Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Một loạt các báo cáo quan trọng vừa được công bố trong tháng qua đã cho thấy sự kém hiệu quả của những nỗ lực toàn cầu trong việc xử lý vấn đề biến đổi khí hậu.

Lượng khí nhà kính (GHG) tiếp tục gia tăng, và kế hoạch sản suất nhiên liệu hóa thạch khiến các quốc gia không cách nào hoàn thành những mục tiêu đề ra trong Hiệp định Paris 2015 – một hiệp ước được phê chuẩn bởi 184 quốc gia nhằm mục đích giới hạn mức tăng nhiệt độ toàn cầu xuống dưới 2oC đến năm 2100.

Mặc cho mục tiêu đầy tham vọng, bản chất tự nguyện của Hiệp định Paris – cùng với vô số những lỗ hỏng và chi tiết không cần thiết trong đó – khiến việc đưa ra những chính sách quyết đoán, nhằm giảm thiểu khí thải, giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu và sử dụng năng lượng tái tạo, vẫn còn rất khó khăn.

Lượng khí nhà kính cao kỷ lục

Khu vực Đông Nam Á được dự đoán sẽ phải đối mặt với thiệt hại nặng nề do biến đổi khí hậu. Một báo cáo của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) được công bố vào hôm 25/11 cho biết GHG trong không khí đã chạm đến một mức kỷ lục mới, đồng nghĩa với việc khu vực này càng phải chịu sự gia tăng nhiệt độ nghiêm trọng hơn, cũng như sự gia tăng mực nước biển và sự xáo trộn hệ sinh thái biển và đất liền.

Năm ngoái, Qũy Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho biết nhiệt độ trung bình ở Đông Nam Á đang tăng lên mỗi thập kỷ kể từ năm 1960 – trong đó Myanmar, Philippine, Thái Lan và Việt Nam nằm trong top 10 quốc gia trên thế giới bị ảnh hưởng nhiều nhất từ biến đổi khí hậu trong suốt 20 năm qua.

Bản tin “Lượng khí nhà kính” của tổ chức WMO đã ghi nhận nồng độ CO2 trung bình toàn cầu đã chạm mức 407,8 phần triệu (PPM) vào năm 2018, tăng từ 405,5 PPM năm 2017.

Theo Tổng thư ký WMO, ông Petteri Taalas cho biết, lần gần nhất Trái Đất có chỉ số nồng độ CO2 tương tự là hơn 3 triệu năm về trước – thời điểm mà nhiệt độ trái đất nóng hơn 2-3oC và mực nước biển cao hơn 10-20 mét.

“Không hề có dấu hiệu chậm lại, đừng nói đến việc giảm xuống của nồng độ GHG trong không khí, mặc cho những cam kết theo Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu,” ông Taalas cho biết.

Hiệp định Paris thất bại

Trong khi đó, báo cáo thường niên của Chương trình Môi trường Liên Hiệp Quốc (UNEP) mang tên “Emissions Gap” (Khoảng cách Khí thải) được công bố vào hôm 26/11 cho biết thế giới sẽ không thể đạt được mục tiêu giới hạn sự tăng nhiệt độ Trái đất ở mức 1,5oC của Hiệp định Paris trừ khi lượng khí thải GHG toàn cầu giảm 7,6% mỗi năm từ 2020 đến 2030.

Bài báo cáo cũng cảnh báo rằng nhiệt độ Trái đất đang có nguy cơ tăng lên 3,2oC vào cuối thế kỷ này, gây ra “những tác động khí hậu mang tính hủy diệt trên diện rộng”.

Theo bài báo cáo, ASEAN chiếm hơn một nửa số ca tử vong do các thảm họa toàn cầu từ năm 2004 đến 2014, giai đoạn mà tổng thiệt hại kinh tế gây ra bởi lũ lụt, sóng thần, động đất và các thảm họa thiên nhiên khác lên đến 91 tỷ USD.

Và cũng không có gì đáng ngạc nhiên khi một bài báo cáo khác – lần này đến từ một tổ chức phi chính phủ (NGO) có tên Qũy Sinh thái Toàn cầu – cho thấy gần 75% trong 184 cam kết trong Hiệp định Paris được đánh giá không đủ hiệu quả để ngăn chặn quá trình biến đổi khí hậu ngày càng tăng tốc trong thập kỉ kế tiếp.

“Một cuộc khảo sát toàn diện cho thấy gần như tất cả những cam kết từ các nước giàu, nước thu nhập trung bình và nước nghèo đều không đủ để giải quyết tình trạng biến đổi khí hậu,” ông Robert Watson – cựu chủ tịch Hội đồng liên chính phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC) và đồng thời là đồng tác giả của bài báo cáo mang tên “Sự thật đằng sau các Cam kết Khí hậu”.

“Nói một cách đơn giản, những cam kết đó quá ít, và quá trễ.”

Cùng với việc nhấn mạnh những thảm họa môi trường và kinh tế đến từ việc biến đổi khí hậu nếu như con người không thể cắt giảm lượng khí thải to lớn hiện tại, bài báo cáo đã kêu gọi tăng cường khai thác năng lượng gió và năng lượng mặt trời lên gấp 5 lần, và dần loại bỏ 2,400 nhà máy nhiệt điện than trong thập kỉ tiếp theo.

ASEAN sống nhờ vào than

Theo Báo cáo Triển vọng Năng lượng Đông Nam Á năm 2019 được công bố bởi Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) vào cuối tháng trước, nhiên liệu hóa thạch đang tạo ra hơn 3/4 lượng khí thải GHG toàn cầu, và mặc dù cả 10 nước ASEAN đều phê chuẩn Hiệp định Paris, nhu cầu năng lượng trong khu vực sẽ tăng đến 60% vào năm 2040 – trong đó nhu cầu đối với than đá được dự đoán sẽ tăng đều trong những thập kỉ tới.

Theo thống kê của Trung tâm Ash, Đại học Harvard, lượng than đá sử dụng tại Việt Nam đã tăng 75% từ năm 2012 đến 2017 – nhanh hơn bất kì quốc gia nào trên thế giới. Còn tại Indonesia, công ty điện lực nhà nước Perusahaan Listrik Negara (PLN) đã công bố vào tháng 8 rằng lượng than dùng để sản xuất điện của nước này sẽ tăng lên khoảng 12% trong năm nay do nhu cầu từ các nhà máy điện mới. Ở Philippine, 4 công ty năng lượng lớn nhất nước đã lên kế hoạch tăng hơn gấp đôi công suất điện hiện tại của nước này.

“Nếu khu vực tiếp tục đi theo con đường này, những hệ quả gây ra sẽ rất rắc rối,” IEA cho biết, cảnh báo rằng số ca chết yểu hằng năm do ô nhiễm không khí sẽ tăng từ 450,000 ca vào năm 2018 lên hơn 650,000 ca vào năm 2040.

Một bài báo cáo khác có tên “The Production Gap” (Khoảng cách Sản xuất) được công bố vào hôm 20/11 bởi UNEP và các đối tác như Viện Môi trường Stockholm (SEI) khẳng định rằng đến năm 2030, nhiều quốc gia sẽ lên kế hoạch sản xuất hơn 150% (5,2 tỷ tấn) lượng than so với mức quy định theo lộ trình hạn chế nhiệt độ ở mức 2oC của Hiệp định Paris và hơn 280% (6,4 tỷ tấn) lượng than quy định cho lộ trình hạn chế nhiệt độ ở mức 1,5oC.

Đối với nhiên liệu hóa thạch nói chung, con số này sẽ lần lượt là 50% và 120%.

“Mức độ sản xuất nhiên liệu hóa thạch đang cao hơn bao giờ hết,” Mans Nilsson – giám đốc điều hành SEI cho biết. “Chúng ta đang rơi vào một cái hố sâu, và chúng ta cần ngưng việc đào sâu hơn.”

Hội nghị Biến đổi Khí hậu Toàn cầu (COP25) năm 2019 sẽ bắt đầu tại Madrid vào ngày 2/12. Nhưng khó có thể hi vọng rằng một cuộc gặp gỡ tại thủ đô Tây Ban Nha có thể tạo ra những thay đổi thực sự.

Nguồn: The ASEAN Post

Từ khóa: Biến đổi khí hậu, ASEAN, than đá, ngành điện lực, ô nhiễm không khí, Hiệp định Paris