Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Mỹ có thể đạt được thỏa thuận với Trung Quốc, nhưng thỏa thuận này sẽ chỉ có thể giảm căng thẳng tạm thời.

Cuối năm 2019, một lệnh ngừng chiến một phần và ngắn hạn dường như sắp đạt được trong cuộc chiến thương mại của Tổng thống Donald Trump trên thế giới. Tuy nhiên, động cơ bảo hộ - nguyên nhân dẫn đến cuộc chiến này - vẫn còn đó.

Cũng không nên quên rằng chủ nghĩa dân tộc kinh tế đã định hướng vận mệnh của tất cả các quốc gia lớn kể từ thế kỷ thứ 19. Theo tư tưởng hiện nay, được xây dựng trong gần bốn thập kỷ toàn cầu hóa, thương mại tự do và sự bãi bỏ quy định là trật tự tự nhiên.

Tuy nhiên, lịch sử lại cho thấy, Hoa Kỳ là một cường quốc bảo hộ trong phần lớn chiều dài tồn tại của mình, và thuế quan là một yếu tố quan trọng giúp Hoa Kỳ hạ bệ Anh khỏi vị trí dẫn dắt kinh tế toàn cầu vào đầu thế kỷ 20.

Cựu Tổng thống Hoa Kỳ William McKinley đã từng phát biểu vào năm 1890: “Chúng tôi dẫn đầu tất cả các quốc gia về nông nghiệp, chúng tôi dẫn đầu tất cả các quốc gia trong khai khoáng; chúng tôi dẫn đầu tất cả các quốc gia về sản xuất. Đây là những chiến tích mà chúng tôi có được sau 29 năm áp dụng thuế bảo hộ.”

Lập luận cho chủ nghĩa dân tộc kinh tế chống lại gã khổng lồ sản xuất như Anh thì thật đơn giản. Những người ủng hộ thương mại tự do ở Anh khẳng định rằng, hệ tư tưởng của họ là tốt nhất để mang lại sự thịnh vượng và hòa bình cho thế giới. Những người chỉ trích ở các nước kém phát triển hơn Anh, trong đó có cả Friedrich List của Đức, một nhà lý thuyết gia kinh tế có ảnh hưởng nhất thế kỷ thứ 19, phản biện rằng thương mại tự do có thể chỉ có thể là một mục tiêu, hơn là điểm khởi đầu của sự phát triển hiện đại.

Các rào cản đã có sẵn

Để tự tăng cường sức mạnh kinh tế cho quốc gia đòi hỏi các nước phải bảo hộ ngành công nghiệp non trẻ của mình cho đến khi ngành này có thể cạnh tranh quốc tế.

Bất chấp những lời hô hào ủng hộ thương mại tự do, mà đã được các tờ tạp chí như “Economist” phóng đại, trên thực tế, nước Anh chỉ theo đuổi thương mại tự do sau khi đã áp dụng thành công các mức thuế quan. Nước này còn sử dụng sức mạnh quân sự để xuất khẩu hàng hóa và đầu tư sang các thị trường khác.

Vào cuối thế kỷ 19, lần lượt các nước khác cũng đi theo cách làm của Anh, không riêng gì Mỹ. Nước Ý trong khi tìm cách hiện đại hóa nền kinh tế, đã áp thuế quan cao đối với Pháp. Trong khi đó, Đức và Nhật Bản cũng đã bảo trợ các nhà sản xuất nội địa, đồng thời cố gắng bảo vệ họ khỏi sự cạnh tranh nước ngoài.

Ngay cả Anh, giống như các nước thuộc địa của mình là Úc, Canada và Nam Phi, cũng đã từ bỏ thương mại tự do vào năm 1932. Chủ nghĩa bảo hộ của Mỹ đã đạt đến đỉnh điểm với Đạo luật Thuế quan Smoot- Hawley khét tiếng ra đời năm 1930.

Một cái gật đầu miễn cưỡng dành cho thương mại tự do

Hoa Kỳ đã nhanh chóng chuyển hướng sang thương mại tự do sau Thế chiến thứ hai chỉ bởi vì các ngành sản xuất của nước này, vốn chiếm ưu thế hơn so với các ngành sản xuất của các nước bị chiến tranh tàn phá trên thế giới, cần tiếp cận các thị trường quốc tế.

Thậm chí sau đó, sự khẩn cấp về quân sự và ngoại giao của Chiến tranh Lạnh đã biến Mỹ trở thành một người bảo hộ ngoài dự đoán cho các ngành sản xuất của Nhật Bản khi các ngành này được tái xây dựng trở nên mạnh mẽ hơn. Các tập quán thương mại được ông Trump đánh giá là không công bằng ngày nay - từ các khoản cho vay và trợ cấp cho các tập đoàn quốc gia và các biện pháp hạn chế nhập khẩu - đã trở thành chìa khóa cho sự tăng trưởng không chỉ ở Nhật Bản mà còn cho “những con hổ” Đông Á như Hàn Quốc và Đài Loan.

Bảo hộ của Ấn Độ

Ấn Độ đã thử nghiệm điều tương tự, mặc dù ít thành công hơn, nhằm xây dựng một nền kinh tế sản xuất thông qua áp đặt một số mức thuế quan cao nhất thế giới. Sau một thử nghiệm ngắn hạn với tự do hóa thương mại - đã dẫn đến thâm hụt thương mại 53 tỷ USD với Trung Quốc, hiện nay Ấn Độ đã thu mình lại vào chính sách bảo hộ cũ của mình.

Sự trỗi dậy của Trung Quốc như một cường quốc sản xuất đã khiến Hoa Kỳ cũng phải từ bỏ vai trò hợp tác quốc tế mà nước này đã đảm nhận sau Thế chiến thứ hai.

Các tổ chức đa phương như Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) mà Hoa Kỳ đã hỗ trợ thành lập không còn phục vụ những mục đích của nước Mỹ nữa. Thêm vào đó, trong những năm đầu thập niên 1990 khi các cuộc tranh cãi về NAFTA nổ ra, lập luận cho rằng ‘sự thịnh vượng mà thương mại tự do đem lại được đánh đổi bằng túi tiền của người nghèo và tầng lớp trung lưu bất chấp các hậu quả về môi trường’ trở nên đầy thuyết phục.

Có thể đi theo cách của thương mại tự do

Ngày nay, những người ủng hộ thương mại tự do rõ ràng đã lờ đi quá lâu các vấn đề chính trị biến động xuất phát từ sự đình trệ tiền lương và bất bình đẳng thu nhập. Mải mê ủng hộ định luật kinh tế “lợi thế so sánh”, những người ủng hộ thương mại tự do lại xem nhẹ một định luật có giá trị cao hơn, chi phối các mối quan hệ kinh tế quốc tế: Lẽ phải luôn thuộc về kẻ mạnh.

Nối gót Anh, các nước lớn cũng đã tiến hành các tập quán mà họ chỉ trích các nước khác. Ví dụ, Mỹ mặc dù khăng khăng rằng các nước khác phải giảm sự can thiệp của chính phủ, song nước này lại trợ cấp các ngành công nghệ cao theo cách vi phạm các hiệp định của WTO (và thoát khỏi lệnh trừng phạt chỉ bằng các lý do quốc phòng).

Trò bịp của thương mại tự do diễn ra lần đầu khi Mỹ hạ bệ Anh vào thế kỷ 19, và lặp lại một lần nữa khi Trung Quốc khao khát trở thành bá chủ trong thế kỷ 21. Thương mại tự do hóa ra lại là thứ giúp cho một cường quốc trỗi dậy, cho đến khi nó không còn có ích nữa, và là điều mà phần lớn các nước tuyên bố thực thi nhưng rồi sau đó lại cố gắng phá vỡ nguyên tắc càng nhiều càng tốt.

Trong bối cảnh thế giới kết nối với nhau hơn bao giờ hết, các cuộc chiến thương mại của ông Trump dĩ nhiên là một hành động khinh suất đầy nguy hiểm. Tuy nhiên, các cuộc chiến thương mại này có tác dụng làm rõ thách thức phía trước: làm sao để các thể chế đa phương thừa nhận rằng chủ nghĩa bảo hộ, thay vì thương mại tự do, mới là một thực trạng sâu sắc và dai dẳng trong lịch sự kinh tế toàn cầu.

Nguồn: Gulf News

Từ khóa: thương mại tự do, chủ nghĩa bảo hộ, cuộc chiến thương mại, Mỹ, Trung Quốc