Thương mại tự do đang gặp thách thức và chúng ta phải chiến đấu để bảo vệ

Toàn cầu hóa là một lựa chọn và có thể bị đảo ngược nếu các nước giàu muốn thế.

Đây là một năm bận rộn đối với các nhà kinh tế học thương mại. Mỹ và Trung Quốc thì không ngừng áp thuế qua lại, còn Anh thì đang tìm cách xây dựng lại mô hình thương mại với EU và phần còn lại của thế giới sau Brexit.

Có rất nhiều bằng chứng chứng minh thương mại tự do đang vấp phải phản đối. Và các cuộc khảo sát cho thấy thái độ chống đối mạnh mẽ nhất đến từ dân chúng ở các nước giàu, đặc biệt là Mỹ. Mặc dù đánh giá cao lợi ích của thương mại tự do đối với tiêu dùng, người Mỹ cũng đang ngày một chỉ trích thương mại tự do vì là nguyên nhân gây giảm lương và mất việc làm. Số lượng hiệp định thương mại được ký kết ngày một ít đi, kết thúc xu hướng dốc lên đã kéo dài hàng thập kỷ qua của tiến trình hội nhập kinh tế thế giới.

Những thay đổi trong chính sách thương mại, và thái độ của công chúng, là nguyên nhân chính. Đã từ lâu mọi người tin rằng, sự phát triển của thương mại là xu hướng tất yếu, vì chi phí vận chuyển giảm và các cải tiến trong công nghệ đã giúp hoạt động thương mại trở nên thuận lợi hơn. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy, các thay đổi trong chính sách và hợp tác quốc tế giữ một vai trò còn quan trọng hơn. Toàn cầu hóa là một sự lựa chọn, vì vậy, tiến trình này hoàn toàn có thể bị đảo ngược – ít nhất một phần nào đó – nếu các nước giàu muốn thế.

Có rất nhiều bằng chứng cho thấy những lợi ích mà thương mại tự do đem lại. Thương mại tự do làm lợi cho người tiêu dùng vì giúp giá cả giảm và hàng hóa đa dạng hơn, đồng thời làm tăng tổng sản phẩm quốc nội. Ở những nước có thu nhập thấp, thương mại tự do còn giúp hàng trăm triệu người thoát khỏi đói nghèo. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra những lo ngại của người dân trước các tác động khác của thương mại tự do, như: lợi ích không được chia sẻ đồng đều, và đã có những người thua cuộc.

Trong số đó, vấn đề trọng tâm chính là những lo ngại cho rằng thương mại tự do làm tăng tình trạng bất bình đẳng khu vực giữa các nước giàu. Có lẽ, ví dụ nổi bật nhất chính là ảnh hưởng của sự kiện Trung Quốc gia nhập WTO (đầu thập niên 2000) lên thị trường lao động Mỹ.

Lực lượng lao động trong những ngành sản xuất ở Mỹ phải cạnh tranh với làn sóng hàng nhập khẩu đến từ Trung Quốc thì không nhiều nếu tính tổng thể, nhưng là đáng kể nếu chỉ tính riêng một vài khu vực. Khi các ngành công nghiệp này sa sút, thu nhập và việc làm của những công nhân địa phương không chỉ bị tác động lớn mà còn dai dẳng. Trong dài hạn, chúng ta có thể hi vọng rằng những công nhân bị mất việc trong những ngành này có thể sớm tìm được việc làm ở những ngành mới đang tăng trưởng. Nhưng trên thực tế, quá trình chuyển đổi công việc này hóa ra phải mất ít nhất một thập kỷ.

Điều này làm dấy lên một thách thức quan trọng. Cách tốt nhất để vừa gặt hái được lợi ích từ toàn cầu hóa, vừa bảo vệ được những người bị bỏ lại phía sau là gì? Trên thực tế, những mục tiêu trên lại là hai mặt của cùng một đồng xu. Vì vậy, nếu chúng ta không tìm ra cách để giảm thiếu tình trạng bất công và gián đoạn mà thương mại tự do có thể mang lại, sẽ rất khó để duy trì sự ủng hộ của công chúng dành cho thương mại tự do.

Tựu trung lại, chính sách thương mại nên thật sự gắn liền với chính sách trong nước. Nhưng làm cách nào để đạt được điều đó? Đây vẫn còn là câu hỏi lớn chưa lời đáp. Hệ thống phúc lợi xã hội theo truyền thống thường tập trung vào giúp đỡ người dân thông qua việc làm tăng thu nhập của họ. Chúng ta cần phải tìm hiểu thêm cách thức để kết hợp hiệu quả những biện pháp làm tăng thu nhập với các biện pháp can thiệp khác, như là tái đào tạo cho người lao động, hỗ trợ họ chuyển đổi giữa các vùng, hay bổ sung các chính sách “riêng theo địa phương” cho những nơi bị ảnh hưởng nặng nề nhất từ thương mại để giúp đỡ kinh tế địa phương.

Nguồn: Financial Times

Từ khóa: thương mại tự do, thách thức, chiến đấu, bảo vệ