Thương mại gặp khó khăn: Cách châu Á có thể dẫn đầu

RCEP0307

Tác giả của tờ Trans- Pacific View, ông Mercy Kuo thường liên hệ với các chuyên gia, các nhà thi hành chính sách, và các nhà tư tưởng chiến lược trên thế giới, nhằm thu thập những phân tích sâu sắc, đa dạng về chính sách của Mỹ tại châu Á.

Trong chương trình “The Trans-Pacific View Insight Series”, ông Kuo đã có cuộc trò chuyện với bà Wendy Cutler - Phó Chủ tịch Viện chính sách xã hội châu Á (ASPI) và nguyên Phó thường trực Đại diện Thương mại Hoa Kỳ. Bà Cutler cũng là đồng tác giả của bài báo khoa học do ASPI phát hành gần đây: “Thương mại gặp khó khăn: Cách châu Á- Thái Bình Dương có thể tăng cường và dẫn dắt cuộc cải cách”, đồng biên soạn bởi Kevin Doyler, một cán bộ chương trình cấp cao ở ASPI.

Dưới đây là nội dung cuộc trò chuyện:

Tóm tắt ngắn gọn ba phát hiện chính của báo cáo ASPI.

Phát hiện chính trong báo cáo của chúng tôi, nói một cách đơn giản, là thương mại đang trong giai đoạn khó khăn. Tranh chấp thương mại Mỹ- Trung đã gây cản trở hoạt động thương mại và dòng vốn đầu tư, kiềm hãm sự tăng trưởng thương mại toàn cầu và khu vực. Và mặc dù một số quốc gia có thể đang hưởng lợi từ dòng chảy thương mại và vốn đầu tư ra khỏi Trung Quốc, tổn thất lâu dài của những gián đoạn này vượt xa lợi ích tiềm năng.

Tương tự như vậy, chúng tôi đã kết luận rằng WTO sẽ là nơi lý tưởng giúp hòa giải những căng thẳng này, song WTO hiện không được trang bị đầy đủ để làm điều đó, cụ thể là không có khả năng để đạt được sự đồng thuận giữa 164 thành viên.

Cuối cùng, chúng tôi thấy rằng nhiều luật lệ và quy tắc thương mại sẽ không bắt kịp với những tiến bộ trong công nghệ, như trí tuệ nhân tạo, in 3D, và điện toán đám mây, và những quy tắc này sẽ cần phải được cập nhật để nắm bắt lợi ích của những tiến bộ công nghệ và kiềm hãm những bất ổn mà nó đang tạo ra.

Khi căng thẳng thương mại Mỹ - Trung leo thang, làm thế nào để châu Á tận dụng quá trình cải cách để đảm bảo sự ổn định và thịnh vượng kinh tế khu vực?

“Sự rút lui của Mỹ khỏi vai trò lãnh đạo trong hệ thống thương mại quốc tế đã để lại một khoảng trống, báo cáo khẳng định các nước châu Á- Thái Bình Dương, cụ thể là những “cường quốc tầm trung” và các nền kinh tế phụ thuộc hoạt động thương mại, nên bước vào để lấp đầy khoảng trống này. Các nước châu Á- Thái Bình Dương luôn nằm trong nhóm những nước có nền kinh tế phụ thuộc vào thương mại nhiều nhất thế giới, cũng như dễ bị tổn thương nhất từ cuộc xung đột thương mại Mỹ- Trung. Tương tự như vậy, nhiều quốc gia là thành viên của các tổ chức khu vực, như G20 và APEC, cũng như là các bên tham gia trong các hiệp định thương mại khu vực lớn như CPTPP và RCEP. Điều này đồng nghĩa các nước này có vị thế tốt để dẫn dắt cuộc tranh luận về cải cách. Ngoài ra, trong lĩnh vực công nghệ tiên tiến, khu vực này dẫn đầu thế giới về xuất khẩu công nghệ cao tính theo tỷ lệ phần trăm của tổng kim ngạch xuất khẩu sản xuất. Vì những lý do trên, chúng tôi kêu gọi các nền kinh tế của châu Á- Thái Bình Dương cần thúc đẩy và dẫn dắt những nỗ lực cải cách tại WTO và các nơi khác.”

Đông Nam Á là điểm đến đầu tư quan trọng của Trung Quốc - tranh chấp thương mại Mỹ- Trung tác động đến khu vực này như thế nào?

Kể cả trước khi xung đột thương mại giữa Mỹ- Trung diễn ra, nhiều công ty trong khu vực đã chuyển dịch đầu tư và sản xuất sang Đông Nam Á do chi phí lao động thấp. Xu hướng này đã tăng nhanh trong thời gian gần đây, một phần là do tranh chấp thương mại khi các công ty tìm cách né tránh thuế quan. Ví dụ, Việt Nam đã tăng 69.1% lượng vốn FDI trong nửa đầu năm 2019, bao gồm cả sự tăng đột biến trong dòng vốn đầu tư của Trung Quốc. Mặc đù điều này có thể vẽ ra một bức tranh màu hồng cho một số nước trong khu vực, tuy nhiên, mọi việc hiếm khi đơn giản như vậy. Trong báo cáo, chúng tôi phát hiện thậm chí những người hưởng lợi tiềm năng như Việt Nam cũng đang lo ngại về những rủi ro của tăng trưởng toàn cầu và khu vực. IMF, OECD và ADB đều đã hạ các dự báo tăng trưởng, do sự chậm lại của các yếu tố không chắc chắn từ cuộc chiến thương mại Mỹ- Trung. Thật vậy, nhiều nước trong khu vực cảm thấy bị cuốn vào cuộc chiến giữa hai đối tác thương mại lớn nhất, và họ muốn tranh chấp nhanh chóng được hòa giải hơn là nhìn cuộc chiến kéo dài như hiện nay.

Một cuộc chiến thương mại toàn diện có thể tác động thế nào đến các hiệp định thương mại khu vực, như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP)?

Một điểm sáng chúng tôi phát hiện là sức sống mạnh mẽ của hiệp định CPTPP. Bất chấp việc Mỹ rút khỏi TPP vào đầu năm 2017, 11 quốc gia còn lại đã nhận ra giá trị của thỏa thuận này và đã ký thỏa thuận CPTPP tiếp nối vào tháng 3/2018. Với 7/11 nước phê chuẩn hiệp định, báo cáo này kêu gọi bốn nước còn lại nên nhanh chóng phê chuẩn và bắt đầu tham gia cùng các đối tác mới tiềm năng. Chúng tôi chú ý một số các quốc gia - bao gồm Colombia, Indonesia, Hàn Quốc, Thái Lan và Anh quốc- những nước này đang dành sự quan tâm cho CPTPP ở nhiều mức độ khác nhau. Mặc dù một số mối quan tâm đã có từ trước khi cuộc xung đột Mỹ- Trung diễn ra, song việc này càng trở nên cấp thiết khi xung đột đe dọa hệ thống thương mại quốc tế rộng hơn. Ngoài ra, những nước này đang muốn tìm cách đa dạng đối tác thương mại để tối thiểu hóa rủi ro họ phải đối mặt từ cuộc chiến thương mại đang leo thang giữa Mỹ- Trung.

Đối với RCEP, mặc dù chiến tranh thương mại cũng thúc đẩy một nguồn động lực mới để ký kết các thỏa thuận, chúng tôi phát hiện những khoảng cách lớn vẫn tồn tại giữa một số nước trong vấn đề tiếp cận thị trường. Bất chấp điều đó, các nước RCEP đã bày tỏ quyết tâm ký kết thỏa thuận vào cuối năm nay. Để đạt được điều này, chúng tôi có thể gợi ý một số các giải pháp thực tiễn, chẳng hạn như hoãn tham gia đối với một số quốc gia, cho phép sử dụng điều khoản “không áp dụng” đối với các vấn đề chưa thể nhất trí, và kết hợp một cơ chế đánh giá thường xuyên để tiếp tục cập nhật thỏa thuận này trong tương lai.

Những điểm quan trọng trong báo cáo mà các nhà hoạch định chính sách Mỹ và các nhà lãnh đạo ngành công nghiệp cần lưu ý.

Mặc dù các đề xuất của báo cáo này là hướng chung đến các nhà hoạch định chính sách ở cả Mỹ và khắp khu vực, vẫn có một khuyến nghị rõ ràng cụ thể dành riêng cho Hoa Kỳ. Đầu tiên, việc CPTPP được ký kết cho thấy các đối tác thương mại đã không còn sẵn sàng chờ đợi Hoa Kỳ. Hiệp định CPTPP cũng bắt đầu gây ra những tổn thất cho người công nhân, nông dân và doanh nghiệp Hoa Kỳ.

Thứ hai, các nước châu Á- Thái Bình Dương không muốn chọn phe nào trong cuộc chiến thương mại Mỹ- Trung, vì họ phụ thuộc vào cả hai cường quốc với vai trò là đối tác thương mại lớn nhất. Các nhà hoạch định chính sách ở Mỹ không nên quên rằng các đối tác của mình cũng đang bị cuốn vào tác động của cuộc chiến này.

Cuối cùng, Hoa Kỳ đã hưởng lợi từ hệ thống thương mại quốc tế này và sự đổ vỡ của hệ thống cũng sẽ có tác động tiêu cực đến nền kinh tế Mỹ. Mặc dù, một số nước trong khu vực đang tăng cường sửa chữa việc này, Mỹ cũng nên tiếp tục tham gia và làm việc với các nước để cải cách hệ thống và điều chỉnh những vấn đề mà chúng ta quan tâm như sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp nhà nước và trợ cấp công nghiệp. Tương tự như vậy, Mỹ và Trung Quốc cùng chia sẽ lợi ích từ việc duy trì hệ thống và nên hợp tác cùng nhau, ví dụ, hai bên có thể cùng phát triển các quy tắc thương mại hướng tới tương lai cho thế hệ công nghệ tiên tiến kế tiếp.

Nguồn: The Diplomat

Từ khóa: báo cáo ASPI, chiến tranh thương mại, châu Á- Thái Bình Dương, dẫn dắt