Ván cờ quyền sở hữu trí tuệ trong cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc

09.03-08

Mỹ và Trung Quốc đã chấp thuận thông qua thỏa thuận thương mại giai đoạn một vào tháng 12 năm ngoái, và chính thức ký vào văn kiện hoàn chỉnh của thỏa thuận hồi tháng 1/2020. Mặc dù các điều khoản của thỏa thuận sẽ không được tiết lộ theo như yêu cầu từ phía Trung Quốc, không khó để dự đoán nội dung then chốt được đề cập trong thỏa thuận chính là quyền sở hữu trí tuệ (SHTT).

Nhìn sơ qua, cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung là cuộc tranh chấp thương mại khi cả hai nước cùng đánh thêm thuế quan vào những sản phẩm thương mại của đối phương, tuy nhiên vấn đề cốt lõi chính là cuộc chiến về SHTT. Chính sự khác biệt trong quan điểm và vị thế của hai phía trong vấn đề SHTT đã khiến SHTT trở thành trọng tâm của cuộc chiến, và là một phần không thể thiếu trong thỏa thuận thương mại.

Từ góc nhìn của Mỹ

Quyền sở hữu trí tuệ là quyền riêng tư trong hệ thống pháp luật của Mỹ. Chính phủ nói chung không nên đích thân can thiệp vào những vấn đề liên quan đến quyền riêng tư trong nền kinh tế thị trường. Tranh chấp SHTT giữa các quốc gia thường được giải quyết theo luật lệ của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Trên thực tế, Cuộc điều tra của Mỹ đối với Trung Quốc, dựa trên điều luật 301, đã khiến SHTT trở thành trọng tâm của cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung. Cuộc điều tra kết luận rằng Trung Quốc đã không thực hiện nghiêm túc cam kết bảo vệ quyền SHTT sau khi gia nhập WTO, và đã gây ra thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng đối với các công ty Mỹ, chủ yếu ở các khía cạnh dưới đây:

Chính quyền Trung Quốc buộc các doanh nghiệp Mỹ thực hiện chuyển giao công nghệ thông qua can thiệp hành chính và các cách thức khác;

Đăng kí nhãn hiệu sai luật, vi phạm bản quyền internet, giả mạo và các hành vi xâm phạm quyền SHTT khác;

Và chính quyền Trung Quốc thực thi pháp luật và trừng phạt pháp lý không đầy đủ đối với các hành vi xâm phạm quyền SHTT.

Bằng cách phát động cuộc chiến thương mại, Mỹ đang cố gắng buộc Trung Quốc phải chấp nhận các định nghĩa của Mỹ về bảo vệ SHTT, thực hiện cải cách cơ cấu, và giảm mức độ can thiệp của chính phủ vào thị trường, cũng như củng cố những hình phạt đối với hành vi xâm phạm quyền SHTT. Mỹ cũng đang tận dụng cơ hội này để đàn áp sức mạnh cạnh tranh ngày càng lớn của Trung Quốc trong cuộc cách mạng công nghệ mới.

Từ góc nhìn của Trung Quốc

Cả thế giới đều đã chứng kiến sự phát triển của Trung Quốc trong vài thập kỉ qua. Với tư cách là quốc gia đang phát triển lớn nhất trên toàn cầu, Trung Quốc đã có những động thái giải quyết các mối lo ngại về quyền SHTT của Mỹ như sau:

(1) Trung Quốc vẫn duy trì một nền kinh tế thị trường đậm chất Trung Quốc. Việc liệu Trung Quốc có đang mua lại chuyển giao công nghệ từ các công ty Mỹ một cách không hợp pháp hay không cần được trình lên WTO để phân xử;

(2) Trung Quốc đã thực hiện các sửa đổi và chỉnh lý tương ứng đối với Luật Đặc quyền sáng chế, Luật Thương hiệu, Luật Cạnh tranh không công bằng và các luật lệ và quy định liên quan khác của nước này để giải quyết các vấn đề xâm phạm quyền SHTT khác;

(3) Tuân thủ các luật lệ và quy định đã sửa đổi có liên quan, Trung Quốc đã củng cố và sẽ tăng cường hơn nữa những nỗ lực bảo vệ SHTT cũng như áp dụng các hình phạt nghiêm khắc hơn đối với các hành vi xâm phạm.

Sự tiến bộ của Trung Quốc trong các lĩnh vực công nghệ internet, truyền thông 5G, và các công nghệ tiên tiến khác là nhờ vào sự khéo léo và nỗ lực không ngừng của nhân lực Trung Quốc khi bước vào trang mới của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, cùng với chuyển đổi công nghiệp.

Bằng cách đầu tư nhiều hơn vào nghiên cứu và phát triển kĩ thuật, và bằng cách nâng cao nhận thức của người Trung Quốc về SHTT, Trung Quốc sẽ vượt qua rào cản SHTT hiện có trong nhiều lĩnh vực, và dẫn đầu thế giới về những đóng góp vào phát triển công nghệ toàn cầu.

Viễn cảnh tương lai

Nếu cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung vẫn tiếp diễn, chi phí sinh hoạt của những người phụ thuộc vào hàng hóa Trung Quốc tại Mỹ sẽ tăng lên. Trung Quốc cũng sẽ bị ảnh hưởng bởi những thuế quan áp đặt lên hàng xuất khẩu sang Mỹ. Và đây sẽ là cuộc chiến thất bại cho cả hai.

SHTT không chỉ là nguyên nhân dẫn đến cuộc chiến thương mại đang diễn ra, mà nó còn là một vấn đề mà cả hai phía đều không thể tránh khỏi, và cần được giải quyết trong tương lai.

Chỉ có cách cả hai bên cùng đồng ý từ bỏ lợi ích cá nhân, tìm kiếm tiếng nói chung, và nhượng bộ nhau một mức nhất định thì cả hai nước mới có thể thúc đẩy phát triển thương mại quốc tế và cơ chế SHTT của cả Mỹ và Trung Quốc mới có thể thống nhất.

Chính quyền hai bên có lý do để tin rằng trên danh nghĩa là hai quốc gia độc lập lớn nhất trên thế giới, chỉ khi cả hai nước cùng thể hiện sự chân thành thì Trung Quốc và Mỹ mới có thể phụ thuộc lẫn nhau và giữa hai bên mới không tồn tại những xung đột không thể giải quyết.

Cũng có lý do để tin rằng cuộc chiến thương mại gây ra bởi tranh chấp SHTT sẽ kết thúc theo cách có lợi cho sự tiến bộ và phát triển của thế giới.

Nguồn: Vantage Asia

Từ khóa: Chiến tranh thương mại, quyền sở hữu trí tuệ