Trump sẽ làm cho Trung Quốc “vĩ đại trở lại”?

Mặc dù Mỹ - Trung vừa mới đạt được "thỏa thuận mỏng" nhằm giảm bớt căng thẳng thương mại, công nghệ và các vấn đề khác, nhưng rõ ràng là hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đã bước vào kỷ nguyên mới của sự cạnh tranh lâu dài. Mối quan hệ này sẽ tiến triển như thế nào phụ thuộc rất lớn vào sự lãnh đạo chính trị của nước Mỹ - vốn dĩ không tốt cho lắm.

NEW YORK - Các thị trường tài chính gần đây đã hoan nghênh tin tức rằng Mỹ và Trung Quốc đạt được thỏa thuận “giai đoạn 1” nhằm ngăn chặn cuộc chiến thương mại song phương leo thang thêm nữa. Nhưng thực sự có rất ít việc để vui mừng. Để đổi lấy cam kết ngập ngừng của Trung Quốc về việc mua thêm hàng hóa nông nghiệp (và một số hàng hóa khác) từ Mỹ, cùng sự nhượng bộ khiêm tốn về quyền sở hữu trí tuệ và phá giá đồng nhân dân tệ, Mỹ đã đồng ý rút lại mức thuế quan trị giá 160 tỷ đô la áp lên hàng xuất khẩu Trung Quốc, và rút lại một số mức thuế quan được đưa ra vào ngày 1 tháng 9.

Tin tốt cho giới đầu tư là thỏa thuận này đã đẩy lùi một đợt thuế quan mới có thể khiến Mỹ và nền kinh tế toàn cầu rơi vào suy thoái và làm sụp đổ thị trường chứng khoán toàn cầu. Tin xấu là nó chỉ đại diện cho một cuộc đình chiến tạm thời khác, trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược lớn hơn nhiều, bao gồm các vấn đề thương mại, công nghệ, đầu tư, tiền tệ và địa chính trị. Phần lớn các mức thuế quan vẫn chưa được gỡ bỏ, và xung đột có thể leo thang trở lại nếu một trong hai bên trốn tránh các cam kết của mình.

Kết quả là, một sự phân tách Mỹ-Trung trên diện rộng có thể sẽ tăng cường theo thời gian, và hiển nhiên bao gồm cả lĩnh vực công nghệ. Mỹ coi mục tiêu của Trung Quốc trong việc đạt được quyền tự chủ và sau đó là chiếm ưu thế trong các công nghệ tiên tiến - bao gồm trí thông minh nhân tạo, 5G, robot, tự động hóa, công nghệ sinh học và xe tự lái - là mối đe dọa đối với an ninh kinh tế và quốc gia. Tiếp theo việc đưa Huawei (một công ty 5G hàng đầu của Trung Quốc) và các công ty công nghệ khác của Trung Quốc vào danh sách đen, Mỹ sẽ tiếp tục các biện pháp khác để kiềm chế sự phát triển của ngành công nghệ Trung Quốc.

Các luồng dữ liệu và thông tin xuyên biên giới cũng sẽ bị hạn chế, làm dấy lên mối lo ngại về “sự phân đôi hệ thống mạng” giữa Mỹ và Trung Quốc. Và do sự giám sát ngày càng gắt gao của Mỹ, đầu tư trực tiếp nước ngoài của Trung Quốc vào Mỹ đã sụt giảm 80% so với mức 2017. Giờ đây, các đề xuất lập pháp mới có thể sẽ cấm quỹ hưu trí công của Mỹ đầu tư vào các công ty Trung Quốc, hạn chế đầu tư vốn mạo hiểm của Trung Quốc vào Mỹ và buộc một số công ty Trung Quốc hủy niêm yết hoàn toàn trên sàn giao dịch chứng khoán Mỹ.

Mỹ cũng ngày càng nghi ngờ hơn về các sinh viên và học giả Trung Quốc ở Mỹ, những người ở những vị trí có thể đánh cắp bí quyết công nghệ Mỹ hoặc tham gia hoạt động gián điệp. Và về phần mình, Trung Quốc ngày càng tìm cách phá vỡ hệ thống tài chính quốc tế do Mỹ kiểm soát, và tự bảo vệ nước này khỏi phụ thuộc vào đồng đô la Mỹ. Để đạt được điều đó, Trung Quốc có thể lên kế hoạch ra mắt một loại tiền kỹ thuật số, hoặc một hệ thống thanh toán xuyên biên giới thay thế cho hệ thống SWIFT (Hiệp hội tài chính liên ngân hàng toàn cầu). Trung Quốc cũng có thể cố gắng quốc tế hóa ví điện tử Alipay và WeChat Pay, các nền tảng thanh toán kỹ thuật số tiên tiến đã thay thế hầu hết các giao dịch tiền mặt ở Trung Quốc.

Trong tất cả các khía cạnh này, những diễn biến gần đây cho thấy một sự thay đổi lớn hơn trong mối quan hệ Mỹ-Trung theo hướng phi toàn cầu hóa, phân mảnh kinh tế và tài chính và balkan hóa chuỗi cung ứng. Chiến lược an ninh quốc gia của Nhà Trắng năm 2017 và Chiến lược quốc phòng năm 2018 của Mỹ coi Trung Quốc là “đối thủ cạnh tranh chiến lược”. Căng thẳng an ninh giữa hai bên đang diễn ra trên khắp châu Á, từ Hồng Kông và Đài Loan đến biển Hoa Đông và biển Đông. Mỹ lo ngại rằng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, đã bỏ qua lời khuyên của người tiền nhiệm Đặng Tiểu Bình, là “thao quang dưỡng hối”, nhằm thực hiện một chiến lược bành trướng xâm lược. Trong khi đó, Trung Quốc lo ngại rằng Mỹ đang cố gắng kiềm chế sự trỗi dậy nước này và phủ nhận những lo ngại an ninh hợp lý của Trung Quốc tại châu Á.

Vẫn còn phải xem sự cạnh tranh sẽ diễn ra như thế nào. Cạnh tranh chiến lược không bị kiểm soát gần như chắc chắn sẽ dẫn đến kết cục: chiến tranh lạnh leo thang thành chiến tranh nóng, với những hệ lụy tai hại cho thế giới. Điều rõ ràng là sự rỗng tuếch của nguyên tắc đồng thuận phương Tây lỗi thời, tư tưởng cho rằng nếu cho phép Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới và thích nghi với sự trỗi dậy của nước này sẽ buộc Trung Quốc trở thành một xã hội cởi mở hơn với nền kinh tế tự do và công bằng hơn. Nhưng, dưới thời của chủ tịch Tập, Trung Quốc đã tạo ra một nhà nước giám sát kiểu Orwellian, và cổ súy cho hình thức chủ nghĩa tư bản nhà nước vốn dĩ không phù hợp với các nguyên tắc thương mại tự do và công bằng. Và hiện tại họ đang sử dụng sự giàu có ngày càng tăng của mình vào các hành động quân sự và gia tăng ảnh hưởng trên khắp châu Á và trên toàn thế giới.

Sau đó, câu hỏi là liệu có những lựa chọn thay thế hợp lý cho một cuộc chiến tranh lạnh đang leo thang hay không. Một số nhà bình luận phương Tây, chẳng hạn như cựu Thủ tướng Australia Kevin Rudd, ủng hộ “một cuộc cạnh tranh chiến lược có kiểm soát”. Một số ý kiến khác mong muốn mối quan hệ Mỹ-Trung được xây dựng dựa trên “sự hợp tác”. Tương tự như vậy, Fareed Zakaria của kênh CNN khuyến nghị Mỹ theo đuổi cả hai, vừa hợp tác và vừa răn đe trực diện Trung Quốc. Đây là tất cả các biến thể của cùng một ý tưởng: mối quan hệ Trung-Mỹ nên liên quan đến hợp tác trong một số lĩnh vực - đặc biệt với những lĩnh vực toàn cầu như khí hậu và thương mại và tài chính quốc tế - trong khi chấp nhận rằng sẽ có cạnh tranh mang tính xây dựng ở những lĩnh vực khác.

Vấn đề, tất nhiên, là Tổng thống Mỹ Donald Trump, người dường như không hiểu rằng “cuộc cạnh tranh chiến lược có kiểm soát” với Trung Quốc đòi hỏi phải có sự tham gia và hợp tác thiện chí của các nước khác. Để thành công, Mỹ cần hợp tác chặt chẽ với các nước đồng minh và các nước đối tác nhằm đi đến mô hình mở cửa kinh tế mở và xã hội mở trong thế kỷ XXI. Phương Tây có thể không thích chủ nghĩa tư bản nhà nước độc tài của Trung Quốc, nhưng họ cũng có những vấn đề riêng. Các nước phương Tây cần ban hành cải cách kinh tế nhằm giảm bất bình đẳng và ngăn chặn các cuộc khủng hoảng tài chính, cũng như các cải cách chính trị nhằm kiềm chế phản ứng dân túy chống lại toàn cầu hóa, trong khi vẫn duy trì luật pháp.

Thật không may, chính quyền Mỹ hiện tại thiếu bất kỳ tầm nhìn chiến lược như vậy. Người theo chủ nghĩa bảo hộ, đơn phương, thiếu tầm nhìn như Trump dường như thích đối kháng các nước thân cận và đồng minh của Mỹ, khiến phương Tây bị chia rẽ và yếu ớt khi muốn bảo vệ và cải cách trật tự thế giới tự do mà nó tạo ra. Người Trung Quốc có thể thích Trump tái đắc cử vào năm 2020. Ông có thể gây phiền toái trong thời gian ngắn, nhưng, khi còn thời gian tại nhiệm, ông sẽ phá hủy các liên minh chiến lược vốn dĩ tạo thành nền tảng của sức mạnh mềm và cứng của Mỹ. Giống như bộ phim “Manchurian Candidate” ngoài đời thực, Trump sẽ làm cho Trung Quốc vĩ đại trở lại.

Bài viết phản ánh quan điểm của tác giả, không phản ánh quan điểm của trang hoinhap.org.vn

Nguồn: Project Syndicate

Từ khóa: Trump, Trung Quốc, vĩ đại trở lại