Nhìn lại năm 2019: Chiến tranh lạnh Mỹ-Trung trong lĩnh vực công nghệ - sâu sắc và mở rộng

31.12-01

Năm 2019 chứng kiến cuộc chiến tranh lạnh trong lĩnh vực công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc leo thang. Bước sang năm 2020, các hạn chế về dòng chảy công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc được dự báo sẽ còn tiếp tục, khi hai nước cạnh tranh quyền ảnh hưởng lên toàn bộ thế giới.

Nếu 2018 là năm bắt đầu cuộc chiến tranh lạnh trong lĩnh vực công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc, thì 2019 là thời điểm chứng kiến cuộc chiến ấy mở rộng và leo thang. Huawei và 5G tiếp tục là trung tâm của cuộc chiến, nhưng nỗ lực của hai phía nhằm giảm thiểu sự phụ thuộc lẫn nhau về công nghệ đã khiến phạm vi cuộc chiến mở rộng sang các ngành khác và lĩnh vực hợp tác khoa học. Thỏa thuận giai đoạn 1 cho dù rốt cuộc được ký kết cũng sẽ không ảnh hưởng đến diễn biến trên, và các biện pháp hạn chế công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc,cùng cuộc chạy đua tranh giành quyền ảnh hưởng lên toàn bộ thế giới vẫn sẽ còn kéo dài sang năm 2020.

Chính quyền Trump tiếp tục gây sức ép lên Huawei. Hồi tháng Năm, Bộ Thương mại Mỹ cấm các doanh nghiệp của Mỹ bán hàng cho Huawei và 68 công ty liên quan của nó, nếu như chưa được chính phủ Mỹ chấp thuận. Mặc dù sau đó, Mỹ đã hoãn lệnh cấm hai lần, các công ty lớn của Mỹ như Google và Micron cũng đã tạm ngưng giao dịch với Huawei. Trong một phỏng vấn vời tờ Washington Post, Nhậm Chính Phi, CEO của Huawei, tự tin cho rằng Huawei sẽ vẫn sống sót, mặc dù lệnh cấm đã buộc công ty phải thiết kế lại sản phẩm để không sử dụng đến các linh kiện của Mỹ. Trong tháng 11, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) bỏ phiếu về việc chấm dứt trợ cấp cho các hãng viễn thông nào vẫn còn sử dụng thiết bị của Huawei và ZTE. Chính quyền Mỹ cũng đề xuất mở rộng thẩm quyền cho Bộ trưởng Thương mại được ngăn chặn bất kỳ giao dịch nào liên quan đến phần mềm, phần cứng hay dịch vụ dữ liệu mang tính chất nhạy cảm, giữa một công ty Mỹ và bất kỳ công ty/cá nhân nào dính dáng đến “kẻ thù nước ngoài”.

Nỗ lực của Mỹ trong việc thuyết phục các nước đồng minh và đối tác của mình ngưng sử dụng sản phẩm Huawei lại không đạt được tiến độ như mong đợi. Hồi tháng 11, các nước thành viên EU đã thống nhất rằng các quyết định an ninh nên cân nhắc đến yếu tố phi công nghệ như khuôn khổ pháp lý và chính sách mà các nhà cung cấp có thể bị buộc phải tuân thủ tại nước chủ nhà của mình. Mặc dù Thủ tướng Đức Angela vẫn mở cửa cho Huawei, các thành viên trong Đảng của bà gần đây đã đệ trình một dự luật liệt các nhà cung cấp có nguy cơ bị nhà nước chi phối là “không đáng tin”. Telenor, hãng viễn thông lớn nhất Nauy, thông báo rằng hãng sẽ sử dụng mạng 5G của Ericsson và dần loại bỏ Huawei. Tuy nhiên, mối quan hệ của Huawei tại châu Âu lại rất rộng, gần như mỗi nước EU đều có một nhà điều hành mạng sử dụng thiết bị Huawei, và công ty có tham gia hợp tác nghiên cứu với hơn 150 đại học tại đây. Kết quả cuối cùng có thể là Huawei sẽ thắt chặt quan hệ với các nước ở Trung và Đông Âu – những nước không có mối quan hệ an ninh với Mỹ (như Ba Lan), đồng thời từ từ rút khỏi Tây Âu.

Huawei không còn là mục tiêu duy nhất trong kế hoạch kiềm hãm sự trỗi dậy của Bắc Kinh thành một thế lực công nghệ và kiểm soát dòng chảy công nghệ đến Trung Quốc. Tháng 10 năm 2019, Bộ Thương mại đã bổ sung 28 công ty và cơ quan chính phủ vào danh sách đen, bao gồm các công ty hàng đầu về AI của Trung Quốc như SenseTime, Megvii, Yitu và iFlytek, vì lý do các công ty này đã vi phạm các vấn đề nhân quyền tại Tân Cương. Giới chức Mỹ đã bày tỏ lo ngại không chỉ về việc triển khai công nghệ nhận diện giọng nói và khuôn mặt tại Tân Cương, mà còn về vấn đề xuất khẩu các công nghệ này sang các nước đang phát triển. Tiktok, ứng dụng tạo dựng các video ngắn phổ biến trong giới trẻ Mỹ (với số lượng tải về trên toàn cầu trong năm ngoái là 750 triệu lượt), đang được chính quyền Mỹ mô tả là một mối đe dọa đến an ninh quốc gia và tự do ngôn luận. Ủy ban Đầu tư Nước ngoài của Mỹ được cho là đang tiến hành thẩm tra tác động của ứng dụng Tiktok đến an ninh quốc gia.

Ngoài ra, có khả năng cao là Washington sẽ sớm hành động để hạn chế các nhà khoa học Trung Quốc tiếp cận công trình nghiên cứu của Mỹ, ít nhất là các nghiên cứu về một số công nghệ quan trọng. Trong tháng 11, một báo cáo từ ‘Ủy ban thường trực thượng viện về vấn đề điều tra’ đã lập luận rằng, Cục điều tra liên bang (FBI) và các cơ quan nghiên cứu liên bang đã không có các biện pháp thỏa đáng để đối phó với các chương trình tuyển dụng nhân tài của Trung Quốc. Để kêu gọi các cơ quan tình báo chia sẻ thêm thông tin cho cộng đồng nghiên cứu, báo cáo này cho rằng chính phủ nên cân nhắc sửa đổi quy định NSDD-189 từ thời Tổng thống Reagan, quy định nói rằng tiếp cận không hạn chế các nghiên cứu cơ bản, ngay cả khi đối diện hoạt động gián điệp, là một ưu tiên an ninh quốc gia.

Để đáp trả Mỹ, Bắc Kinh đã áp dụng một loạt biện pháp, bao gồm tăng cường nghiên cứu và phát triển các “công nghệ cốt lõi”, đa dạng hóa chuỗi cung ứng, ngăn chặn thêm các công nghệ nước ngoài trên thị trường Mỹ. Tập Cận Bình được cho là đã thành lập một ban chỉ đạo vấn đề “chia tách”, và kế hoạch 5 năm tiếp theo củ Trung Quốc cũng sẽ tập trung vào nhiệm vụ này. Trung Quốc đã và đang thúc đẩy hoạt động thiết kế và sản xuất vi mạch trong nước để giảm phụ thuộc vào Mỹ. Trong tháng 5, Bộ tài chính Trung Quốc thông báo sẽ miễn thuế 5 năm cho các nhà sản xuất chất bán dẫn và các công ty phát triển phần mềm. Đến tháng 10, Bắc Kinh đã thành lập quỹ 29 tỷ USD để hỗ trợ cho ngành công nghiệp bán dẫn. Bắt chước chính quyền Mỹ, Bắc Kinh vào tháng 12 cũng đã ra lệnh cho tất cả các cơ quan chính phủ và định chế công phải gỡ bỏ toàn bộ các thiết bị máy tính và phần mềm của nước ngoài trong vòng 3 năm. Chỉ thị trên còn được gọi là chỉ thị “3-5-2” vì mục tiêu loại bỏ phần cứng của nước ngoài với lộ trình là 30% vào năm 2020, 50% vào năm 2021 và 100% vào năm 2022.

Cuộc chiến công nghệ sẽ còn tiếp tục trong năm 2020 và lâu hơn nữa, làm giảm tốc độ đổi mới sáng tạo của toàn cầu. Tập Cận Bình sẽ không từ bỏ nỗ lực giảm bớt sự phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài. Còn phía Mỹ, cả hai Đảng đều nhất trí ủng hộ các nỗ lực nhằm kiềm chế Trung Quốc trên một loạt các công nghệ. Hi vọng là, các chính sách nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong kinh tế Mỹ sẽ ngày càng nhận được nhiều ủng hộ, và sẽ hợp tác chặt chẽ hơn với các đồng minh và đối tác của mình.

Nguồn: Council on Foreign Relations

Từ khóa: nhìn lại, năm 2019, chiến tranh lạnh, Mỹ-Trung, lĩnh vực, công nghệ, sâu sắc, mở rộng