nhận hỗ trợ.

Các nhà lãnh đạo ASEAN đang thận trọng giải quyết các rủi ro an ninh mạng trong khi vẫn bảo vệ lợi ích quốc gia. Do thiếu vắng một cơ chế dựa trên quy tắc được các cường quốc bảo trợ, các nước ASEAN - ở những mức độ khác nhau – đang từng bước nỗ lực phối hợp và xây dựng lực lượng lao động có năng lực nhằm củng cố nền kinh tế kỹ thuật số và giải quyết vấn đề địa chính trị. Singapore hiện có một đội ngũ chuyên về an ninh mạng nhằm chuẩn bị cho kế hoạch triển khai 5G, trong khi trung tâm an ninh mạng 5G của Malaysia đang trong giai đoạn xây dựng. Ngược lại, Brunei mới chỉ công bố kế hoạch thành lập một cơ quan an ninh mạng quốc gia vào năm 2019.

Các chiến lược cấp khu vực cũng đang được các nước triển khai. Trong đó, Singapore đang đi đầu một số sáng kiến, với vị thế là quốc gia thành viên ASEAN có nền tảng kỹ thuật số tiên tiến nhất và dự kiến là quốc gia hưởng lợi lớn nhất từ cuộc cách mạng 5G. Bảo mật dữ liệu là một vấn đề quan trọng trong Khung ASEAN về Quản trị Dữ liệu Số và các diễn đàn đồng hành, trong khi cơ chế Điều phối An ninh mạng chính thức của ASEAN đã được kích hoạt tại Singapore vào năm ngoái. Với chương trình Hỗ trợ Kỹ thuật An ninh mạng Mỹ-Singapore và Trung tâm Tài năng An ninh mạng ASEAN-Singapore, quá trình xây dựng năng lực an ninh mạng đang có sự chuyển đổi lớn. Liệu rằng chính sách an ninh mạng của ASEAN có ngả về hướng có lợi cho các tiêu chuẩn và thông lệ ưa thích của Washington hay không vẫn đang chờ được kiểm chứng.

Lĩnh vực số hóa được dự báo sẽ tiếp tục thu hút sự chú ý của Việt Nam trong cương vị Chủ tịch luân phiên ASEAN, do chiến lược 4IR khu vực dự kiến có thể chuyển giao được. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ Singapore có tham gia với tư cách 'người chỉ đường' hay không, và liệu chương trình nghị sự phát triển kỹ thuật số có thể được theo đuổi toàn diện trong năm nay hay không, do các ảnh hưởng từ COVID-19, mặc dù việc ủng hộ hợp tác kỹ thuật số và kết nối tiền tệ đang được xem là trụ cột quan trọng hơn bao giờ hết.

Nhìn chung, căng thẳng địa chính trị có thể kéo dài nhưng không có khả năng chuyển hướng tập trung vào phát triển kỹ thuật số trong khu vực. Mối quan tâm của ASEAN khi trở thành nạn nhân của cuộc cạnh tranh quyền lực lớn chỉ xếp thứ hai, sau mối lo ngại rằng cộng đồng ASEAN không mang lại lợi ích cho người dân.

Điều này không nhất thiết đồng nghĩa rằng các khuôn khổ khu vực sẽ được xúc tiến, dựa trên mô hình đồng thuận của ASEAN. Tuy nhiên, điều này có thể không phải là một dấu hiệu hoàn toàn tiêu cực, đặc biệt là trong giai đoạn bất định của quá trình tái cấu trúc nền kinh tế kỹ thuật số. Nền kinh tế kỹ thuật số đã phát triển mạnh mẽ cho đến nay, mặc cho độ trễ của quy định. Giống như các quy tắc thương mại điện tử tạo điều kiện cho việc tiếp cận chiếc bánh kỹ thuật số đang ngày càng lớn, những đổi mới như ứng dụng gọi xe đã phá vỡ các mô hình kinh doanh truyền thống trong những địa hạt còn thiếu vắng quy định. Trong khi các nhà hoạch định chính sách tập trung quản lý các vấn đề mới nổi, thì các vấn đề nhô ra khỏi quy định cũng có thể cản trở giấc mơ số hóa ASEAN.

Căng thẳng địa chính trị không nên, và cũng không cần thiết, buộc ASEAN phải từ bỏ quan điểm trung lập. Đối với những nước quan tâm đến việc lựa chọn bên để ngả về, cần lưu ý rằng cuộc chơi công nghệ lớn chỉ mới bắt đầu. Việc khai thác 4IR được hỗ trợ bởi 5G đòi hỏi cả phần cứng và phần mềm. Trong khi Huawei có chỗ đứng trước đây, các công ty phương Tây và Nhật Bản vẫn có thể chiếm thế thượng phong về sau.

Trong vấn đề 5G và tình thế lưỡng nan hiện tại, lựa chọn thái độ trung lập để hướng tới sự phát triển vẫn là một bước đi an toàn cho ASEAN.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: ASEAN, hội nhập kinh tế, mạng 5G, Công nghiệp 4.0