Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Quyết tâm thu hút các nhà đầu tư nước ngoài của khu tự do thương mại Đại Liên - thành phố cảng phía bắc Trung Quốc - đã được thể hiện rõ trong khẩu hiệu “Chúng tôi luôn nói có và không bao giờ nói không với doanh nghiệp” đặt trước các cơ quan cung cấp dịch vụ công cho doanh nghiệp tại địa phương.

Tháng 3/2017, Bắc Kinh đã tiến hành thí điểm khu vực tự do thương mại tại thành phố Đại Liên. Hiện tại, các nhân viên được khuyến khích đẩy nhanh tiến độ xử lý các hồ sơ đăng ký kinh doanh, nhằm hỗ trợ cho nỗ lực của chính quyền địa phương biến Đại Liên từ một khu tự do thương mại đơn thuần thành một cảng quốc tế thân thiện với nhà đầu tư và doanh nghiệp, có thể giữ vai trò trung tâm trong nền kinh tế khu vực.

Bà Zhang Hongguang, đại diện ban quản lý khu tự do thương mại Đại Liên cho biết: “Bất cứ ưu đãi gì mà các khu tự do thương mại khác đang cung cấp, chúng tôi chắc chắn có thể làm nó tốt hơn tại đây”. 

Tuy nhiên kết quả lại không khả quan khi mà đầu tư trực tiếp từ nước ngoài vào Đại Liên giảm mạnh 17.6% trong năm 2018, theo dữ liệu được công bố chính thức.

Mặc dù vậy, bà Zhang vẫn khẳng định việc thí điểm khu tự do thương mại không chỉ nhằm mục đích trao cơ hội tiếp cận thị trường cho các nhà đầu tư nước ngoài, mà còn có tác dụng thử thách những giới hạn mà Trung Quốc có thể làm để giúp đỡ doanh nghiệp.

Bà cho biết: “Mục tiêu của chúng tôi là trở thành người tiên phong trong việc cải cách ở khu vực Đông Bắc”.

Khu tự do thương mại Đại Liên là một trong ba khu vực được chỉ định ở Liêu Ninh để thử nghiệm các hoạt động thương mại tự do. Liêu Ninh là một trong 12 tỉnh của Trung Quốc sở hữu khu vực tự do thương mại, sau khi chương trình bắt đầu tại Thượng Hải năm 2013.

Nhưng kết quả từ Đại Liên cho thấy, có vẻ như khu tự do thương mại của Trung Quốc không thu hút được nhiều doanh nghiệp nước ngoài như mong đợi.

Hầu hết các khu thương mại có diện tích khoảng 120 km2, bằng tổng diện tích của Đảo Hồng Kông và Cửu Long, được xây dựng nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài so với các khu vực còn lại của Trung Quốc. Chẳng hạn như nó rút ngắn danh sách các lĩnh vực mà nhà đầu tư nước ngoài bị giới hạn hoặc bị cấm, đồng thời giúp việc thanh toán xuyên biên giới trở nên dễ dàng hơn.

Tỉnh Hải Nam là một trường hợp ngoại lệ, khi toàn bộ hòn đảo có diện tích gần 34000 km2 đã được chỉ định trở thành một khu thương mại tự do.

Ý tưởng xây dựng các khu thương mại tự do xuất phát từ thành công khi xây dựng 4 đặc khu kinh tế của Trung Quốc, trong đó có Thâm Quyến, vào đầu năm 1980. Một số thử nghiệm đầu tiên được triển khai tại các đặc khu như tạo thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài và bán quyền sử dụng đất cho người nước ngoài, sau này đã trở thành chính sách áp dụng chung trên cả nước. Một thành công khác của Trung Quốc chính là phát triển khu vực Phố Đông của Thượng Hải trở thành trung tâm tài chính.

Tuy nhiên, hầu hết các khu thương mại tự do đều đạt được những kết quả hỗn tạp, một phần là do quyền quản lý của chính quyền địa phương tại các khu vực đã giảm đáng kể dưới sự kiểm soát tập trung của Bắc Kinh. Chẳng hạn như, sự kiểm soát nghiêm khắc của Trung Quốc đối với dòng vốn đầu tư đã cản trở giấc mơ trở thành “trung tâm tài chính quốc tế vào năm 2020” của khu tự do thương mại Thượng Hải.

Chính phủ Mỹ cũng đã phàn nàn về những hạn chế của Trung Quốc đối với các công ty nước ngoài và sự thống trị của chính quyền trong một vài lĩnh vực. Phòng thương mại châu Âu tại Trung Quốc, một tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp của Liên minh châu Âu, cũng đã công bố kết quả khảo sát doanh nghiệp vào tháng 5, cho thấy nguyên nhân các khu tự do thương mại vẫn còn “bị giới hạn” là do danh sách các lĩnh vực hạn chế của Trung Quốc vẫn còn quá rộng.

Bài báo cáo cho biết “Doanh nghiệp muốn hoạt động của họ được quyết định bởi các nhân tố thị trường như giá cả, chi phí và khả năng tiếp cận nhà cung ứng và khách hàng, thay vì chỉ được tiếp cận các chính sách ưu đãi đối với một khu vực nhất định.”

Tại khu Thượng Hải – khu vực tự do thương mại đầu tiên của Trung Quốc - mức độ tăng trưởng đầu tư nước ngoài cũng đã giảm trong ba năm gần đây. Theo số liệu được chính quyền Thượng Hải công bố, mức độ tăng trưởng đầu tư nước ngoài vào khu vực tự do thương mại giảm 3.5% xuống còn 6,77 tỷ USD năm 2018, so với mức tăng trưởng 13.5% lên 7,02 tỷ USD vào năm 2017. Trước đó, trong năm 2016, đầu tư nước ngoài tăng lên 6,18 tỷ USD, tăng 28,2% so với năm 2015.

Đối với khu Liêu Ninh, đầu tư trực tiếp nước ngoài giảm mạnh hơn 80% từ 27,42 tỷ USD năm 2014 xuống còn 4,9 tỷ USD năm 2018, phần lớn là do các công ty Nhật Bản và Hàn Quốc rút khỏi khu vực này.

Kết quả không mấy khả quan từ các khu tự do thương mại đã buộc Bắc Kinh phải hành động. Tuần trước, chính phủ trung ương Trung Quốc đã thông qua các chính sách định hướng mới dành cho Thâm Quyến, nhằm tháo gỡ vướng mắc cho các lĩnh vực như nhập cư lao động, chăm sóc sức khỏe, và trao nhiều quyền tự quyết hơn cho chính quyền địa phương. Quy mô của khu vực tự do thương mại Thượng Hải đã tăng gấp đôi và có nhiều đổi mới, bao gồm ưu đãi thuế tốt hơn và miễn thuế nhập khẩu.

Thứ 4 tuần trước, Quốc vụ viện Trung Quốc cũng đã yêu cầu tất cả các khu vực tự do thương mại được chỉ định phải triển khai chiến dịch cắt bỏ các thủ tục hành chính từ ngày 1/12.

Ở Đại Liên, chính quyền địa phương hứa hẹn sẽ khen thưởng những ai đề xuất ý tưởng và cách thức “đổi mới” các khu vực tự do thương mại. Theo thông báo được công bố trên website khu vực tự do thương mại Đại Liên, nếu như đề xuất được chính quyền Liêu Ninh tán thành, phần thưởng sẽ là 100,000 Nhân dân tệ (14,200 USD), còn nếu được chính quyền trung ương chấp thuận và trở thành chính sách quốc gia sẽ được thưởng 200,000 Nhân dân tệ.

Tuy nhiên Trung Quốc vẫn chưa hoàn toàn nới lỏng kiểm soát dòng chảy vốn tại các khu tự do thương mại, và rất nhiều doanh nghiệp nước ngoài tin rằng những rào cản trên sẽ tiếp tục tồn tại nhằm cản trở họ mở rộng doanh nghiệp.

Với kế hoạch phát triển Khu vực vịnh nước lớn (Greater Bay Area), chính phủ Trung Quốc chính dự định sẽ kết nối các thành phố của Hong Kong, Ma Cau, Quảng Châu, Thâm Quyến, Chu Hải, Phật Sơn, Trung Sơn, Đông Quan, Huệ Châu và Giang Khánh thành một một trung tâm kinh tế và kinh doanh tổng hợp. 

Nhận xét về kế hoạch này, phòng thương mại Mỹ tại Hong Kong cho biết các nhà chức trách nên nới lỏng kiểm soát dòng chảy vốn để thúc đẩy đầu tư xuyên biên giới.

Cơ quan vận động hành lang kinh doanh của Hoa Kỳ tại Hong Kong cũng nhấn mạnh việc chính phủ Trung Quốc cần “định nghĩa rõ ý nghĩa của việc mở cửa và các chính sách liên quan để đạt được những bứt phá”.

Nguồn: SCMP

Từ khóa: Hội nhập kinh tế, chiến tranh thương mại, chủ nghĩa bảo hộ, đặc khu kinh tế, khu vực tự do thương mại