Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tổng thống Mỹ thường tuyên bố chính sách thuế quan của ông sẽ khiến chỉ một mình Trung Quốc bị tổn thương. Nhưng nếu Trung Quốc đang gánh chịu hậu quả, thì có lẽ Hoa Kỳ cũng không thể khá hơn.

Trong bối cảnh chiến tranh thương mại Mỹ - Trung đang leo thang, phía Hoa Kỳ luôn tuyên bố một cách kiên quyết rằng Trung Quốc đang phải hứng chịu gánh nặng thuế quan. Cố vấn thương mại Nhà Trắng, Peter Navarro, phát biểu trên kênh CNN là "Các mức thuế không làm tổn thương bất kỳ ai ở Mỹ cả, mà tất cả chỉ nhắm vào Trung Quốc."

Rõ ràng, phe của ông Trump thường viện dẫn lý do này khi giải thích về mức thuế hiện được áp trên gần 250 tỷ đô la xuất khẩu của Trung Quốc sang Hoa Kỳ. Chính quyền Trump tin rằng mức thuế này sẽ khiến kinh tế Trung Quốc lao đao và chính quyền Bắc Kinh khi đó buộc phải nhượng bộ trước những vấn đề như tiếp cận thị trường và bảo vệ sở hữu trí tuệ mạnh mẽ hơn. Khi Trung Quốc gần đây công bố tăng trưởng kinh tế tính theo hàng quý của nước này đang giảm từ 6.4% xuống 6.2%, Trump đã nhấn mạnh rằng đây là kết quả rõ ràng nhất cho thấy chính sách thuế của ông đang phát huy tác dụng, và Hoa Kỳ sẽ buộc Trung Quốc phải tiến tới đàm phán thương mại. Tuy vậy, dường như bằng chứng về việc chính sách thuế quan của Hoa Kỳ đang gây nên thiệt hại cho nền kinh tế Trung Quốc khiến Trump thích thú hơn hẳn so với một cuộc thỏa thuận thương mại chính thức. Một phân tích gần đây của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ cho thấy, chính quyền Hoa Kỳ có vẻ đang tiến tới cắt đứt mối quan hệ thay vì cải thiện nó.

Chính sách này được xây dựng dựa trên quan điểm cho rằng Trung Quốc sẽ tổn hại thậm chí sụp đổ nếu không duy trì được mối quan hệ với Hoa Kỳ, thậm chí phần còn lại của thế giới cũng sẽ chịu ảnh hưởng. Tuy nhiên, quan điểm này khá vô lý. Niềm tin về việc Hoa Kỳ sẽ không bị tác động trước sự tổn hại của Trung Quốc chẳng khác nào niềm tin ảo mộng trong một bộ phim hài kịch viễn tưởng "Chương trình Truman" công chiếu những năm 1950. Có vẻ ông Trump đang nghĩ rất đơn giản rằng mối quan hệ hai chiều Mỹ - Trung là một trò chơi tổng bằng 0, có nghĩa là khi Trung Quốc càng thất bại, Hoa Kỳ càng thành công. Tuy nhiên, trong một nền kinh tế toàn cầu hóa thì kết quả rất có thể sẽ là cả hai cùng thua.

Trong hai thập kỷ qua, Hoa Kỳ và Trung Quốc đã phát triển mối quan hệ thương mại với tổng trị giá hơn 700 tỷ đô la. Trung Quốc đã vươn lên trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới với mức GDP vào khoảng 15 nghìn tỷ USD, và sẽ trở thành lớn nhất thế giới nếu mức GDP đó được điều chỉnh hoàn toàn cho sức mua.Nền kinh tế Trung Quốc cũng đang quẩn quanh trong ma trận chuỗi cung ứng toàn cầu, bao gồm một tỷ lệ lớn các tập đoàn đa quốc gia lớn nhất đặt tại Hoa Kỳ, hỗ trợ hàng triệu việc làm trong nước Mỹ.

Do đó, quan điểm cho rằng Trung Quốc "bị cảm lạnh" mà phần còn lại của thế giới "không hắt hơi" có vẻ khá buồn cười. Mối liên kết giữa Trung Quốc và nền kinh tế nội địa của Hoa Kỳ rất rõ ràng. Xuất khẩu của Hoa Kỳ sang Trung Quốc, chủ yếu là nông nghiệp, đã giảm mạnh khi Bắc Kinh tung đòn trả đũa thuế quan của Hoa Kỳ. Trong khi đó, Hoa Kỳ phải chi 28 tỷ đô la hỗ trợ những người nông dân mất thị trường xuất khẩu nông sản. Mức chi này còn nhiều hơn mức thu được từ thuế quan (tất nhiên, cũng được các công ty Mỹ trả). Đầu tư trực tiếp của Trung Quốc vào Hoa Kỳ cũng giảm mạnh, từ mức cao hơn 40 tỷ đô la trong năm 2016 xuống dưới 10 tỷ đô la trong năm nay. Ngoài ra, các giao dịch mua bất động sản tại Hoa Kỳ của Trung Quốc cũng đã co cụm lại, lượng sinh viên và khách du lịch Trung Quốc đến Hoa Kỳ cũng đang giảm đi. Những hậu quả của cuộc chiến tranh thương mại nếu Trung Quốc sụp đổ là những vấn đề nan giải. Nếu nền kinh tế Trung Quốc đi xuống thì không chỉ các nhà xuất khẩu của Hoa Kỳ và những người phụ thuộc vào đầu tư của Trung Quốc mà là toàn bộ khu vực châu Á sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề.Nhật Bản và Hàn Quốc là hai nước đặc biệt dễ bị tổn thương vì nền kinh tế của họ phụ thuộc vào việc bán các sản phẩm cao cấp cho Trung Quốc. Trong khối EU, Đức cũng sẽ chịu ảnh hưởng tương tự và nếu điều này xảy ra với Đức thì toàn khối sẽ hứng chịu những áp lực gia tăng. Kết quả kéo theo là một cuộc suy thoái toàn cầu, bao gồm cả Hoa Kỳ.

Những suy giảm về kinh tế của Trung Quốc năm nay không liên quan gì đến cuộc chiến thương mại của Hoa Kỳ. Bản thân Trung Quốc đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong nước, từ nợ nần và mức giá bất động sản quá cao cho đến sự bất lực và thiếu nhiệt tình của chính quyền Bắc Kinh trong việc cải tổ, tháo gỡ khó khăn cho khối doanh nghiệp nhà nước rộng lớn nhưng bảo thủ. Chính quyền ông Tập Cận Bình coi tham nhũng là một trở ngại cho hoạt động kinh tế, do đó Trung Quốc đã thắt chặt kiểm soát, nhưng điều đó cũng phần nào kìm hãm sự đổi mới và tinh thần kinh doanh.Trong khi đó, các khoản đầu tư lớn của Trung Quốc vào các quốc gia ở châu Á và châu Phi vẫn chưa mang lại kết quả đặc biệt khả quan.

Tuy nhiên, mức thuế khiến các công ty nước ngoài không sẵn lòng đầu tư nhiều hơn vào Trung Quốc bởi tâm lý lo sợ cuộc chiến thương mại sẽ còn đẩy khoản thuế này tăng lên. Chính sách thuế quan này giống như một cơn trút giận của Hoa Kỳ, trong khi đó Hoa Kỳ dường như chưa nhận ra rằng thời kỳ đơn cực đã qua lâu. Chính phủ Hoa Kỳ chỉ chăm chăm vào việc trừng phạt Trung Quốc mà bỏ qua việc chính họ cũng bị cắn trả.

Đã có những dấu hiệu cho thấy sự phục hồi kinh tế của Hoa Kỳ đang chậm dần. Bất kể chính quyền Trump đã cải cách như thế nào, thì điều này vẫn diễn ra và chính sách thuế quan không giúp cho tình hình được cải thiện. Dù sự suy thoái trên diện rộng mới chỉ dừng ở mức đáng lo ngại, nhưng niềm tin kinh doanh lại bị giảm nghiêm trọng do sự không thoải mái từ các nhà đầu tư và yếu tố kém chắc chắn từ thị trường. Dù Nhà Trắng đã tự thuyết phục rằng họ sẽ làm những gì họ muốn đối với Trung Quốc mà không bị ảnh hưởng, nhưng các con số kinh tế mới nhất cho thấy tình hình đang đi theo hướng ngược lại.

Có nhiều dấu hiệu cho thấy chính người dân Mỹ, chứ không phải chính quyền, là người hiểu rõ hơn về cái giá phải trả cho cuộc thương chiến. Một kết quả thăm dò được công bố gần đây như dội một gáo nước lạnh vào những ai đang cho rằng cuộc đối đầu kinh tế với Trung Quốc được ủng hộ rộng rãi. Theo đó, 64% những người được thăm dò ủng hộ thương mại tự do, trong khi chỉ có 27% phản đối. Con số này là minh chứng cho sự khôn ngoan của đám đông: Trong khi Trump và các đồng minh cho rằng Trung Quốc đã lợi dụng Hoa Kỳ trong nhiều năm thông qua các thỏa thuận bất lợi cho phía Mỹ, thì nhiều người vẫn tin rằng mối quan hệ kinh tế Mỹ - Trung vẫn mang lại lợi ích to lớn cho cả xã hội; sự rạn nứt của mối quan hệ này sẽ ảnh hưởng đến cả hai nền kinh tế, gây thiệt hại đáng kể cho sự thịnh vượng của Hoa Kỳ.

Bài học ở đây rất rõ ràng: Chúng ta có thể dễ dàng tuyên bố thời đại toàn cầu hóa đã kết thúc, nhưng để thực sự kết thúc nó thì khó khăn hơn nhiều. Một hệ thống chằng chịt nặng nề đan xen lẫn nhau suốt 20 năm rất khó bị phá hủy mà không gây ra thiệt hại gì. Chính quyền Trump liên tục công bố việc họ có thể ép buộc Trung Quốc và cắt đứt mối quan hệ đó với mức chi phí tối thiểu cho Hoa Kỳ. Tuy vậy, giả thuyết này chưa được kiểm chứng khi mà cuộc chiến tranh thương mại kéo dài mới hơn một năm và thực tế chỉ có vài chục tỷ đô la giá trị hàng hóa thực sự bị áp thuế. 

Việc tuyên bố thì dễ, nhưng không thể phủ nhận là Trung Quốc càng suy thoái thì Hoa Kỳ càng thiệt hại. Dẫu vậy, Nhà Trắng vẫn cho rằng mối quan hệ Mỹ - Trung vẫn duy trì mức độ khăng khít. Việc ly hôn giữa hai nền kinh tế là điều có thể xảy ra, nhưng chắc chắn kịch bản đó sẽ tốn nhiều thời gian, gây ra nhiều hệ lụy và gián đoạn kinh tế hơn so với những gì Nhà Trắng từng hứa hẹn. Một cơ hội như thế đòi hỏi phải có sự hy sinh thực sự và tầm nhìn rõ ràng. Chính quyền Trump đã từng nói người Mỹ không phải hy sinh điều gì, nhưng về tầm nhìn, chính quyền Mỹ lại cho thấy sự hạn chế. Cho đến nay thiệt hại mà Mỹ đang đối mặt vẫn chưa đáng kể, nhưng từ giờ phút này, con số đó sẽ lớn lên dần.

Nguồn: Politico

Từ khóa: điều, Trump, kiểm soát, nền kinh tế, Trung Quốc