Cuộc chiến công nghệ bán dẫn là tâm điểm trong tranh chấp thương mại Nhật-Hàn

nhatbanhanquoc

Tranh cãi trong những vấn đề lịch sử đã làm suy yếu quan hệ thương mại Hàn Quốc – Nhật Bản, và có nguy cơ làm leo thang một cuộc chia tách. Trong thời đại của trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ, mà cụ thể là ngành công nghiệp chất bán dẫn, đã trở thành nạn nhân của cuộc chiến.

Tháng 7/2019, Bộ trưởng Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI) thông báo nước này sẽ hạn chế xuất khẩu nhựa nhiệt dẻo (fluorinated polyimides), chất cản quang (photoresists) và hyđro clorua. Đây đều là các nguyên liệu quan trọng để sản xuất chất bán dẫn và màn hình điện thoại thông minh. Các biện pháp này là nhằm phá hủy chuỗi giá trị hiện nay trong sản xuất chất bán dẫn, cụ thể hơn là chất bán dẫn bộ nhớ truy suất ngẫu nhiên động (DRAMS). Để đáp trả, Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng Hàn Quốc (MOTIE) cũng đã khởi kiện Nhật Bản lên WTO vì các biện pháp trên.

Ngành công nghiệp chất bán dẫn giữ một vai trò then chốt trong an ninh quốc gia. Chất bán dẫn, đặc biện là DRAMS, là yếu tố không thể thiếu trong cách mạng công nghiệp lần thứ tư, vì chỉ có sử dụng các vi mạch bộ nhớ tiên tiến mới có thể khai thác tối đa các công nghệ như AI, robotics, và Internet vạn vật (IoT). Tốc độ phát triển của vi mạch bán dẫn được sử dụng cho AI, DRAMS và NAND (bộ nhớ flash) được dự báo sẽ gấp 5 lần tốc độ phát triển của toàn bộ ngành công nghiệp bán dẫn. Lấy ví dụ, một con robot AI bắt chước quá trình suy nghĩ của con người và ước tính đường đi của tên lửa sẽ trở nên vô dụng nếu như không có các vi mạch bộ nhớ hiện đại với dung lượng lưu trữ cao.

Vì ngành công nghiệp bán dẫn có mối liên hệ mật thiết với khả năng giám sát, vì vậy, ở gốc độ an ninh quốc gia, cuộc chiến công nghệ chất bán dẫn không còn đơn thuần là cuộc chiến về thị phần toàn cầu. Thực ra, quyết định của Nhật Bản trong việc hạn chế xuất khẩu các nguyên liệu chiến lược sang Hàn Quốc xuất phát từ những lo ngại cho rằng hệ thống giám sát của Hàn Quốc còn lỏng lẻo, gây nguy hại cho an ninh quốc gia Nhật.

Hiện nay, hãng Samsung và SK Hynix của Hàn Quốc đang cùng nhau thống trị thị trường DRAMS thế giới với 72.8% thị phần toàn cầu, và thống trị thị trường NAND với 46.8% thị phần (số liệu ước tính của quý I/2019). Vì Samsung là một trong những nhà cung cấp chính về vi mạnh bộ nhớ cho Huawei, lệnh hạn chế xuất khẩu của Nhật Bản có thể gián tiếp làm chậm quá trình phát triển AI của Trung Quốc. Để tăng thị phần NAND, Toshiba Memory của Nhật Bản đã hợp tác với nhà sản xuất vi mạnh của Mỹ là Western Digital xây dựng một cơ sở sản xuất liên doanh tại Kitakami, Iwate Prefecture để vừa sản xuất, vừa nghiên cứu phát triển NAND.

Các biện pháp hạn chế xuất khẩu của Nhật Bản dường như là sao chép cách làm mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đã sử dụng khi áp đặt lệnh cấm lên Huawei. Việc Nhật Bản chấp thuận cho xuất khẩu tạm thời trước đây cũng giống với lệnh miễn trừ tạm thời cho phép các nhà sản xuất bán dẫn của Mỹ, chẳng hạn như Micron, được bán sản phẩm cho Huawei.

Kể cả chính quyền Obama trước đây và chính quyền Trump hiện nay đều mong muốn giữ vững và gia tăng thị phần của Mỹ trong thị trường chất bán dẫn toàn cầu, và kiềm chế Trung Quốc xây dựng ngành công nghiệp bán dẫn của riêng mình, vì các nhà sản xuất vi mạch của Mỹ như Micron và Western Digital sẽ bị ảnh hưởng trước sự mở rộng của Trung Quốc. Bốn năm trước, tập đoàn Tsinghua Unigroup của Trung Quốc đã thất bại trong việc thâu tóm Micron. Còn hiện nay, để đối phó với lệnh cấm của Mỹ lên Huawei, tập đoàn này cũng đã tuyên bố ý định tự sản xuất vi mạch.

Lệnh hạn chế xuất khẩu của Nhật là một nỗ lực lấy lại vị thế dẫn đầu trong công nghệ từ tay Hàn Quốc, mà cụ thể là trong phân khúc vi mạch bộ nhớ. Đã có một sự phối hợp liên bộ giữa METI, Bộ Ngoại giao và Bộ Nông Lâm Ngư nghiệp để bàn tính kế hoạch trả đũa phán quyết của Tòa án Tối cao Hàn Quốc về vấn đề lao động cưỡng bức trong giai đoạn thuộc địa. Kết quả là, bộ METI đã đề xuất biện pháp làm tê liệt một trong những ngành công nghiệp chủ lực của Hàn Quốc – ngành công nghiệp bán dẫn. Bất chấp lo ngại quyết định này sẽ phá hủy chuỗi cung ứng mà Nhật Bản và Hàn Quốc đã gây dựng bao lâu nay, Văn phòng Thủ tướng Nhật Bản vẫn ủng hộ đề xuất.

Bằng các biện pháp hạn chế xuất khẩu, Nhật Bản muốn sắp xếp lại trật tự xếp hạng toàn cầu về thị phần sản xuất chất bán dẫn. Trước đây, cả Mỹ và Nhật Bản đều đã từng mất đi vị thế dẫn đầu trong thị trường chất bán dẫn, trong đó, Mỹ từng để mất thị phần vào tay Nhật Bản trong những năm 1980 và 1990, và sau đó, Nhật Bản lại để mất vị trí dẫn đầu vào tay Hàn Quốc trong những năm 2000 và 2010.

Trong những năm 1980, dưới sự vận động của Hiệp hội ngành bán dẫn Mỹ, Mỹ đã phát động cuộc chiến thương mại với Nhật Bản. Kết quả là năm 1986, Nhật Bản buộc phải ký một Hiệp định Bán dẫn Mỹ-Nhật. Theo đó, Nhật đồng ý chấm dứt việc bán phá giá DRAMS trên thị trường thế giới và tăng giá bán sản phẩm. Vì vậy, sản phẩm DRAMS của Nhật bị mất đi tính cạnh tranh trên thị trường. Thông qua hiệp định như vậy, Mỹ đã tìm cách nắm lại quyền kiểm soát ngành công nghiệp chất bán dẫn toàn cầu. Nhưng Mỹ không ngờ rằng, chính việc làm của mình đã mở đường cho Samsung và SK Hynix của Hàn Quốc trở nên vượt trội trong sản xuất DRAMS.

Cuộc chiến hiện nay giữa Nhật Bản và Hàn Quốc có vẻ không thể chấm dứt, ít nhất trong nhiệm kỳ lãnh đạo hiện nay ở hai nước. Cuộc cải tổ nội các gần đây của Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe và việc thành lập mới một ban về kinh tế trong Hội đồng An Ninh Quốc gia báo hiệu tình trạng kéo dài của cuộc chiến. Biện pháp hạn chế xuất khẩu của Nhật diễn ra vào thời điểm khi mà các chuẩn mực của thương mại tự do toàn cầu đang bị thách thức. Tranh chấp này chỉ làm sâu sắc thêm căng thẳng thương mại toàn cầu, vì châu Á vốn đã phải chịu các tác động từ cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung.

Để đối phó với lệnh hạn chế xuất khẩu của Nhật Bản, Hàn Quốc đã tăng cường sản xuất trong nước và nhập khẩu các nguyên liệu bị hạn chế từ các nguồn thay thế. Hành động trên báo hiệu nguy cơ của một cuộc chia tách giữa Hàn Quốc và Nhật Bản trong ngành công nghiệp chất bán dẫn, và có lẽ trong nhiều lĩnh vực khác.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: tranh chấp thương mại Nhật – Hàn, công nghệ, chất bán dẫn, hạn chế xuất khẩu