Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Mỹ và Trung Quốc sắp đạt được một thỏa thuận nhằm cắt giảm hàng tỷ đô la thuế quan cho hàng hóa thương mại của cả hai. Tuy nhiên, kết quả này không giúp Tổng thống Mỹ Donald Trump đạt được những mục tiêu thương mại ban đầu của mình.

Tháng 3/2018, khi Trump tuyên bố ông sẽ bắt đầu yêu cầu người Mỹ trả mức thuế mới khi mua hàng Trung Quốc, lý do rất đơn giản: Trump muốn giải quyết vấn đề thâm hụt thương mại và tình trạng ăn cắp sở hữu trí tuệ tràn lan.

Từ đó, phạm vi đánh thuế tăng dần lên, hiện đã có 550 tỷ USD hàng hóa từ Trung Quốc bị đánh thuế, và con số này sẽ tiếp tục tăng vào ngày 15/12 tới theo lộ trình định trước. Một thỏa thuận cắt giảm thuế giai đoạn 1 có thể được thông báo vào tháng tới. Tuy vậy, không như mong đợi của cả chính phủ Trung Quốc và Hoa Kỳ, hai vấn đề là ‘thương mại không cân bằng’ và ‘bảo vệ sở hữu trí tuệ’ đều không có gì thay đổi.Lợi ích kỳ vọng từ thỏa thuận này là gì? Đó là mỗi bên lùi lại một bước, rút lại một phần thuế thương mại để đạt được đồng thuận trong đàm phán.

Mặc dù việc xuống thang có thể tạo tiền đề để 2 nước tiến tới đàm phán thỏa thuận ở phạm vi rộng hơn, cũng như có lợi cho chiến dịch tái tranh cử Trump, nhưng không có khả năng chữa lành mối quan hệ kinh tế quan trọng nhất thế giới như ban đầu.

Cách tiếp cận không cân bằng

Về thâm hụt thương mại: Hiện tại, mức thâm hụt tăng lên gần 30 tỷ đô la so với đầu nhiệm kỳ ông Trump nhận chức. Thuế quan tăng khiến hàng Trung Quốc trở nên đắt đỏ hơn, do đó các công ty Mỹ đã chuyển chuỗi cung ứng sang các nước khác, đặc biệt là Mexico, Canada và Việt Nam.

Các nhà kinh tế đã chỉ ra, biện pháp thuế quan khó giải quyết được vấn đề cân bằng thương mại, vì nguyên nhân chính gây ra thâm hụt thương mại là dòng vốn. Các nhà đầu tư nước ngoài sử dụng đô la kiếm được từ xuất khẩu để mua tài sản của Mỹ, chứ không phải hàng hóa của Mỹ, bởi vì đồng đô la Mỹ vẫn là loại tiền tệ thương mại thông dụng nhất toàn cầu và được xem là khoản nợ đầu tư an toàn nhất thế giới. Các chính sách khuyến khích tiết kiệm hơn chi tiêu của Trung Quốc càng khuếch đại thêm mức thâm hụt này.

Nhận được nhiều vốn đầu tư nước ngoài cũng có ưu và nhược điểm của nó – chẳng hạn như lãi suất thấp và bong bóng đầu tư. Và để thay đổi tình hình trên là điều không dễ dàng: Đã có các đề xuất nên cấu trúc lại nền kinh tế Trung Quốc phù hợp với xu hướng chi tiêu của người tiêu dùng, nhưng đây là một lựa chọn phức tạp về mặt chính trị dành cho các các nhà lãnh đạo đất nước vì đồng nghĩa với việc tăng trưởng kinh tế chậm hơn. Một giải pháp nữa là Mỹ có thể bắt đầu đánh thuế đầu tư nước ngoài, nhưng điều này sẽ gây phẫn nộ cho giới tài chính, theo đó có khả năng ảnh hưởng chính trị.

Phòng chống trộm cắp sở hữu trí tuệ

Những thách thức dài hạn đối với hệ thống thương mại quốc tế và khả năng cạnh tranh của Hoa Kỳ là lý do tại sao các nhà kinh doanh tích cực vận động và ngó lơ trước những hành động của Trump nhằm đạt được đòn bẩy đàm phán.

Suốt nhiều năm, các công ty Mỹ đã phàn nàn về các quy tắc buộc họ phải hợp tác với các công ty Trung Quốc nếu họ muốn đầu tư vào nước này. Một số người cho rằng đây chỉ là một cách để các đối thủ của họ thoát khỏi trách nhiệm việc vi phạm sở hữu trí tuệ có giá trị.Một số khác phàn nàn rằng Trung Quốc không thực thi các biện pháp bảo vệ IP một cách hiệu quả và việc chính phủ Trung Quốc trợ cấp cho các ngành công nghiệp trong nước đã vi phạm các quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới.

Những lập luận này đã hình thành nên cơ sở pháp lý cho các biện pháp thuế quan mới của Trump. Nhưng trong các cuộc đàm phán, có rất ít bằng chứng cho thấy các biện pháp thuế mới đã khiến Trung Quốc phải suy nghĩ tới việc nên nhanh chóng cải cách nội bộ các quy tắc đầu tư nước ngoài hoặc thay đổi phương pháp tiếp cận chính sách công nghiệp.

Alan Sykes, một chuyên gia luật thương mại quốc tế tại Đại học Stanford, nói với Quartz: "Tôi nghĩ người Trung Quốc sẽ không thay đổi hệ thống điều hành nền kinh tế chỉ vì những lý do này".

Ngược lại, cuộc chiến thương mại có thể còn khiến Bắc Kinh tăng gấp đôi trợ cấp cho hoạt động đổi mới ở khối nhà nước. Hoa Kỳ cố gắng giành lợi thế bằng cách ngăn chặn xuất khẩu linh kiện cho các công ty viễn thông Trung Quốc như XTE và Huawei, để cho thấy sự phụ thuộc của Trung Quốc vào chip Mỹ. Kết quả là, Bắc Kinh đã công bố một quỹ trị giá 29 tỷ đô la để phát triển bán dẫn tiên tiến của riêng mình.

Đợt bầu cử 2020

Một hệ quả rõ ràng của các biện pháp thuế quan: Nền kinh tế Mỹ đã tăng trưởng chậm hơn. Từ tháng 10, Quỹ tiền tệ quốc tế dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2020 sẽ thấp nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính và Hoa Kỳ sẽ tăng trưởng chậm hơn vào năm 2020 (2,1%) so với mức dự kiến của năm 2019 (2,4%).

Phần lớn tập trung vào xuất khẩu nông sản, đặc biệt là đậu nành, mặt hàng mà Trung Quốc từng mua với số lượng lớn từ Hoa Kỳ nhưng hiện đã bị tẩy chay do xung đột thương mại.Nhà Trắng đã công bố các khoản trợ cấp nông nghiệp đặc biệt để hỗ trợ nông dân Mỹ, với 40% số tiền thuế được sử dụng để bù lỗ cho nông dân. Nhưng thu nhập từ trang trại vẫn đang giảm, điều này là tin xấu đối với những người theo Đảng Cộng hòa, vốn đang đối mặt với khó khăn từ vụ luận tội Tổng thống.

Một bài báo được công bố bởi Cục nghiên cứu kinh tế quốc gia gần đây cho rằng biện pháp trả đũa thuế quan khiến các nhà lập pháp đảng Cộng hòa phải trả lại 5 ghế trong Hạ viện tại cuộc bầu cử năm 2018. Hiện tại, quy mô áp thuế rộng hơn: Vòng thuế tiếp theo dự kiến sẽ có hiệu lực vào ngày 15 tháng 12, áp lên vào các thiết bị điện tử tiêu dùng như điện thoại di động và máy tính xách tay.

Nhà Trắng đang đối mặt áp lực phải có được một thỏa thuận tô điểm bên ngoài trước khi bước vào chiến dịch tranh cử. Điều này giúp giải thích lý do tại sao Trump có thể sẽ đồng ý một thỏa thuận cắt giảm thuế quan với Trung Quốc, cho dù một thỏa thuận như vậy sẽ không giúp ông đạt được bất kỳ mục tiêu nào như đã đặt ra từ đầu.

Nguồn: Quartz

Từ khóa: Thỏa thuận thương mại, Mỹ, Trung Quốc, giai đoạn 1