Mỹ - Trung thất bại và các nước thứ ba hưởng lợi từ cuộc chiến thương mại

TrungQuocMy04042018

Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung đang gây tổn hại đến nền kinh tế của cả hai nước. Cuộc chiến đồng thời mang lại lợi ích cho các nước thứ ba, như Đài Loan- nơi các công ty chip điện tử đang muốn chuyển các hoạt động sản xuất khỏi Trung Quốc. Hiện tại, tăng trưởng kinh tế Trung Quốc đạt mức thấp nhất kể từ năm 1992. Sự leo thang trong cuộc chiến thương mại có thể còn làm chậm đà tăng trưởng hơn nữa.

Thuế quan tác động đến hai cường quốc

Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung khởi xướng vào tháng 4/2018. Cho đến nay đã có ba vòng thuế quan được hai bên áp đặt. Hiện tại, Mỹ đã đánh thuế 25% lên 250 tỷ USD giá trị hàng nhập khẩu Trung Quốc. Trung Quốc cũng áp thuế trả đũa 25% lên hàng nhập khẩu Mỹ tương đương 110 tỷ USD. Các nhà đầu tư tự hỏi liệu thuế quan có gây ảnh hưởng lên nền kinh tế toàn cầu. Lịch sử đã cho thấy thuế quan không hề có lợi đối với các nước áp dụng chúng. Thuế quan có tác động tiêu cực lên GDP và thương mại của cả hai nền kinh tế ở mức độ vĩ mô. Thuế quan tăng cao còn tác động đến các ngành công nghiệp của hai nước và chuỗi giá trị ở cấp độ vi mô.

Thuế quan khiến hàng hóa đắt đỏ hơn và suy giảm hoạt động thương mại. Một số công ty phải gánh chịu chi phí cao, và họ thường chuyển chi phí đó cho người tiêu dùng thông qua việc tăng giá sản phẩm. Mức giá cao hơn làm giảm nhu cầu của khách hàng. Trong một thị trường vời nguồn cầu suy yếu, các công ty sẽ trì hoãn các đơn đặt hàng do lo ngại khả năng tiêu thụ sản phẩm trên thị trường. Các đơn đặt hàng giảm làm chậm quá trình sản xuất, do dó dẫn đến tình trạng thất nghiệp. Tất cả những yếu tố này làm chậm đà tăng trưởng kinh tế của một nước. Tại hội nghị G20, Giám đốc điều hành Quỹ Tiền tệ Quốc tế, bà Christine Legarde, đã khẳng định tỷ lệ tăng trưởng xuất khẩu và nhập khẩu đã ở mức thấp nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2009. Các công ty tiêu dùng ở Mỹ như Costco và Walmart thì chuyển các chi phí thuế quan cho người tiêu dùng.

Hoạt động sản xuất ở Mỹ và Trung Quốc chậm lại

Chiến tranh thương mại đã làm suy yếu hoạt động sản xuất ở Trung Quốc và Hoa Kỳ. Chỉ số PMI sản xuất của Trung Quốc đã giảm từ mức 50.2 điểm hồi tháng 5 xuống còn 49.4 điểm trong tháng 6 do sự thu hẹp khối lượng sản xuất và các đơn đặt hàng mới. Chỉ số iShares FTSE/Xinhua China 25 (FXI) đã giảm 5.3% kể từ ngày 1/5.

Hai tháng trước, chỉ số PMI sản xuất IHS Markit US ở mức thấp nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2009. Các công ty lớn đã chuyển sang tiêu thụ hàng tồn kho còn thừa trong bối cảnh các đơn hàng mới giảm đáng kể. Chỉ số PMI tháng 6 là 50.6 điểm, tăng rất nhẹ so với chỉ số PMI hồi tháng 5 là 50.5 điểm - mức tăng trưởng thấp nhất trong vòng ba năm trở lại đây. PMI cho thấy sự thu hẹp trong lượng sản phẩm sản xuất và việc cắt giảm tiền lương lao động. Một lý do chính giải thích cho hoạt động sản xuất chậm lại là hoạt động giao thương suy giảm giữa Mỹ và Trung Quốc do thuế quan cao. Mỹ áp thuế để giảm thâm hụt thương mại với Trung Quốc, tuy nhiên đây không phải là cách thức mà thuế quan vận hành.

Liệu thuế quan có giải quyết sự mất cân bằng cán cân thương mại song phương?

Báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới tháng 4/2019 của Quỹ Tiền tệ (IMF) đã tiến hành một phân tích hồi quy dữ liệu thương mại theo thời gian. Báo cáo phát hiện rằng tất cả các đối tác thương mại của một quốc gia sẽ góp phần hiệu chỉnh thâm hụt thương mại của nước đó. Việc giảm sự mất cân bằng thương mại song phương sẽ dẫn đến sự chuyển hướng thương mại. Sự cắt giảm sẽ có tác động tối thiểu lên tổng cán cân thương mại của một nước.

Theo dữ liệu của Cục Thống kê dân số Hoa Kỳ, thâm hụt thương mại Mỹ đã tăng 15.1% so với năm trước, lên 21.17 tỷ USD từ giữa tháng 1 đến tháng 5. Mặc dù thâm hụt thương mại Mỹ với Trung Quốc đã giảm, thâm hụt thương mại với các nước khác lại tăng, điều này cho thấy sự chuyển hướng thương mại. Mô hình này cho thấy các nước như Việt Nam và Đài Loan đang hưởng lợi từ chiến tranh thương mại Mỹ- Trung.

Thuế quan của Mỹ lên hàng nhập khẩu Trung Quốc đã khuyến khích các công ty Mỹ chuyển sang các nhà cung ứng khác ở Đông Á thay vì sản xuất tại Mỹ. Phòng Thương mại Mỹ tại Trung Quốc và Thượng Hải đã khảo sát các công ty đang hoạt động ở Trung Quốc hồi tháng 5 vừa qua. Cuộc khảo sát cho thấy gần 40% các công ty đang cân nhắc hoặc đã dịch chuyển sản xuất ra khỏi Trung Quốc. Chưa đến 6% các công ty này đang cân nhắc chuyển sang Mỹ.

Đài Loan hưởng lợi từ chiến tranh thương mại

Thuế quan và lệnh cấm Huawei đã giúp Mỹ giảm nhập khẩu từ Trung Quốc 12.4% và giảm xuất khẩu sang Trung Quốc 19.2% từ tháng 1 đến tháng 5 so với cùng kỳ năm trước. Hoạt động thương mại đã dịch chuyển sang nơi khác. Thâm hụt thương mại giữa Mỹ và Đài Loan đã tăng 36.5% so với năm trước. Nhập khẩu tăng 22.4% trong khi xuất khẩu chỉ tăng 14.2%. Các công ty công nghệ đang chuyển hoạt động sản xuất sang Đài Loan.

Trước khi chúng ta thảo luận về việc chuyển dịch sản xuất từ Trung Quốc sang Đài Loan, điều quan trọng là phải hiểu rõ khái niệm của một chuỗi cung ứng toàn cầu. Chuỗi cung ứng toàn cầu đã thúc đẩy nền thương mại thế giới. Chuỗi cung ứng phát triển vì một số quốc gia đã cung cấp lợi thế chi phí đáng kể so với các nước khác trong sản xuất hàng hóa tương tự. Lợi thế chi phí đã biến Trung Quốc trở thành trung tâm sản xuất đồ điện tử toàn cầu. Tuy nhiên, Mỹ tăng 25% thuế quan lên một số hàng nhập khẩu Trung Quốc hồi tháng 5, đã xóa bỏ lợi thế chi phí này. Do đó, các công ty đã dịch chuyển hoạt động sản xuất sang những phương án thay thế tốt nhất.

Một số công ty Đài Loan có hoạt động sản xuất ở Trung Quốc. Hàng hóa được các công ty Đài Loan sản xuất ở Trung Quốc đang phải chịu mức thuế 25% mà Mỹ áp lên hàng nhập khẩu Trung Quốc. Thuế quan tăng đang khuyến khích các công ty Đài Loan dịch chuyển chuỗi cung ứng ra khỏi Trung Quốc. Các nhà phân tích Citibank cho biết chính phủ Trung Quốc đang dành cho các công ty Đài Loan nhiều ưu đãi như chính sách thuế thuận lợi và cấp phép tham gia các dự án nghiên cứu quốc gia và phát triển. Những ưu đãi này có ý nghĩa khuyến khích các công ty này ở lại Trung Quốc. Tuy nhiên, những nỗ lực trên là chưa đủ.

Các công ty công nghệ để mắt đến Đài Loan

Vào giữa tháng 6, nhà sáng lập Foxconn, ông Terry Gou, đã tuyên bố rằng công ty này có khả năng sẽ di chuyển sản xuất iPhone sang Đài Loan trong tương lai gần. Foxconn là một đối tác lắp ráp iPhone lớn nhất của Apple. Đài Loan đang thu hút vốn đầu tư lớn từ lĩnh vực công nghệ. Một số công ty, bao gồm Microsoft, đang cân nhắc Đài Loan cho các hoạt động AI của họ. Sự chuyển dịch đang làm giảm quy mô sản xuất và gia tăng thất nghiệp ở Trung Quốc. Giống như Đài Loan, Việt Nam, Hàn Quốc, Ấn Độ và Bangladesh đang hưởng lợi từ sự điều chỉnh chuỗi cung ứng ra khỏi Trung Quốc. Tuy nhiên, chúng ta sẽ phải xem xét liệu sự dịch chuyển trong chuỗi cung ứng toàn cầu ra khỏi Trung Quốc có diễn ra lâu dài. Các nhà sản xuất có thể chỉ là tạm thời đổi hướng dây chuyền sản xuất của mình.

Liệu sự điều chỉnh chuỗi cung ứng toàn cầu là lâu dài?

Các công ty thường gặp khó khăn trong việc di chuyển toàn bộ chuỗi cung ứng sang những nước có tiền lương thấp hơn và cung cấp chất lượng tương tự Trung Quốc. Việc dịch chuyển sản xuất thường tốn thời gian và phát sinh chi phí. Các nhà máy cần được xây dựng và nguồn cung cần phải được điều chỉnh. Thay vì trải qua tất cả khó khăn này, một nhà nhập khẩu có thể sẽ thà trả thuế cao và chuyển chi phí đó cho người tiêu dùng. Do đó, các nhà nhập khẩu hy vọng rằng chiến tranh thương mại sẽ sớm kết thúc.

Một cách dễ dàng hơn, nhanh hơn và bất hợp pháp để tránh thuế quan đó là đóng gói hàng hóa tại nước khác. Một báo cáo của Reuters khẳng định rằng Cơ quan Hải quan Việt Nam đang theo dõi hàng hóa sản xuất ở Trung Quốc được nhập khẩu vào Việt Nam và dán nhãn “ Made in Vietnam”, sau đó vận chuyển sang Mỹ để tránh thuế quan.

Chiến tranh thương mại làm chậm đà tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc

Chiến tranh thương mại đang mang lại lợi ích cho các nước thứ ba. GDP Trung Quốc đã tăng 6.4% vào quý 1. Các công ty Mỹ đã đầu cơ trước các lô hàng do dự đoán thuế quan cao hơn trong vài tháng tới. Sau đó, tốc độ tăng trưởng GDP của Trung Quốc đã giảm xuống còn 6.2% trong quý 2 - mức thấp nhất kể từ năm 1992. Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc cho biết nền kinh tế sẽ tiếp tục đối mặt với “áp lực sụt giảm” trong nửa cuối năm nay.

Đầu tư sản xuất là một đóng góp quan trọng cho GDP của Trung Quốc. Nhiều nhà phân tích và chuyên gia kinh tế khẳng định nửa cuối năm sẽ là giai đoạn khó khăn hơn đối với Trung Quốc. Nhiều nhà sản xuất đang nghĩ về việc dịch chuyển hoạt động ra khỏi Trung Quốc để tránh thuế quan. Các nhà kinh tế học Viện Nomura dự kiến tốc độ tăng trưởng GDP của Trung Quốc sẽ chậm lại ở mức 6% trong nửa cuối năm.

Nếu chiến tranh thương mại tiếp diễn, các nhà phân tích nghĩ rằng chính phủ Trung Quốc sẽ công bố nhiều biện pháp kích cầu hơn như cắt giảm lãi suất để thúc đẩy nền kinh tế. Tuy nhiên, nợ công tăng, lợi nhuận đầu tư thấp, và thặng dư tài khoản vãng lai giảm do xuất khẩu thấp, đã không còn chỗ để mở rộng chính sách kích cầu. Bất kỳ biện pháp kích thích nào đều sẽ làm tăng đáng kể nợ công quốc gia và có tác động tiêu cực lên tỷ giá hối đoái đồng nhân dân tệ.

Các nhà kinh tế học thuộc Viện Nomura dự đoán tăng trưởng GDP của Trung Quốc có thể ổn định ở mức 6.3% trong năm 2019 nếu một thỏa thuận thương mại đạt được với Hoa Kỳ. Tuy nhiên, tăng trưởng GDP Trung Quốc có thể chậm lại ở mức 6.1% trong năm 2019 và 5.8% trong năm 2020 nếu chiến tranh thương mại tiếp tục leo thang.

Chiến tranh thương mại gây tổn thất cho tăng trưởng kinh tế toàn cầu

Chiến tranh thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế toàn cầu. Báo cáo hồi tháng 4 của IMF dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu sẽ giảm từ mức 3.6% năm 2018 xuống còn 3.3% trong năm 2019. IMF dự kiến tăng trưởng sẽ cải thiện trong nửa cuối năm 2019 trở về sau. Sự cải thiện sẽ dẫn đến kết quả tăng trưởng kinh tế toàn cầu là 3.6% trong năm 2020. Tuy nhiên, tăng trưởng toàn cầu sẽ chậm hơn nếu chiến tranh thương mại vẫn leo thang.

Nền tảng của nền thương mại bao gồm cung và cầu. Chiến tranh thương mại Mỹ- Trung đang gây gián đoạn lên quá trình cung- cầu của thế giới. Đối với Hoa Kỳ và Trung Quốc, tăng trưởng kinh tế sẽ bị tác động mạnh nếu hai bên không đạt được một thỏa thuận thương mại hay có sự điều chỉnh chuỗi cung ứng lâu dài.

Nguồn: Market Realist

Từ khóa: chiến tranh thương mại, các nước thứ ba, hưởng lợi, tăng trưởng toàn cầu, sụt giảm