Hiệp định EVFTA và Brexit: Tương lai của thương mại giữa Anh và Việt Nam

26.12-09

Ngày 23/6/2016, Vương quốc Anh đã bỏ phiếu để rút khỏi Liên minh châu Âu, và ngày 29/3/2017, Anh đã kích hoạt Điều 50 của Hiệp ước Lisbon, chính thức bắt đầu tiến trình rời khỏi Liên minh châu Âu (còn gọi là Brexit). Các cuộc đàm phán để xác định các điều khoản sau khi Anh rời khỏi EU vẫn đang diễn ra ( gọi là “Các đàm phán rút lui”). Một điểm quan trọng của việc rời khỏi này đó là Anh sẽ tách khỏi liên minh thuế quan EU và các hiệp định thương mại mà EU tham gia. Là một thành viên không thuộc Liên minh châu Âu, Anh sẽ không còn được hưởng các điều khoản thương mại ưu đãi dành cho các thành viên trong những hiệp định thương mại tự do của EU.

Hiệp định thương mại tự do Liên minh châu Âu - Việt Nam (EVFTA) là một trong nhiều hiệp định thương mại như vậy. Hiệp định EVFTA đã được Việt Nam và EU ký kết vào ngày 30/6/2019 tại Hà Nội và dự kiến có hiệu lực vào đầu năm 2020 sau khi hai bên hoàn tất các thủ tục phê chuẩn. Sau đó, các thương nhân ở Việt Nam và Liên minh châu Âu sẽ được hưởng mức thuế quan thấp hơn, được tiếp cận ưu đãi thị trường dịch vụ, và được hưởng các điều khoản thương mại có lợi khác.

Thương mại giữa Anh và Việt Nam: Điều gì sẽ xảy ra?

Hiệp định EVFTA sẽ áp dụng cho vùng lãnh thổ được xác định là một phần lãnh thổ của EU hoặc lãnh thổ của Việt Nam. Sau Brexit, Anh sẽ không còn được xem là một nước thành viên của Liên minh châu Âu, và do đó sẽ nằm ngoài phần lãnh thổ được quy định trong EVFTA.

Thương mại giữa Anh và Việt Nam vẫn có thể hưởng lợi từ EVFTA trong các trường hợp sau: (1) có một giai đoạn chuyển tiếp sau Brexit; (2) Anh vẫn là một thành viên của liên minh thuế quan EU; hoặc (3) Việt Nam và Vương quốc Anh ký kết một hiệp định thương mại tự do riêng giữa hai nước, dựa trên các điều khoản của EVFTA.

1.Giai đoạn chuyển tiếp

Nếu EU và Anh đàm phán thành công một hiệp định rút lui, hiệp định này sẽ cho phép một giai đoạn chuyển tiếp. Trong giai đoạn đó, Liên minh châu Âu và Anh sẽ tiếp tục tiến hành hoạt động thương mại theo các điều khoản như trước đây trong lúc chuẩn bị cho sự ra đi. Nếu EVFTA có hiệu lực trong giai đoạn chuyển tiếp, EVFTA sẽ được áp dụng tạm thời cho thương mại giữa Anh và Việt Nam. Các cuộc đàm phán mới nhất về Hiệp định rút lui đã xác định, giai đoạn chuyển tiếp sẽ kết thúc vào ngày 31/12/2020.

2.Anh là một thành viên của liên minh thuế quan EU

Tương tự giai đoạn chuyển tiếp, Anh và EU có khả năng sẽ đạt được một thỏa thuận, trong đó Anh vẫn là một phần của liên minh thuế quan EU, hoặc thậm chí thành lập liên minh thuế quan riêng với EU. Trong liên minh thuế quan, Anh và EU sẽ áp dụng một mức thuế suất chung cho các thị trường còn lại trên thế giới, đồng thời xóa bỏ tất cả các thuế quan cho nhau. Nếu ở lại trong liên minh thuế quan, hoạt động trao đổi hàng hóa giữa Anh và Việt Nam vẫn được áp dụng mức thuế tương tự như trong EVFTA. Đến này vẫn chưa rõ, liệu một liên minh như trên sẽ tác động như thế nào đến các hàng rào phi thuế quan, các rào cản kỹ thuật, các tiêu chuẩn vệ sinh, kiểm dịch thực vật, và các rào cản tiềm năng khác đối với thương mại, ngay cả giữa những nước bên trong liên minh thuế quan với nhau.

3. Một FTA riêng giữa Việt Nam- Vương quốc Anh dựa trên các điều khoản của EVFTA

Anh và Việt Nam có thể đàm phán hiệp định thương mại tự do riêng cho mình, có hiệu lực bất cứ lúc nào sau khi Anh rời khỏi EU. Một FTA giữa Anh- Việt Nam có thể được đàm phán trong giai đoạn chuyển tiếp hoặc sau khi Anh hoàn tất tiến trình rời khỏi EU. Liệu Việt Nam có thể cung cấp các điều khoản thương mại tương tự cho riêng Vương quốc Anh như đã cung cấp cho toàn bộ thị trường EU.

Ngoài 3 khả năng trên, thương mại giữa Việt Nam và Anh sẽ diễn ra theo các điều khoản tối huệ quốc (MFN) của WTO - là các quy tắc thương mại mặc định cho bất kỳ hai quốc gia thành viên WTO nào không có thỏa thuận thương mại ưu đãi. Hiện nay, thương mại giữa EU và Việt nam vẫn dựa trên các điều khoản tối huệ quốc MFN, cho đến khi EVFTA có hiệu lực.

Một đề xuất khác đã được đưa ra là Vương quốc Anh sẽ tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), đã có hiệu lực từ ngày 30/12/2018 đối với 6 thành viên đầu tiên phê chuẩn, và có hiệu lực với Việt Nam từ ngày 14/1/2019. CPTPP không yêu cầu các bên tham gia phải là các nước thuộc khu vực khu vực Thái Bình Dương, tuy nhiên việc gia nhập của Anh sẽ buộc phải nhận được sự nhất trí của cả 11 thành viên CPTPP hiện nay.

Vương quốc Anh hiện là nền kinh tế lớn thứ hai của EU, thương mại giữa Anh và Việt Nam trong năm 2018 ước tính khoảng 6.5 tỷ USD.

Nguồn: Lexology

Từ khóa: Anh, hậu Brexit, thương mại, EU, Việt Nam, thuế quan, CPTPP