ASEAN ứng phó với đại dịch COVID-19

13.04-01

Cuộc khủng hoảng COVID-19 đã đảo ngược quá trình toàn cầu hóa của thế giới, đẩy ASEAN vào những hiểm họa chưa từng có tiền lệ. Khi đại dịch hoành hành, rủi ro và nỗi sợ lây nhiễm gia tăng bởi kết nối khu vực và sự gần gũi về địa lý - hai nguyên tắc cơ bản của Cộng đồng ASEAN đầy tham vọng.

Hợp tác đa phương của ASEAN đi vào bế tắc khi biên giới bị đóng cửa, hạn chế đi lại, các chuyến bay bị hoãn và các hội nghị bị hủy bỏ. Sau khi hoãn hội nghị thượng đỉnh đặc biệt ASEAN-Hoa Kỳ, hội nghị thượng đỉnh ASEAN dự kiến sẽ được tổ chức vào tháng 4 tại Việt Nam cũng được dời lại đến tháng sáu.

Tuy nhiên, không phải thế là mất hết. ASEAN có thể tận dụng nền tảng từ các cơ chế hiện có, kinh nghiệm tích lũy từ hoạt động phòng chống dịch bệnh trước đây và các giá trị nội tại của tình hữu nghị tốt và cởi mở để vạch ra con đường phía trước.

Phản ứng truyền thống của ASEAN đối với các tình huống khẩn cấp và khủng hoảng là triệu tập các cuộc họp khẩn cấp của giới lãnh đạo hoặc các bộ trưởng các nước ASEAN có liên quan để thảo luận về các giải pháp khu vực. Khi Hội chứng suy hô hấp cấp tính nặng (SARS) tấn công khu vực vào năm 2003, các nhà lãnh đạo ASEAN đã gặp nhau tại Bangkok và đưa ra các biện pháp phối hợp để chống lại căn bệnh này.

Nhiều biện pháp như vậy vẫn đúng với đại dịch COVID-19, bao gồm minh bạch và trao đổi thông tin và kinh nghiệm, tiếp cận đa ngành và toàn chính phủ, và thống nhất thủ tục sàng lọc các điểm đến và đi tại các cửa khẩu biên giới.

Nhưng sức mạnh truyền nhiễm theo cấp số nhân của COVID-19 không cho phép ASEAN sử dụng các nền tảng thông thường. Điều này khiến cho hội nghị trực tuyến trở thành lựa chọn duy nhất để duy trì hoạt động của ASEAN. Các quan chức y tế cấp cao của ASEAN đã triển khai một số hội nghị trực tuyến, phối hợp với các nước đối tác Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc trong khuôn khổ ASEAN +3, để trao đổi thông tin về các biện pháp ngăn chặn, giảm thiểu, và xác định nhu cầu hỗ trợ kỹ thuật và cung cấp y tế ở một số nước ASEAN.

Một hội nghị trực tuyến của các bộ trưởng thuộc Liên minh ASEAN - Châu Âu đã được tổ chức vào ngày 20 tháng 3 để thảo luận về các biện pháp trước mắt và lâu dài nhằm chống lại virus, bao gồm cả các biện pháp thúc đẩy thương mại và đầu tư khi đại dịch thuyên giảm.

Hội nghị trực tuyến là một cơ hội cần thiết để ASEAN tiếp tục những nỗ lực nửa vời của mình nhằm thúc đẩy sử dụng hội nghị trực tuyến, thậm chí vượt ra ngoài COVID-19. Trong khi các nền tảng công nghệ cho hội nghị trực tuyến hiện có sẵn và giá cả phải chăng hơn một thập kỷ trước, ưu tiên của ASEAN cho các cuộc họp trực tiếp vẫn rất cần thiết. Người ta khó lòng hình dung ASEAN là trung tâm ngoại giao khu vực mà không kể đến khoảng 1.500 cuộc họp hằng năm liên quan đến ASEAN.

Tuy nhiên, kinh nghiệm trong vài tháng qua cho thấy rằng hội nghị trực tuyến có thể vừa hiệu quả vừa tiết kiệm chi phí, đặc biệt là cho các cuộc họp kỹ thuật hoặc trong các tình huống khẩn cấp. Với tư cách là chủ tịch của ASEAN và trước sự gián đoạn bởi COVID-19, Việt Nam nên tận dụng hội nghị trực tuyến để giữ cho ASEAN gắn kết và chủ động thích ứng, phù hợp với chủ đề năm của ASEAN.

Mọi thứ đang thay đổi nhanh chóng trước đại dịch này và phản ứng của ASEAN phải lanh lợi và kịp thời. Do đó, ngay cả khi giới lãnh đạo ASEAN không thể gặp nhau trực tiếp, họ có thể, và nên, họp trực tuyến nhằm hợp tác và phối hợp các biện pháp quốc gia và thúc đẩy các cơ chế liên quan đến ASEAN trong việc giải quyết cuộc khủng hoảng này.

Điều thậm chí còn quan trọng hơn những cơ chế ASEAN đã thiết lập tại thời điểm khủng hoảng này là ý thức quan tâm nước láng giềng giữa các quốc gia thành viên. Khi các chính quyền khu vực đang sử dụng các biện pháp tự cô lập quyết liệt, như lệnh cấm đi lại và phong tỏa vì đặt phúc lợi người dân lên hàng đầu, điều này nghe có vẻ như một nghịch lý. Nhưng không phải vậy.

Do tính liên kết trong khu vực và coronavirus lan truyền như cháy rừng, bất kỳ sự lỏng lẻo nào trong kiểm soát cục bộ đều có thể dẫn đến một đợt bùng phát trên toàn khu vực. Sự kiện Hồi giáo tại Sri Pelaling Tablighi ở Kuala Lumpur, đã thu hút 16.000 người tham gia vào cuối tháng 2, không chỉ khiến Malaysia trở thành tâm điểm bệnh dịch ở Đông Nam Á, mà còn gây ra sự gia tăng các ca nhiễm COVID-19 ở các nước láng giềng Indonesia, Brunei và thậm chí cả Việt Nam.

Chính phủ Malaysia đã bắt đầu hành động. Lệnh hạn chế di chuyển của nước này, bao gồm cả đóng cửa biên giới, đã ảnh hưởng đến sự di chuyển của người dân và hàng hóa trên tuyến đường nối liền với Singapore. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là cả hai nước đã thành lập một ủy ban làm việc đặc biệt để xử lý sự gián đoạn gây ra bởi các biện pháp khẩn cấp này.

Nhiều biện pháp tương tự hơn nữa có thể được thực hiện giữa các nước láng giềng ASEAN, có tính đến phúc lợi đan xen ngay cả khi các bên đang hướng tới lợi ích quốc gia. Có rất nhiều điều cần học hỏi từ các kinh nghiệm lẫn nhau của các nước, ví dụ Singapore truy vết nguồn lây nhiễm và Việt Nam huy động toàn xã hội trong việc chống lại đại dịch. Cả hai nước đã cam kết tính minh bạch thông qua thông tin rõ ràng và cập nhật thường xuyên cho công chúng, bao gồm cả thông qua các ứng dụng truy vết và nhắn tin từ các lãnh đạo, để chiếm được lòng tin xã hội và xua tan thông tin sai lệch.

Cả hai đã có thể phát triển bộ dụng cụ thử nghiệm (test kit) cho COVID-19 tại mỗi nước, Việt Nam thậm chí còn bắt đầu xuất khẩu riêng. Do tầm quan trọng của việc thử nghiệm rộng rãi để ngăn chặn sớm sự lây lan của coronavirus, cả hai quốc gia nên hỗ trợ các thành viên ASEAN khác về mặt này.

Cuộc khủng hoảng COVID-19 cũng đưa ra một số bài học cho ASEAN nhằm tăng cường chuẩn bị và ứng phó với các mối nguy hiểm sức khỏe cho khu vực trong tương lai. Ví dụ, ASEAN nên xem xét việc phát triển một kho dự trữ vật tư y tế trong khu vực; mở rộng phạm vi công việc của khu vực ASEAN về ứng phó thảm họa, bao gồm hỗ trợ nhân đạo trong các trường hợp y tế khẩn cấp; và huy động các nguồn lực và xây dựng năng lực cho các quốc gia thành viên trong việc phát triển một chiến lược y tế công cộng dài hạn khả thi.

Để tiến về phía trước, điều quan trọng là các nước ASEAN duy trì quan điểm dài hạn trong đối phó với COVID-19 và các tác động đa dạng của nó. Hợp tác khu vực và quốc tế góp phần ngăn chặn, giảm thiểu và điều trị bệnh hiệu quả, đặc biệt thông qua việc chia sẻ các dữ liệu y tế liên quan.

Trong bối cảnh thực thi các lệnh phong tỏa và đóng cửa, khu vực ASEAN không bao giờ đánh mất tinh thần cởi mở để tiến về phía trước.

Nguồn: The Jakarta Post

Từ khóa: ASEAN+3, virus corona, khủng hoảng y tế