Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các nước ASEAN đã cùng nhau đạt được khả năng tăng trưởng kinh tế đáng ngưỡng một, tuy nhiên, khi nhìn vào tỷ lệ sinh sản, khu vực này đang có dấu hiệu thụt lùi. Chỉ số tổng tỷ suất sinh (TFR Total Fertility Rate) của Đông Nam Á đã giảm từ 5,5 điểm vào năm 1970 xuống còn 2,11 vào năm 2017. Một nữa khu vực đã bắt đầu đối mặt với tình trạng “thiếu em bé”, khi không có đủ số lượng trẻ em sinh ra để duy trì quy mô dân số. Và các chuyên gia lo sợ rằng việc tiếp tục thiếu hụt sẽ gây ra những hậu quả kinh tế nghiêm trọng.

Tại cuộc hội nghị “Nắm bắt Xu thế Công việc trong Tương lai” ở Singapore vào tháng 4/2019, Bộ trưởng Nhân lực của Singapore, Josephine Teo, nhấn mạnh rằng hơn nửa dân số thế giới đang sống ở những quốc gia có chỉ số TFR thấp hơn mức sinh thay thế 2.1. Theo như dữ liệu của Ngân hàng Thế giới thì Brunei, Thái Lan, Singapore, Malaysia và Việt Nam là những nước thành viên ASEAN có chỉ số TFR thấp hơn mức sinh thay thế.

Mặc dù một vài nước trong khu vực có dân số trẻ tăng trưởng nhanh chóng trong khoảng thời gian ngắn, quy mô dân số thuộc độ tuổi lao động vẫn sẽ giảm dần theo thời gian. Vào năm 2015, tổng dân số ASEAN có độ tuổi từ 65 trở lên chiếm 7.7%. Con số này dự tính sẽ tăng gấp đôi lên 15.5% vào năm 2035. Dân số già sẽ đặt áp lực lên các hệ thống hỗ trơ người cao tuổi.

Singapore là nước có chỉ số TFR thấp nhất ở ASEAN, trung bình một người phụ nữ sẽ sinh ra 1.21 em bé, và mặc dù chính quyền đã có những nỗ lực gia tăng tỉ lệ sinh sản, số lượng em bé được sinh ra tại quốc gia này vẫn giảm xuống 4% vào năm 2017.

Nhân tố gây suy giảm

Một bài báo cáo năm 2019 từ công ty The Economist Intelligence Unit (EIU) (Anh quốc) có tựa đề “Nguồn lực đang dần biến mất” nhấn mạnh các nước ASEAN cần phải quan tâm đến tỉ lệ sinh sản trước khi quá muộn. Nếu như các nước thành viên ASEAN trở thành những xã hội già hóa, phần lớn chi phí sẽ đi vào lĩnh vực sức khỏe và cơ sở hạ tầng dành cho người cao tuổi, trong khi dân số thuộc độ tuổi lao động có nhiệm vụ tăng trưởng nền kinh tế lại giảm xuống.

EIU nhận thấy rằng các nhân tố dẫn đến sự suy giảm tỉ lệ sinh sản bao gồm quá trình đô thị hóa và di cư nhanh chóng từ nông thôn lên thành thị, dẫn đến chi phí nuôi dạy trẻ tăng cao và thiếu hụt nhà ở có giá tiền phù hợp để xây dựng gia đình. Một nhân tố khác chính là sự chuyển dịch trong quan niệm trọng “số lượng” sang “chất lượng”, khi mà người dân đặt nặng việc nuôi dạy ít trẻ em nhưng với chất lượng cuộc sống tốt hơn là nuôi dạy nhiều trẻ em nhất có thể. Tiến sĩ Lê Hoàng, Giám đốc Trung tâm IVF Tâm Anh tại Việt Nam, cho biết “việc nuôi dạy trẻ với chất lượng cuộc sống tốt trở thành một thách thức đối với các bậc phụ huynh; khác xa những lo ngại thông thường về việc cung cấp các nhu cầu và nguồn lực cơ bản cho con của họ.”

Quan sát này nhận được sự đồng tình của Giáo sư Zainul Rashid Mod Razi đến từ Đại học Quốc gia Malaysia (Universiti Kebangsaan Malaysia), ông cho rằng “hầu hết mọi người sẽ chú trọng vào chất lượng hơn số lượng để đảm bảo con cái của họ được phát triển trong một môi trường ổn định với chất lượng giáo dục tốt.”

Việc suy giảm tỉ lệ sinh sản cũng có thể là do sự thay đổi văn hóa, khi mà phụ nữ ngày càng được tiếp cận nhiều hơn với nền giáo dục tiên tiến và theo đuổi nhiều hơn các cơ hội kinh tế và hệ quả là trì hoãn việc kết hôn và sinh con.

Bất bình đẳng giới cũng là một nhân tố phổ biến tác động tiêu cực đến nỗ lực tăng trưởng tỉ lệ sinh sản. Công việc đòi hỏi nhiều giờ làm và khối lượng công việc khổng lồ sẽ gây trở ngại cho các cặp đôi cùng đi làm kiếm tiền nếu như họ không sống chung với ba mẹ ruột hoặc ba mẹ chồng/vợ để chăm sóc cho đứa nhỏ. Việc thiếu đi các hỗ trợ như này khiến những người phụ nữ đang làm công việc toàn thời gian không muốn sinh nhiều con hơn. Nếu như có sự giúp đỡ của người đàn ông trong việc nuôi nấng con cái và chia sẻ việc nhà có thể giảm vấn đề bất bình đẳng giới, đồng nghĩa với việc tăng tỉ lệ sinh sản trong khu vực.

Chính sách thân thiện với gia đình

Khu vực này cũng cần giải quyết vấn đề về chỉ số TFR thấp và thúc đẩy môi trường hỗ trợ sinh sản và nuôi nấng con cái. EIU khuyến nghị 4 nguyên tắc có thể giúp các chính quyền đưa ra những chính sách hiệu quả. Trước tiên là phải mở rộng các chính sách thân thiện với gia đình để các bậc phu huynh có thể linh hoạt hơn cho cả công việc và con cái. Thứ hai là phải đầu tư vào việc nâng cao nhận thức của người dân về kế hoạch hóa gia đình và bảo tồn sinh sản.

Thứ ba là cải thiện khả năng tiếp cận các phương pháp điều trị vô sinh, chẳng hạn như công nghệ hỗ trợ sinh sản (ART). Vô sinh có thể được xem là một vấn đề không cấp thiết, nhưng nếu chính phủ làm cho công nghệ ART có giá cả phải chăng hơn bằng cách trợ cấp vốn phát triển công nghệ, chính phủ sẽ góp phần làm gia tăng số ca sinh sản. Và lời khuyến nghị thứ tư chính là việc đảm bảo nhà ở có giá cả phải chăng để khuyến khích xây dựng tổ ấm.

Chính quyền cũng cần nỗ lực giảm thiểu chi phí nuôi nấng trẻ em mà không ảnh hưởng tới công việc của phụ nữ, chẳng hạn như chăm sóc trẻ em tại chỗ làm. Về mặt kinh tế, giảm thuế, tiền thưởng và trợ cấp rất được ưa chuộng bởi các bậc phụ huynh.

Các nước ASEAN đang dần trở thành những xã hội già hóa. Việc thế hệ già kém năng suất chiếm ưu thế trong nhân khẩu học sẽ đặt gánh nặng lên các hệ thống chăm sóc sức khỏe tại các nước này, đồng thời lực lượng lao động bị cắt giảm sẽ có thể gây ra các vấn đề về thể chế, kinh tế, và xã hội.

Chính phủ cần hành động nhanh và ưu tiên biến đất nước của họ trở thành nơi thân thiện với các hộ gia đình hết mức có thể. Việc trở thành cha mẹ cần được ủng hộ và khích lệ, và các hộ gia đình cần biết rằng chính phủ sẽ đồng hành hỗ trợ họ.

Nguồn: The ASEAN Post

Từ khóa: già hóa, dân số, ASEAN, tỷ lệ sinh, giảm mạnh