ASEAN nên xử lý vấn đề phế liệu như thế nào

asean1 jajk

Tháng 1/2018, Trung Quốc - nhà nhập khẩu nhựa phế liệu lớn nhất thế giới – đã ban hành lệnh cấm nhập khẩu nhựa phế liệu trên toàn quốc, cắt đứt mọi con đường để phế liệu tiến vào nước này. Và với sự quay lưng của Trung Quốc, các quốc gia phát triển đã chuyển hướng xuất khẩu nhựa phế liệu sang khu vực Đông Nam Á, tranh thủ sự dễ dãi của các quy định về môi trường trong khu vực này.

Theo thống kê của tổ chức môi trường Greenpeace, sau lệnh cấm của Trung Quốc, nhập khẩu phế liệu tại Malaysia đã tăng thành 110 nghìn tấn mỗi tháng, trong khi phế liệu nhựa nhập khẩu vào Philippines tăng gấp 3 lần từ 2016 đến 2018. Phế liệu nhựa nhập khẩu vào Thái Lan cũng tăng gần 20 lần, và tại Việt Nam cũng tăng lên dữ dội.

Tuy nhiên, các nước ASEAN lại đang đối mặt với áp lực chung này một cách đơn lẻ. Ví dụ, Philippines đã gửi trả 51 container phế liệu hỗn hợp về lại Hàn Quốc vào tháng 1. Philippines cũng đe dọa sẽ gửi trả 69 container rác thải về Canada. Malaysia đã gửi trả 5 container về Tây Ban Nha và Bộ trưởng Môi trường nước này. bà Yeo Bee Yin, tuyên bố Malaysia sẽ tiếp tục gửi những lô hàng phế thải về lại nước xuất khẩu chúng.

Malaysia và Việt Nam đã đình chỉ việc cấp phép nhập khẩu phế liệu. Thái Lan cũng đã ban hành lệnh cấm nhập khẩu tạm thời đối với nhựa phế liệu. Indonesia là nước mới đây nhất từ chối nhập khẩu rác thải từ Canada.

Các nước ASEAN nên cân nhắc việc ký kết lệnh cấm theo Công ước Basel, ra đời vào năm 1995 sau Hội nghị Basel. Đây là một hiệp ước quốc tế được thiết lập nhằm ngăn chặn hoạt động vận chuyển chất thải độc hại từ các nước đã phát triển sang các nước kém phát triển. Công ước này đã được chấp thuận bởi Liên minh Châu Âu (EU), một trong những nơi tạo ra rác thải nhựa lớn nhất hành tinh, tuy nhiên ba phần tư số lượng nước thành viên trong Công ước Basel vẫn chưa phê chuẩn.

Lệnh cấm Basel ngăn cấm việc xuất khẩu rác thải độc hại với bất cứ lý do gì, kể cả dùng để tái chế. Lệnh cấm cũng liệt ra một danh sách các nước đã phát triển (chủ yếu thuộc khối OECD, trong đó có Anh, Canada và Mỹ) không được xuất khẩu rác thải đến các nước đang phát triển.

Việc phê chuẩn Lệnh cấm Basel sẽ giúp nhấn mạnh lập trường của ASEAN chống lại hoạt động xuất khẩu nhựa phế liệu từ các nước đã phát triển vào khu vực ASEAN.

Việc phê chuẩn Lệnh cấm Basel sẽ giúp cắt giảm đáng kể lượng rác thải nhựa tiến vào khu vực ASEAN vì các nước đã phát triển sẽ phải bắt đầu cân nhắc kỹ lưỡng khi xuất khẩu phế liệu nhựa vào khu vực.

Các nước ASEAN nên cùng nhau vận động hành lang tại Hội nghị Công ước Basel tiếp theo để yêu cầu bảo hộ mạnh mẽ hơn, chống lại hoạt động xuất khẩu nhựa phế liệu. Bên cạnh đó, ASEAN cũng có thể vận động hành lang kêu gọi các nước nhanh chóng phê chuẩn và thực thi Lệnh cấm theo Công ước Basel.

Về mặt hình thức, Lệnh cấm Basel là một biện pháp phù hợp để ngăn chặn các hoạt động xuất khẩu phế liệu vào khu vực trong tương lai.

ASEAN cũng có thể tự thiết kế một công ước về việc cấm nhập khẩu phế liệu nhựa vào các nước thành viên. Họ có thể tham khảo Công ước Bamako để lấy ý tưởng.

Công ước Bamako là một hiệp ước được ký kết giữa các nước Châu Phi, về việc cấm nhập khẩu phế liệu độc hại. Công ước này được các nước châu Phi thiết lập riêng cho khu vực, do sự thất bại của Công ước Basel. Do đó, các nước ASEAN có thể tự thiết lập một hiệp ước tương tự để cấm nhập khẩu nhựa phế liệu vào khu vực.

Tuy nhiên, việc thực thi và tuân thủ Công ước Bamako đã đổ vỡ do thiếu hụt quỹ tài trợ và thiếu sự hưởng ứng. Công ước này cũng thiếu hụt một cơ quan có thẩm quyền để đảm bảo nội dung công ước được thực thi ở các nước đã ký kết. Các thủ tục hành chính rườm rà và tranh chấp giữa các nước thành viên cũng khiến công ước không thể được thực hiện.

Để tránh tình trạng này, các nước ASEAN phải liên kết chặc chẽ hơn, cùng nhau chống lại áp lực từ bên ngoài và vượt qua những cám dỗ về lợi ích tài chính từ hoạt động nhập khẩu phế liệu. Việc thực thi công ước mới phải được hoạch định kỹ lưỡng để đảm bảo hiệu quả.

Giải pháp này cũng hiệu quả hơn so với việc phê chuẩn Lệnh cấm theo Công ước Basel, vì các nước ASEAN được quyền tự quyết nhiều hơn.

Một trong những phương pháp để siết chặc hoạt động vận tải là đảm bảo rằng không có lô hàng phế liệu nào được vận chuyển vào khu vực bằng chứng từ giả. Các lực lượng chức năng có thể áp dụng những biện pháp đánh giá tiêu chuẩn, và truy tố các tổ chức vi phạm quy định về môi trường trong khu vực.

Các nước cũng nên có kế hoạch gửi trả phế liệu không đạt chuẩn về các nước phát triển, nơi xuất khẩu chúng. Các nước thành viên ASEAN cũng nên chia sẽ lẫn nhau những kinh nghiệm về xử lý phế liệu. Việc tổng hợp nguồn lực giữa các nước thành viên sẽ cho phép khu vực xử lý vấn đề phế liệu nhựa hiệu quả hơn.

Nguồn: The Star

Từ khóa: ASEAN, nhập khẩu phế liệu, hội nhập kinh tế, ô nhiễm môi trường, phát triển bền vững