Cái kết của toàn cầu hóa?

25.04-01

Có thể nhiều người tin rằng cái kết của toàn cầu hóa đang đến gần, tuy nhiên, đây là vấn đề mà ta không nên vội phán xét.

Theo một số nhà phân tích, trong danh sách những nạn nhân của cuộc khủng hoảng Covid-19 cũng bao gồm tiến trình toàn cầu hóa. Mặc dù những cuộc khủng hoảng thường là thời điểm tạo ra những thay đổi lịch sử, không hẳn tất cả mọi thứ sẽ thay đổi sau khi cuộc khủng hoảng này đi qua.

Ba điều kiện cho một sự thay đổi căn bản

Các nghiên cứu khoa học xã hội đã chứng minh cho chúng ta thấy rằng một cuộc khủng hoảng chỉ có thể làm thay đổi tập tính xã hội khi đáp ứng đủ ba điều kiện: Thứ nhất, tập tính đó phải được xem là nguyên nhân dẫn đến, hoặc làm nặng thêm cuộc khủng hoảng.

Thứ hai, phải tồn tại những giải pháp thay thế cho tập tính hiện tại, và chúng phải khả thi và ít tốn kém.

Ví dụ, trong cuộc khủng hoảng tầng Ozone do khí thải chlorofluorocacbon (CFC) gây ra, các phương pháp thay thế đã nhanh chóng được áp dụng để cắt giảm lượng khí thải. Chúng ta vượt qua được cuộc khủng hoảng vì các phương pháp này đã được nghiên cứu từ trước và không quá tốn kém.

Thứ ba, một cuộc khủng hoảng sẽ dẫn đến sự thay đổi nếu những tập tính xã hội trước đó vốn dĩ đang gây ra sự suy thoái trước cuộc khủng hoảng. Ví dụ, cuộc Chiến tranh thế giới lần II đã khiến quá trình thực dân hóa chấm dứt bởi vì, bởi vì chủ nghĩa thực dân trước đó cũng đang trên đà suy thoái.

Thất bại của nội địa hóa, không phải toàn cầu hóa

Trong tình hình hiện tại, chúng ta cần suy xét liệu toàn cầu hóa có thực sự sẽ trở thành nạn nhân của Covid-19. Có một bằng chứng rõ ràng là, virus này không phải là kết quả của toàn cầu hóa, mà là từ sự thất bại - hay dựa dẫm quá nhiều - vào năng lực nội địa hóa.

Điểm khởi đầu của đại dịch này là những địa phương, sau đó lan rộng thành những khu vực. Quả thật, đại dịch đã lan ra toàn cầu thông qua một mạng lưới các ổ dịch theo khu vực. Nhưng sự bùng phát vẫn có sự khác biệt ở từng nơi, tùy thuộc vào năng lực và mức độ quản lý của chính phủ quốc gia/ địa phương đối với đại dịch.

Trở lại với mô hình của thế kỷ 18?

Khả năng lây lan từ khu vực này sang khu vực khác của virus không phụ thuộc vào mức độ toàn cầu hóa. Các mạng lưới giao thông từ lâu đã là biểu tượng cho sự liên kết của thế giới hiện đại, và nó là nhân tố chính đẩy mạnh tốc độ lây lan.

Cách duy nhất để virus bị kiềm chế trong một khu vực là đảm bảo rằng không có chuyến bay hay chuyến tàu nào đến được khu vực này. Và điều đó không thể dẫn đến cái kết của toàn cầu hóa.

Thay vào đó, nó chỉ là một sự đi ngược về mô hình của thế kỷ 18. Và vào năm 1831, bệnh dịch tả cũng có thể lây lan từ Châu Âu sang tận Châu Á - mặc cho những hàng rào quân sự.

Điều này cho thấy những yếu tố khiến toàn cầu hóa trở nên bùng nổ trong những năm 1990 và 2000 không phải là nhân tố chính khiến đại dịch lan rộng.

Tái nội địa hóa các tiến trình kinh tế là một giải pháp khả thi

Dĩ nhiên, chúng ta vẫn có những giải pháp thay thế cho xu hướng hiện tại của chuỗi cung ứng và sản xuất toàn cầu. Tái nội địa hóa một phần tiến trình kinh tế có thể là một giải pháp khả thi. Tuy nhiên, điều này sẽ dẫn đến sự gia tăng chi phí và thâm hụt đáng kể phúc lợi xã hội.

Khi giai đoạn bình thường mới được lập ra, khối lượng nợ công và nợ tư nhân sẽ chồng chất khắp nơi. Chúng ta sẽ tự đặt chân vào một cuộc suy thoái toàn cầu khác. Và áp lực chi phí khi đó sẽ vô cùng cao.

Chậm lại không phải là suy giảm

Điều quan trọng là ta phải nhận ra được rằng đây không phải là một viễn cảnh có thể khiến toàn cầu hóa bị đảo ngược.

Quả thực là hoạt động sản xuất khẩu trang và các thiết bị y tế đang trở thành xu thế ở nhiều nước. Nhưng nó chỉ là ưu tiên trong những tình thế đặc biệt, và không phù hợp cho sự phát triển lâu dài.

Quả thực là tốc độ của tiến trình toàn cầu hóa cũng đã có dấu hiệu chậm lại từ trước cuộc khủng hoảng. Nhưng nếu nói nó đang đảo ngược là hoàn toàn không đúng. Sự giảm tốc không phải là dấu hiệu dẫn đến đảo ngược.

Quá trình toàn cầu hóa kinh tế đã đạt đến một trình độ cao từ trước cuộc khủng hoảng. Hiện tại, quá trình này có thể sẽ trải qua một vài sự điều chỉnh, nhưng nó vẫn sẽ trở về đúng trình độ như trước cuộc khủng hoảng.

Một phiên bản khác của toàn cầu hóa

Do đó, chúng ta cần thận trọng khi tuyên bố rằng toàn cầu hóa đã kết thúc.

Sau cuộc khủng hoảng, một số khía cạnh thực tiễn sẽ thay đổi. Có thể những cuộc hội nghị trực tuyến sẽ diễn ra nhiều hơn, các cuộc họp mặt kinh doanh trực tiếp sẽ ít lại. Điều này hoàn toàn hợp lý.

Ngay trong giai đoạn đại dịch, chúng ta cũng đang dần thích nghi với các phương thức hội nghị trực tuyến. Bởi vì ta sẽ dễ dàng tập hợp một nhóm thảo luận đông đủ, nếu ta chỉ cần sắp xếp thời gian trống để ngồi trước màng hình máy tính, thay vì phải duy chuyển đến một nơi xa xôi và mất cả ngày cho hai chuyến đi đến và về.

Một dạng mô hình thương mại mới

Covid-19 có thể cũng sẽ đẩy nhanh sự kết thúc của các nhà bản lẻ địa phương, và song song đó mở rộng thị phần cho những ông lớn như Amazon & Co. Đây là một điều đáng buồn.

Covid-19 cũng sẽ đẩy nhanh tốc độ của quá trình kỹ thuật số hóa - và đặc biệt, là thúc đẩy sự thay đổi của nền giáo dục - vì chúng ta sẽ buộc phải thích nghi với những kiến thức mới trong lĩnh vực kỹ thuật số.

Dĩ nhiên, virus corona cũng dẫn đến sự dãn cách xã hội và một tập quán xã hội khác. Nhưng chúng ta rồi sẽ dần quen với điều này.

Cuối cùng, về các chuỗi cung ứng, vẫn còn rất khó để Đức và những công ty khác cắt giảm số lượng cơ sở sản xuất ở nước ngoài với quy mô lớn.

Quả thực là những công ty đang phụ thuộc vào nguồn cung tại khu vực Vũ Hán đã gặp một số khó khăn trong tháng 2. Nhưng nếu cơ sở sản xuất của họ đặt ở những nơi khác, chẳng hạn như Bang North Rhine-Westphalia của Đức, thì bây giờ họ cũng gặp những khó khăn tương tự.

Kết luận

Từ những dẫn chứng trên, không khó để thấy rằng sau cuộc khủng hoảng, toàn cầu hóa sẽ khôi phục lại như trước đây.

Nguồn: The Globalist

Từ khóa: Toàn cầu hóa, khủng hoảng y tế, chuỗi cung ứng, hội nhập kinh tế, Coivd-19