Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Thỏa thuận về nhập khẩu sữa giữa Kenya và Uganda đã khép lại một năm đầy căng thẳng trong hoạt động thương mại giữa các quốc gia thành viên Cộng đồng Đông Phi (EAC), làm suy yếu sự dịch chuyển tự do của hàng hóa và dịch vụ trong khu vực.

Tuần trước, Kenya và Uganda đã đạt được một thỏa thuận về việc đánh thuế nội địa mặt hàng dược phẩm, nước trái cây và sữa- những sản phẩm vốn đe dọa đẩy hai nước láng giềng vào một cuộc xung đột.

Tờ The EastAfrican cho biết Uganda đã đồng ý cắt giảm 13% thuế tiêu thụ đánh trên nước trái cây và xóa bỏ 12% phí thẩm định dành cho dược phẩm của Kenya vào ngày 30/6/2020, đây được xem là một bước tiến triển giữa hàng loạt các giải pháp nhằm ngăn chặn tranh chấp thương mại leo thang với Kenya.

Uganda đã đưa ra thuế tiêu thụ riêng biệt đối với nước trái cây và phí thẩm định dược phẩm của Kenya dựa theo Đạo luật sửa đổi thuế tiêu thụ năm 2017.

Mặc dù Uganda đã cam kết sẽ giải quyết việc áp thuế tiêu thụ và phí thẩm định mang tính phân biệt đối xử đối với Kenya trước ngày 30/6/2019, nhưng nước này đã lỗi hẹn.

Hiệp ước này đã đạt được trong một cuộc họp song phương được tổ chức tại thủ đô Kampala, Uganda giữa các quan chức thương mại từ hai nước do Bộ trưởng thương mại Kenya, ông Chris Kiptoo và người đồng cấp bên phía Uganda, ôn Grace Choda dẫn đầu.

Về phần mình, Kenya đã dỡ bỏ lệnh cấm hiện nay lên xuất khẩu sản phẩm gia cầm đến Uganda- lệnh cấm được áp dụng vào ngày 14/2 năm nay, và đồng thời cũng cam kết gia tăng khả năng tiếp cận thị trường cho mặt hàng đường của Uganda từ 30,000 tấn lên 90,000 tấn, Kenya sẽ chính thức thực thi thỏa thuận này vào tháng 2 năm sau.

Kenya cũng dỡ bỏ lệnh cấm lâu đời đối với xuất khẩu thịt bò và các sản phẩm từ bò đến Uganda. Hai nước cũng đồng ý việc Kenya áp thuế giá trị gia tăng (VAT) 16% để kiểm soát việc nhập khẩu sữa ồ ạt từ Uganda vào thị trường Kenya nhằm bảo vệ nông dân nuôi bò sữa trong nước.

Tiến sĩ Kiptoo phát biểu trên The EastAfrican: “Những điều chúng tôi cần là sự hài hòa trong khu vực. Chúng tôi đã quyết định năm 2020 sẽ là một năm hòa hợp và thương mại tự do trong khu vực. Chúng tôi cần sống theo tinh thần của một Liên minh thuế quan. Chúng tôi đang chứng kiến một thực tế mà trong đó các quốc gia luôn tìm các lý do trong nước để không cho phép thương mại khu vực phát triển.”

Hiệp ước giữa Kenya và Uganda được đưa ra sau khi Kenya và Tanzania hồi tháng 5 đã tuyên bố rằng họ đã giải quyết 75% các rào cản phi thuế quan (NTBs) – một trong những lý do gây ảnh hưởng đến giao thương giữa hai nước, khơi mào các cuộc chiến thương mại dai dẳng.

Tiến sĩ Kiptoo nói thêm: “Chúng tôi cần phải có một Liên minh thuế quan đầy đủ chức năng để nghĩ đến việc tham gia vào các khối thương mại khu vực và lục địa khác như Khu vực mậu dịch tự do ba bên (TFTA) và hiệp định thương mại tự do Lục địa châu Phi (AfCFTA).”

Liên minh thuế quan EAC, trụ cột đầu tiên của hội nhập EAC, bắt đầu có hiệu lực vào năm 2005, cung cấp một khu vực thương mại tự do nơi mà các nước đối tác cắt giảm hoặc xóa bỏ thuế quan đánh trên hàng hóa có nguồn gốc trong khối thương mại và áp thuế quan chung lên hàng hóa nhập khẩu từ các nước bên ngoài.

Tuy nhiên, hàng hóa di chuyển tự do trong EAC phải tuân thủ quy tắc xuất xứ của khối thương mại.

Theo Nghị định thư của Liên minh thuế quan, các nước thành viên cũng cam kết xóa bỏ ảnh hưởng ngay lập tức của các rào cản phi thuế quan hiện có và sau đó, không được áp đặp thêm bất kỳ một rào cản thương mại mới nào.

Tuy nhiên, thương mại nội khối Đông Phi vẫn bị cản trở bởi các tranh chấp thương mại dai dẳng giữa các quốc gia trong khối về quy tắc xuất xứ hàng hóa, tiêu chuẩn an toàn và chất lượng sản phẩm được giao thương trong khu vực.

Năm nay, Uganda, Kenya và Tanzania đã bị kéo vào một số vụ tranh chấp thương mại, các chuyên gia cảnh báo rằng nếu các cuộc xung đột này không được giải quyết, các nỗ lực hội nhập khu vực đang diễn ra sẽ bị phá hủy.

Hồi tháng 2, Tanzania đã bắt đầu kiểm tra chất lượng các sản phẩm từ Kenya sau khi Kenya đã làm điều tương tự trong ba tháng liên tiếp, đi ngược lại thỏa thuận chung về các tiêu chuẩn của hàng hóa giao thương trong khu vực.

Rượu mạnh và gạch ngói là một trong những sản phẩm đã được đưa vào kiểm chứng chất lượng trước khi vào thị trường Kenya bất chấp có nhãn hiệu chất lượng từ Cục Tiêu chuẩn của Tanzania.

Tanzania đã khẳng định rằng Cục Tiêu chuẩn Kenya đã lấy mẫu sản phẩm để xác minh tại Kenya với một quy trình kéo dài lên đến 30 ngày.

Do đó, Tanzania đã trả đũa bằng cách tịch thu các sản phẩm của Kenya đi qua biên giới, và treo việc xác minh chất lượng.

Các ngành kim loại và ô tô của Kenya đã chịu ảnh hưởng nặng nề từ cuộc chiến kiểm tra kép giữa hai nước.

Năm ngoái, Tanzania đã áp 25% thuế nhập khẩu lên các sản phẩm bánh kẹo nước uống từ Kenya như nước ép, kem, sô cô la, kẹo ngọt và kẹo cao su, với tuyên bố rằng Kenya đã sử sụng đường công nghiệp nhập khẩu trái phép để sản xuất kẹo.

Về phần mình, Kenya đã cấm các xe khách du lịch Tanzania vào vườn quốc gia Maasai Mara, vì Tanzania cũng đã cấm các nhà khai thác người Kenya vào công viên quốc gia Serengeti. Tranh chấp này là một phần trong các thỏa thuận đã được giải quyết trong cuộc họp song phương diễn ra hồi tháng 5.

Tiến sĩ Kiptoo cho biết: “Chúng tôi hiện đang giao thương với Tanzania dễ dàng hơn.”

Hồi tháng 2, các nguyên thủ quốc gia EAC đã chỉ đạo các quốc gia và hội đồng Bộ trưởng đối tác nhằm giải quyết các bế tắc về hàng rào phi thuế quan đang cản trở thương mại tự do trong khu vực.

Kinh doanh trong khu vực

Theo báo cáo thương mại EAC (2018) của Ban thư ký EAC: Giá trị thương mại nội khối EAC đã tăng từ 5.46 tỷ USD năm 2017 lên 5.98 tỷ USD trong năm 2018, tốc độ tăng trưởng 9.4%. Tuy nhiên tỷ trọng thương mại nội khối hiện vẫn còn thấp ở mức 20% không đáng kể so với các khối kinh tế khu vực khác như Cộng đồng Phát triển châu Phi phía Nam (SADC) (58%) và Liên minh châu Âu (68%). Các chuyên gia cho rằng thương mại giữa các nước đối tác Cộng đồng Đông Phi được dự đoán tăng từ 5%- 8% mỗi năm nếu các nước này thực thi đầy đủ các chính sách và quy định chung, khai thác lợi thế cạnh tranh mỗi nước và cắt giảm các rào cản phi thương mại. Chủ nghĩa bảo hộ ở mức độ quốc gia như một sự cản trở cạnh tranh trong các ngành nghề xuyên khu vực đã được xem là mối đe dọa thương mại tự do giữa các quốc gia thành viên EAC. Các chuyên gia khuyến nghị nên hợp tác chuỗi giá trị giữa các nhà sản xuất để tận dụng được lợi thế cạnh tranh của từng quốc gia.

Nguồn: The EastAfrican

Từ khóa: tranh chấp thương mại, EAC, rào cản phi thuế quan, liên minh, thương mại tự do