Chính sách thuế quan của Tổng thống Trump có phù hợp theo quy định của WTO?

Trump13032018

Có vẻ như là không, và đây là nguyên nhân khiến Hoa Kỳ đang đánh mất vai trò lãnh đạo toàn cầu của mình

Chính sách “Nước Mỹ trên hết” được đề xướng bởi Tổng thống Trump đang nhanh chóng hủy hoại hệ thống kinh tế cùng những quy tắc toàn cầu – những thứ mà nước Mỹ luôn ủng hộ với vai trò người lãnh đạo trong suốt quãng thời gian dài sau hai cuộc Thế chiến

Tổng thống Trump đã áp thuế suất cao lên hàng hóa nhập khẩu từ một số quốc gia như Trung Quốc và Mexico trong khi vẫn giữ mức thuế cũ hoặc tăng thuế không đáng kể lên những nước xuất khẩu khác – hành động có thể là hợp pháp tại xứ cờ hoa nhưng lại hành vi bị cấm tại Tổ chức Thương mại thế giới.

Trong một tuyên bố mới nhất trên Twitter, ông chủ Nhà Trắng cho biết bắt đầu vào ngày 01/9, mức thuế suất 10% sẽ được áp lên 300 tỷ giá trị hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc chưa bị đánh thuế trước đó.

Những sản phẩm sẽ phải chịu mức thuế suất đã nêu bao gồm quần áo, giày, chăn, nệm, rèm cửa, chuôi đèn, đồ trang trí, đồ chơi và các sản phẩm điện tử như điện thoại di động, máy tính xách tay, máy tính bảng, và ti vi.

Đến thời điểm này, Hoa Kỳ đang áp thuế suất 2% đối với những nhóm hàng hóa nhập khẩu nêu trên. Động thái mới của chủ nhân Nhà Trắng sẽ đẩy mức thuế áp dụng đối với hàng nhập khẩu từ quốc gia đông dân nhất thế giới lên 20%, gần ngang mức thuế suất được quy định tại Đạo luật Smoot-Hawley – nguyên nhân gây ra suy thoái kinh tế toàn cầu vào thập niên 1930.

Trung Quốc đã đáp trả bằng việc tăng thuế đối với hàng xuất khẩu từ xứ cờ hoa, đồng thời ngừng mua nông sản Mỹ.

Hàng động của Tổng thống Trump liệu có hợp pháp?

Tổ chức thương mại thế giới – ngôi nhà chung của hầu hết các nền kinh tế thế giới, gồm cả Hoa Kỳ (từ thời điểm thành lập) và Trung Quốc (từ năm 2001) duy trì một nguyên tắc tối thượng đó là “các nước thành viên không được phân biệt đối xử giữa những đối tác thương mại”.

Điều đó có nghĩa là, nếu Hoa Kỳ áp dụng thuế nhập khẩu thấp, mức thuế này phải được áp dụng cho tất cả hàng hóa nhập khẩu từ những quốc gia thành viên WTO khác, không loại trừ bất kỳ nước nào. Ngoại lệ chỉ được áp dụng trong một số tình huống đặc biệt.

Thỏa thuận chung về Thuế quan và Thương mại của WTO chỉ cho phép một nước thành viên tạm dừng thực hiện nghĩa vụ thương mại trong tình huống an ninh quốc gia – quy định mà chính quyền Trump đang áp dụng để tiến hành áp thuế lên hàng hóa từ các đối tác thương mại. Điều XXI nêu rõ thỏa thuận này “sẽ không ngăn cản bất kỳ quốc gia thành viên nào thực hiện các biện pháp mà họ coi là cần thiết để bảo vệ lợi ích an ninh cốt yếu của mình”.

Nội dung các mục trong điều khoản này nêu rõ một quốc gia thành viên chỉ có thể vận dụng quy định về an ninh quốc gia trong những tình huống sau: (i) liên quan đến vật liệu phân rã hạt nhân; (ii) liên quan đến vận chuyển vũ khí, dạn dược và được sử dụng trong chiến tranh; (iii) trong trường hợp chiến tranh hoặc tình huống khẩn cấp khác trong quan hệ quốc tế.

Không rõ là nước Mỹ đang phải đối phó với tình huống nào trong số những vấn đề đã nêu ở phần trên. Bên cạnh đó, Tổng thống Trump đang đe dọa áp thuế lên xe ô tô nguyên chiếc cũng như linh kiện phụ tùng ô tô từNhật Bản, Đức và những quốc gia khác trên thế giới với lý do bảo vệ an ninh quốc gia mà không đưa ra được bất kỳ lời giải thích hợp lý nào để viện dẫn điều khoản liên quan đến nội dung này.

Tháng 4/2019, một ban hội thẩm WTO đã ra phán quyết có ý nghĩa quan trọng liên quan đến tranh cãi thương mại giữa Nga và Ukraina, theo đó, cơ quan này đã khẳng định chính WTO chứ không phải bất kỳ quốc gia thành viên nào của Tổ chức thương mại lớn nhất hành tinh có thẩm quyền quyết đinh thế nào là một tình huống khẩn cấp.

Bất lợi hơn cho Hoa Kỳ (và cả Nga) đó là trong phán quyết của mình, cơ quan giải quyết tranh chấp nhận định “những khác biệt về chính trị và kinh tế giữa các nước thành viên không thể là căn cứ cho một tình huống khẩn cấp”

Như vậy, có phải Hoa Kỳ đang vi phạm các quy định của WTO?

Vi phạm quy định và bị phán quyết là đã vi phạm quy định là hai khái niệm khác nhau.

Bước đầu tiên, quốc gia chịu thiệt hại từ hành vi áp thuế từ xứ cờ hoa phải kiện Hoa Kỳ ra một Ban hội thẩm và Cơ quan phúc thẩm WTO, chấp nhận gánh chịu cơn thịnh nộ từ nền kinh tế lớn nhất thế giới cùng nguy cơ khá nhỏ là quyết định từ các cơ quan giải quyết tranh chấp sẽ gây bất lợi cho họ.

Bước thứ hai sẽ là quá trình Cơ quan phúc thẩm tổ chức phiên xử tranh chấp giữa các bên liên quan.

Cơ quan phúc thẩm WTO thường có 7 cá nhân là chuyên gia pháp lý; tuy vậy con số này đã giảm xuống còn 3 người (số lượng tối thiểu để đảm bảo cơ quan này hoạt động bình thường) sau khi Hoa Kỳ không bổ nhiệm mới thành viên vào thời điểm nhiệm kỳ những thành viên cũ của Cơ quan phúc thẩm kết thúc.

Hai chuyên gia pháp lý của Cơ quan phúc sẽ chấm dứt nhiệm kỳ vào tháng 12 năm nay, người còn lại sẽ rời nhiệm sở vào tháng 12 năm sau.

Cơ quan phúc thẩm có khả năng duy trì hoạt động trong vòng 1 hay 2 năm tới do những thành viên đã kết thúc nhiệm kỳ được cho phép tiếp tục giải quyết những vụ việc họ đang dang dở; tuy nhiên, sau tháng 12, Cơ quan phúc thẩm sẽ không thể nhận những vụ kiện mới.

Các quy tắc thương mại quốc tế đang bị đe dọa

Thời đại mà thương mại dựa trên luật lệ đã chấm dứt. Hoa Kỳ từ vị trí người bảo hộ của hệ thống những quy định thương mại trong suốt 70 năm qua đã trở thành mối đe dọa lớn nhất của chính hệ thống này.

Liên minh châu Âu và Canada đang cố gắng tránh khỏi tác động từ sự đổ vỡ của WTO bằng việc thiết lập một tòa án đầu tư đa phương – thể chế sẽ áp dụng những quy định của WTO và mời lại những thẩm phán đã rời nhiệm sở của Cơ quan phúc thẩm giải quyết tranh chấp. Các quốc gia khác có thể tham gia Tòa án này.

Hoa Kỳ và Trung Quốc – hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đang tham gia vào một cuộc chiến thương mại có thể vượt ra khỏi tầm kiểm soát và gây nên thiệt hại lớn cho cả đôi bên cũng như kinh tế toàn cầu nói chung.

Tình huống xấu nhất là tranh chấp thương mại toàn cầu có thể trở thành một cuộc chiến thương mại toàn diện, dẫn đến tình trạng suy thoái kinh tế thế giới. Đây không hẳn là một viễn cảnh có khả năng xảy ra trong 2 năm trước nhưng đây thực sự là một nguy cơ hiển hiện vào thời điểm hiện tại.

Úc và Nhật Bản có thể hỗ trợ Trung Quốc chống trả lại

Với tư cách là đối tác thương mại lớn nhất, đồng thời là nền kinh tế số 2 thế giới, Trung Quốc có quá nhiều thứ để mất khi hệ thống thương mại đa phương sụp đổ; đồng thời, nước này cũng sẽ là người hưởng lợi nhiều nhất khi kết nối với những quốc gia như Nhật Bản và Úc nhằm duy trì cơ chế thương mại mở.

Cơ hội hứa hẹn quan trọng nhất tại châu Á trong thời gian tới chính là sự ra đời của Thỏa thuận Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) – một hiệp định có sự tham gia của 10 quốc gia thành viên thuộc Hiệp hội các nước Đông Nam Á, Úc, Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, New Zealand, và Hàn Quốc.

Nguồn: The Conversation

Từ khóa: Mỹ, Trung Quốc, thuế quan, thương mại tự do