Úc, Hoa Kỳ và cuộc đua về cơ sở hạ tầng của ASEAN

24.12-09

Úc và Mỹ đều đang đầu tư cở sở hạ tầng tại ASEAN, và đôi khi các khoản đầu tư này cạnh tranh trực tiếp với nhau.

Hoa Kỳ và Úc là hai quốc gia có mối quan hệ hợp tác chặt chẽ với ASEAN, đặc biệt trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, sự hợp tác này không được tiến hành cùng nhau; cả Mỹ và Úc đều có những sáng kiến hợp tác cơ sở hạ tầng riêng biệt với ASEAN. Các khoản đầu tư cở sở hạ tầng riêng biệt của Úc và Hoa Kỳ ở ASEAN cho thấy có cuộc cạnh tranh giữa hai nước về vấn đề này.

Hợp tác cơ sở hạ tầng giữa Mỹ và ASEAN đã diễn ra từ khi mối quan hệ hợp tác giữa Washington và ASEAN bắt đầu vào năm 1977. Kinh tế phát triển và tăng trưởng cao đã biến ASEAN trở thành một thị trường lớn cho xuất khẩu và đầu tư của Hoa Kỳ. ASEAN thậm chí trở thành điểm đến đầu tư hàng đầu của Hoa Kỳ ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng, Hoa Kỳ đã thực hiện một số chương trình tại ASEAN, bao gồm Mạng lưới giao dịch và hỗ trợ cơ sở hạ tầng (ITAN), Quỹ tư vấn giao dịch ITAN Hoa Kỳ- ASEAN, và Quan hệ Đối tác Đô thị Thông minh giữa Hoa Kỳ và ASEAN (USASCP).

ITAN là một trong những dự án hỗ trợ phát triển cơ sở hạ tầng được thực hiện bởi Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) tại các nước thuộc khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Mục đích của dự án này là để đảm bảo hòa bình và ổn định, cũng như gia tăng sự thịnh vượng tại khu vực. Các nước ASEAN đã cảm nhận được tác động của ITAN bao gồm Philippines và Việt Nam, thông qua việc thực thi Kế hoạch phát triển điện để giúp hiện đại hóa mạng lưới điện và đa dạng hóa các nguồn năng lượng quốc gia.

Tại Philippines, các nỗ lực của ITAN đã chứng minh là có tác động tích cực lên sự phát triển cơ sở hạ tầng của nước này. Bằng chứng là trong giai đoạn từ năm 2012-2017, ITAN giúp giảm chi phí vận chuyển và chi phí hậu cận, đồng thời gia tăng năng lực cạnh tranh công nghiệp cho Philippines. Điều này kéo theo các khoản đầu tư mới với tổng trị giá 5 tỷ USD vào cơ sở hạ tầng đường bộ, điện tiêu dùng và phát triển kinh doanh trong nước.

Để hỗ trợ các dự án ITAN, USAID cũng đã thành lập một dự án khác với tên gọi Quỹ tư vấn giao dịch ITAN được công bố lần đầu vào tháng 7/2018. Chương trình này nhằm mục tiêu cung cấp sự hỗ trợ cho các nước phụ thuộc vào ITAN thông qua tư vấn pháp lý và hỗ trợ kỹ thuật cần thiết, để đảm bảo việc phát triển cơ sở hạ tầng diễn ra một cách bền vững, minh bạch và chất lượng cao. Để đạt được mục tiêu trên, Quỹ tư vấn giao dịch ITAN sẽ cung cấp các dịch vụ tư vấn để thúc đẩy gia tăng khả năng của các nước đối tác trong việc định giá các bản hợp đồng và đánh giá các tác động tài chính và môi trường của các dự án cơ sở hạ tầng tiềm năng. Dự án này sẽ được công bố cụ thể vào cuối năm 2019.

Hơn nữa, USASCP là một chương trình hợp tác được tiến hành bởi Hoa Kỳ và ASEAN nhằm mục đích xây dựng các thành phố thông minh sử dụng công nghệ dựa vào dữ liệu để cải tiến và quản lý các nguồn tài nguyên thành phố. Hoa Kỳ và ASEAN đã tổ chức cuộc họp triển khai USASCP vào tháng 7/2019, với các đại diện đến từ 26 thành phố tiên phong trong Mạng lưới thành phố thông minh của ASEAN. Trong cuộc họp, USASCP đã trao đổi các ý tưởng với các chuyên gia về thành phố thông minh trong cả khu vực công và khu vực tư nhân, và đã nghiên cứu các giải pháp thương mại của Mỹ có thể dùng để giải quyết các thách thức của thành phố thông minh. Cam kết ban đầu của Hoa Kỳ cho quan hệ đối tác này là 10 triệu USD.

Bên cạnh Mỹ, Úc cũng là một nước dẫn đầu về cơ sở hạ tầng tại ASEAN. Khi phát biểu tại Hội nghị Cấp cao Đặc biệt ASEAN- Úc năm 2018, Thủ tướng Úc lúc bấy giờ Malcolm Turnbull nói rằng Úc đã đầu tư vào cơ sở hạ tầng ở ASEAN và cam kết sẽ còn đầu tư nhiều hơn nữa, vì thực tế cho thấy ASEAN đang cần 4.2 nghìn tỷ USD cho phát triển cơ sở hạ tầng trong hai thập kỷ tới. Các khoản đầu tư cần thiết bao gồm đầu tư xây dựng cầu, cầu vượt, cảng và đường sắt.

Cho đến nay, một số các công ty Úc đã tham gia vào cơ sở hạ tầng ở các nước khác nhau tại ASEAN. Chuyên môn và kinh nghiệm của những công ty này trong quản lý các dự án kỹ thuật, bao gồm cả những dự án liên quan đến hoạt động khai khoáng, đã khuyến khích các công ty này mở rộng quy mô ở mức độ quốc tế.

Một ví dụ là Leighton Asia, một công ty con của công ty CIMIC Group. Công ty này có các dự án ở các nước khác nhau tại ASEAN, gồm Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan. Chỉ riêng Indonesia, công ty này đã tham gia vào dự án cơ sở hạ tầng trị giá 6.8 triệu USD cho công ty khai thác mỏ Vale (Brazil). Tại Phillipines, công ty này là một phần của dự án xây dựng đường sắt trị giá 201 triệu USD của công ty Manila North Tollways. Thêm vào đó, Leighton Asia cũng tham gia vào hai dự án kỹ thuật dân dụng cho Cục Giao Thông Đường Bộ (LTA) của Singapore.

Một công ty quan trọng khác của Úc là tập đoàn Aurecon, có các văn phòng ở Indonesia, Phillipines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam. Công ty có một số các dự án tại các nước ASEAN, gồm một dự án phát triển cảng ở Indonesia, các dự án phát triển thủy điện cho Nam Theun Iidi tại Lào, dự án phát triển các thiết bị cảng ở Myanmar hợp tác với Tập đồng Halcrow thuộc Anh. Ngoài ra, công ty cũng tham gia một số dự án nhà cao tầng ở Philippines, Thái Lan và Singapore.

Ngoài việc điều hành nhiều công ty của mình tại các nước ASEAN, Úc cũng như Hoa Kỳ cũng hợp tác với ASEAN trong việc xây dựng thành phố thông minh. Các thành phố thông minh ASEAN- Úc được Úc khởi xướng sau Hội nghị Cấp cao Đặc biệt ASEAN- Úc năm 2018. Để hiện thực hóa điều này, Úc đã viện trợ 30 triệu AU$ (tương đương khoảng 20 triệu USD) với tư cách là một khoản đầu tư ban đầu cho việc thực hiện thành phố thông minh ở ASEAN.

Mặc dù không thể thấy một cách rõ ràng, sự cạnh tranh giữa Mỹ và Úc trong hợp tác cơ sở hạ tầng ở ASEAN là có thật. Cả hai nước đều có cùng hình thức hợp tác và tập trung vào cùng một mục tiêu: phát triển các thành phố thông minh ASEAN. Như đã nêu ở trên, Mỹ và ASEAN hợp tác trong lĩnh vực này thông qua Chương trình Đối tác giữa Hoa Kỳ và ASEAN về các Thành phố Thông minh (USASCP) nhằm mục đích xây dựng các thành phố thông minh sử dụng công nghệ dựa trên dữ liệu để cải tiến và quản lý nguồn tài nguyên thành phố. Trong khi đó, Úc và ASEAN cũng hợp tác trong lĩnh vực này thông qua dự án Thành phố thông minh ASEAN- Úc nhằm tạo ra một thành phố đáng sống cho cả hai khu vực.

Úc gần ASEAN hơn so với Mỹ, là nước đầu tiên bắt đầu hợp tác trong lĩnh vực thành phố thông minh sau Hội nghị Cấp cao Đặc biệt ASEAN- Úc năm 2018 tổ chức ở Sydney. Trong khi đó, Hoa Kỳ và ASEAN khởi động dự án USASCP vào tháng 7/2019 với nguồn viện trợ là 10 triệu USD. Nếu xem xét về mặt tài chính, đến nay, cam kết 30 triệu AU$ của Úc trong thiết lập mối quan hệ hợp tác trong lĩnh vực thành phố thông minh với ASEAN lớn hơn so với nguồn viện trợ từ phía Mỹ.

Trong tương lai, thật khó mà dự đoán động lực cạnh tranh sẽ phát triển như thế nào. Úc và Hoa Kỳ có thể sẽ vẫn tiếp tục cạnh tranh lẫn nhau trong khu vực ASEAN. Tuy nhiên, với việc Trung Quốc tăng cường triển khai Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) ở một số nước ASEAN, Hoa Kỳ và Úc có khả năng sẽ hợp tác với nhau để cạnh tranh với Bắc Kinh. Những điều có thể được dự đoán hiện nay là các khoản đầu tư cơ sở hạ tầng tại ASEAN từ Mỹ, Úc và Trung Quốc sẽ gia tăng trong những năm tới.

Nguồn: The Diplomat

Từ khóa: cơ sở hạ tầng ASEAN, Úc, Hoa Kỳ, cạnh tranh, thành phố thông minh, Trung Quốc