Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Thế giới đang rơi vào một cuộc khủng hoảng chưa từng có tiền lệ. Đại dịch Covid-19 đang khiến toàn nhân loại gục ngã, không loại trừ bất cứ quốc gia, tôn giao, chủng tộc, ngôn ngữ hay khu vực nào. Nó cũng tác động liên đới đến nền kinh tế toàn cầu, đẩy cả thế giới vào một cuộc suy thoái, xóa sạch hàng nghìn tỷ USD trên các thị trường chứng khoán toàn cầu.

Nhiều người đang tự hỏi rằng, liệu đại dịch này có phải là giọt nước làm tràn ly của toàn cầu hóa – một hiện tượng mang lại những mặt tốt lẫn mặt xấu của thế giới hiện đại. Ở mặt tích cực, toàn cầu hóa đã giúp các dòng chảy ý tưởng, hàng hóa, dịch vụ, công nghệ, tài chính sinh sôi nảy nở. Nhưng đồng thời, toàn cầu hóa cũng tạo ra những điểm yếu và dễ tổn thương đối với thế giới.

Tuy giúp được hàng triệu người thoát khỏi nghèo đói, nhưng toàn cầu hóa cũng là nguyên nhân dẫn đến các cuộc khủng hoảng tài chính, những vụ tấn công mạng, chủ nghĩa khủng bố, và sự lây lan trên diện rộng của virus corona. Chúng ta cũng đang chứng kiến những ảnh hưởng liên đới của toàn cầu hóa đối với tình trạng biến đổi khí hậu. Mạng lưới kết nối toàn cầu, trong các lĩnh vực kinh doanh, thương mại, và du lịch cũng là nguyên nhân khiến việc kiểm soát đại dịch trở nên khó khăn hơn.

Sự tự do của các dòng chảy ý tưởng, nguồn vốn, tài nguyên, con người và việc làm cũng gây ra những áp lực chính trị. Từ hệ quả đó, mà trong giai đoạn gần đây, đặc biệt là sau sự nổi lên của Tổng thống Trump, thế giới bắt đầu đối mặt với những quy định hạn chế mới về nhập cư, sự chia rẽ trong lĩnh vực công nghệ, những rào cản đối với thương mại và đầu tư, sự tái dịch chuyển chuỗi cung ứng về nội địa, và xu hướng chính sách “đặc lợi ích quốc gia trên hết”.

Từ trước cả đại dịch Covid-19, làn sóng chống toàn cầu hóa đã mạnh mẽ. Ông Trump đã áp thuế quan lên các đồng minh và đối thủ, phát động một cuộc chiến thương mại với Trung Quốc và rút lui khỏi những hiệp định thương mại đa phương như Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP). Thực tế, tổng giá trị thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đã giảm từ mức 630 tỷ USD vào năm 2017 xuống còn 560 tỷ USD vào năm 2019.

Xu hướng tự do hóa kiểu mới đã mở đường cho những khẩu hiệu như Nước Mỹ Trên Hết và những sự kiện như Brexit. Virus Corona chỉ xát muối vào vết thương, bằng cách chặn đứng dòng chảy hàng hóa và con người trên toàn cầu. Virus Corona đã lây lan đến những khu vực quan trọng trong nền kinh tế toàn cầu và tạo ra sự rối loạn trong nguồn cung và nguồn cầu của thế giới.

Virus đang đánh vào tính siêu kết nối của các dòng chảy toàn cầu. Đây cũng là một trong những lổ hỏng dẫn đến cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, mặc dù virus corona đang khai thác lổ hỏng này theo một cách khác, với quy mô lớn hơn. Dưới một góc độ nào đó, tình hình hiện tại là chưa từng có tiền lệ.

Liệu virus corona có khiến Trung Quốc đánh mất vị thế của một nhà sản xuất toàn càu lớn nhất thế giới, chỉ có thời gian mới trả lời được. Các nước và các công ty đã bắt đầu nhận thức được rủi ro của việc lệ thuộc quá đà vào một nhà cung ứng.

Khi đại dịch SARS bùng nổ vào năm 2003, Trung Quốc chỉ chiếm 4% tổng sản lượng toàn cầu, trong khi ngày nay đã lên đến 16%. Nhiều người tự hỏi, có phải đã đến lúc các công ty cân nhắc một các nghiêm túc việc tái di dời hoạt động sản xuất về nội địa.

Tuy nhiên, điều này nói dễ hơn là làm. Trung Quốc đang giữ một vai trò cực kỳ quan trọng trong các chuỗi cung ứng toàn cầu. Và do đó, sức khỏe và sự thịnh vượng của nền kinh tế Trung Quốc cũng là yếu tố quan trọng. Vì lẽ đó, toàn cầu hóa có thể tạo ra những rủi ro mang tính hệ thống đối với toàn thế giới, khi mà có quá nhiều sự lệ thuộc vào một quốc gia như Trung Quốc. Có lẽ từ bây giờ, các nước sẽ cần tìm kiếm những cách thức mới để nới lỏng sự lệ thuộc này.

Tuy nhiên, đảo ngược toàn cầu hóa sẽ không phải là câu trả lời. Vấn đề này không thể được giải quyết bằng cách dựng lên những bức tường ngăn cách, tẩy chay hàng Trung Quốc, hay ngăn cản hoạt động du lịch, kinh doanh vào Trung Quốc. Có lẽ, virus corona sẽ tạo ra một dạng toàn cầu hóa khác biệt với những gì mà ta từng biết, tập trung vào nền kinh tế kỹ thuật số và giao lưu trực tuyến. Làm việc tại nhà đang là một xu hướng, và nó thậm chí có thể sẽ trở thành một thông lệ.

Vấn đề lớn hơn cần được giải quyết là cách chúng ta nên nhận thức về toàn cầu hóa. Sự thay đổi nhận thức này không phải là từ ủng hộ sang bài trừ toàn cầu hóa, mà là chúng ta cần nhận ra nhu cầu thực sự của nhân loại đối với những mặt nào của toàn cầu hóa. Nó có thể sẽ là một quá trình toàn cầu hóa hướng đến giảm thiểu khí thải carbon, lợi ích phân bổ công bằng hơn, hoặc đầu tư nhiều hơn vào giám sát và y tế.

Những biện pháp phòng hộ cũng cần được áp đặt để kiềm hãm những rủi ro của toàn cầu hóa, như những gì ta đang trải nghiệm ở hiện tại. Nhiều người cho rằng, thời kỳ kiểm soát chặc chẽ biên giới giữa các quốc gia sẽ quay lại, như những người theo chủ nghĩa dân túy và chủ nghĩa quốc gia từng khởi xướng. Đây có thể sẽ là xu hướng, nhưng không hoàn toàn quay ngược về thời kỳ của chủ nghĩa biệt lập.

Nhân loại đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng. Một mặt, sự di chuyển mạnh mẽ của dòng người xuyên biên giới có thể khiến đại dịch bùng nồ hơn. Mặt khác, để kiềm chế đại dịch, chúng ta không thể loại bỏ các hoạt động hợp tác xuyên biên giới, đặc biệt là trong các lĩnh vực khoa học và hỗ trợ y tế.

Virus corona không chỉ là hồi chuông cảnh tỉnh cho Mỹ và Trung Quốc mà còn cho cả thế giới. Đại dịch này vạch trần tính dễ tổn thương của nhân loại, cũng như sự lệ thuộc lẫn nhau quá nhiều giữa các nền kinh tế. Sự lệ thuộc hoàn toàn vào chuỗi cung ứng toàn cầu có thể rất nguy hiểm, và vì thế cần được điều tiết.

Chuỗi cung ứng nội địa

Do đó, trong bối cảnh đại dịch, tầm quan trọng của chuỗi cung ứng nội địa cũng tăng lên đáng kể. Các nước cần chuẩn bị sẵn những chuỗi cung ứng nội địa thay thế, kể cả khi điều này có tốn kém hơn một chút. Vì thế, việc tái di dời hoạt động sản xuất về nội địa ở một mức độ nào đó có thể là một quyết định hợp lý. Và nhờ đó, các dòng chảy con người và kinh doanh sẽ ít gây áp lực hơn lên biên giới quốc gia.

Có lẽ, chúng ta sẽ được chứng kiến quá trình tái nội địa hóa đối với các ngành công nghiệp ở một số quốc gia. Nó không chỉ là về chuỗi cung ứng mà còn trong các ngành như giáo dục và du lịch.

Toàn cầu hóa sẽ không bị đảo ngược hoàn toàn. Thực tế, mô hình toàn cầu hóa mà chúng ta trải nghiệm trước đẩy chủ yếu là các dòng chảy hướng vào Trung Quốc. Và xu hướng này sẽ không thể đảo ngược ngay tức thì. Có lẽ, giai đoạn hậu Covid sẽ chứng kiến các công ty tái dịch chuyển về nội địa, cũng như các quốc gia tái thiết những điều kiện mới cho toàn cầu hóa.

Nguồn: Deccan Herald

Từ khóa: Toàn cầu hóa, Covid-19, khủng hoảng kinh tế, chủ nghĩa bảo hộ, hội nhập