Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Bằng cách thực thi đầy đủ CPTPP, Đông Á có thể đánh bóng hình ảnh là đầu tàu dẫn dắt thương mại tự do của mình.

Căng thẳng thương mại Mỹ - Trung, cùng với bóng ma bảo hộ đang trỗi dậy trên khắp toàn cầu, đang có một tác động sâu sắc, làm khuấy đảo các quan điểm truyền thống về toàn cầu hóa và những lợi ích của tiến trình này.

Các nước buộc phải đánh giá lại chiến lược tăng trưởng của mình, khi cuộc ẩu đả giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đã làm suy yếu hoạt động thương mại ở khu vực, gia tăng bất ổn, xói mòn lòng tin của doanh nghiệp, và cản trở quá trình hồi phục của kinh tế toàn cầu.

Trong bối cảnh trên, không có gì ngạc nhiên nếu chính phủ các nước trở nên hướng nội. Nhưng may mắn thay, Đông Á chính xác đang đi ngược lại – và có thể thậm chí còn hướng ngoại nhiều hơn trong tương lai để giữ cho nền kinh tế tiếp tục mở cửa.

ASEAN+3 – khối khu vực gồm 10 nước thành viên ASEAN cộng thêm Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc – đang nỗ lực hoàn thành những kế hoạch đã đặt ra nhằm làm sâu sắc thêm quá trình hội nhập kinh tế và tài chính giữa các nước trong khu vực với nhau và với các nước bên ngoài khu vực.

ASEAN+3 vẫn không nao núng, hết lòng ủng hộ thương mại tự do và chủ nghĩa đa phương. Chính phủ các nước trong khu vực đã đúc kết một điều rằng, lợi ích từ toàn cầu hóa thì vượt xa chi phí, bởi vì toàn cầu hóa giúp đưa nền kinh tế của họ thoát khỏi đói nghèo, vươn lên mức thu nhập từ trung bình đến cao.

ASEAN+3 giữ vững niềm tin này bất chấp nhiều cú sốc thương mại đã từng trải qua trong quá khứ, bất chấp sự giảm sút nhu cầu từ Mỹ và châu Âu sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Sau khi tăng trưởng mạnh vào quý IV năm 2018 do các nhà xuất khẩu tranh thủ đẩy các đơn hàng trước khi Mỹ áp thuế, đặc biệt là các nhà xuất khẩu ở Trung Quốc, xuất khẩu của khu vực đã suy giảm đáng kể trong quý I năm 2019. Kim ngạch xuất khẩu của quý I đã giảm 1.5% so với cùng kỳ, trong khi kim ngạch của quý trước đó tăng 4.2%. Số liệu mới nhất còn sa sút hơn: kim ngạch xuất khẩu của tháng 4/2019 giảm 3% so với cùng kỳ. Tăng trưởng xuất khẩu trong những tháng tới được dự báo sẽ còn nhiều biến động.

Nhờ vào việc gia tăng nhu cầu hàng hóa bên trong khu vực và giữa các khu vực với nhau, nên mặc dù các biện pháp bảo hộ từ bên ngoài có thể làm tổn thương ASEAN+3 trong ngắn hạn, nhưng bằng nội lực bên trong, khối khu vực này sẽ tiếp tục tăng trưởng trong dài hạn. Xu hướng trên ngày càng dễ nhận thấy hơn trong những năm gần đây.

Các nước trong ASEAN+3 có các yếu tố nền tảng thuận lợi, chẳng hạn như tầng lớp trung lưu nở rộ và tốc độ đô thị hóa nhanh, và những yếu tố này đã làm nền cho những thay đổi cấu trúc trong chuỗi giá trị khu vực. Theo World Urbanization Prospects, tới nằm 2035 gần 70% dân số trong khu vực ASEAN+3 sẽ sống ở thành thị, so với tỷ lệ 60% trong năm 2015. Tầng lớp trung lưu ở Khu vực châu Á-Thái Bình Dương sẽ tiếp tục phát triển, và được dự đoán sẽ sớm chiếm đến 2/3 tầng lớp trung lưu trên toàn thế giới.

Chi tiêu dùng và đặc biệt là đầu tư trong khu vực này tăng trưởng nhanh đã dẫn đến tỷ lệ xuất khẩu nội khối ngày càng tăng. Đến năm 2016, xuất khẩu bên trong khu vực ASEAN+3 chiếm đến 47% tổng xuất khẩu của khu vực, tăng so với mức 35% của năm 2011, mặc dù xuất khẩu sang Mỹ và châu Âu đã giảm từ 37% đến 27% trong cùng thời gian trên.

Điều này nói lên rằng, mặc dù xuất khẩu vẫn là một động lực tăng trưởng quan trọng của khu vực, nhưng sự phụ thuộc vào xuất khẩu sang các nước phương Tây đã giảm đáng kể và sẽ còn tiếp tục giảm trong thời gian tới.

Quan trọng không kém, đầu tư nội khối cũng đã tăng đáng kể trong hơn 2 thập kỷ qua, chiếm 55% trong tổng số vốn FDI chảy vào khu vực năm 2016, và có khả năng sẽ còn tiếp tục tăng.

Đầu năm nay, các nền kinh tế trong ASEAN+3, đặc biệt là các thị trường mới nổi ở Đông Nam Á, đã bày tỏ lo ngại về mối đe dọa từ việc lãi suất tăng, nhưng chính sách tiền tệ gần đây của Mỹ và EU – hai trụ cột quan trọng - đã xoa dịu nỗi sợ trên. Xu hướng trên đã cung cấp cho các ngân hàng trung ương trong khu vực ASEAN+3 nhiều khoảng trống hơn trong việc nới lỏng chính sách tiền tệ để hỗ trợ cho nền kinh tế khi cần thiết. Lấy ví dụ, gần đây vào ngày 7/5, Ngân hàng Trung ương Malaysia đã hạ lãi suất cơ bản 25 điểm cơ sở xuống mức 3.00%. Ngày 9/5, Ngân hàng Trung ương Philippines cũng đã hạ lãi suất cơ bản 25 điểm cơ sở xuống mức 4.50%.

Các thuận lợi trên đồng nghĩa với việc, triển vọng tăng trưởng của khu vực ASEAN+3 vẫn còn rất chắc chắn, ngay cả khi phải đối mặt với các trở ngại từ bên ngoài – tăng trưởng chung của khu vực được dự báo đạt 5.1% vào năm 2019 và 5.0% vào năm 2020.

Tuy nhiên, các diễn biến ở Trung Quốc có khả năng vẫn sẽ ảnh hưởng tiêu cực lên tăng trưởng chung của khu vực. Chúng ta đã điều chỉnh dự báo tăng trưởng GDP của Trung Quốc từ 6.2% lên 6.3% cho năm 2019 dựa trên số liệu tích cực của quý I/2019, nhưng bước thụt lùi gần đây trong đàm phán Mỹ-Trung có thể khiến tăng trưởng GDP của Trung Quốc đảo chiều, ảnh hưởng tiêu cực đến các nền kinh tế còn lại trong khu vực.

Các nền kinh tế Đông Á khác đang phụ thuộc trực tiếp vào Trung Quốc, hay đang phụ thuộc gián tiếp thông qua các chuỗi giá trị toàn cầu dùng để đáp ứng nhu cầu của các thị trường bên ngoài khu vực ASEAN+3, có thể sẽ phải đối mặt với các thách thức trong ngắn hạn. Đó là những nền kinh tế mở cửa và phụ thuộc vào thương mại, như Hong Kong, Hàn Quốc, Malaysia, Singapore, Thái Lan và Việt Nam.

Bất chấp các rủi ro, nền kinh tế Trung Quốc cho đến nay vẫn đang kiểm soát tương đối tốt các cú sốc từ bên ngoài, nhờ vào sự hỗ trợ của một loạt các công cụ chính sách. Việc Trung Quốc tái cấu trúc lại các động lực tăng trưởng kinh tế trong những năm gần đây – tức là chuyển sang phụ thuộc vào nhu cầu nội địa nhiều hơn – cũng sẽ giúp nước này giữ vững tăng trưởng.

Bất chấp những khó khăn mà khu vực đang đối mặt trên toàn cầu, ASEAN+3 vẫn là một ngọn đuốc soi đường cho chủ nghĩa đa phương – và tại sao không?

Khu vực thậm chí có thể làm nhiều hơn thế để chứng minh những cam kết của mình dành cho hệ thống thương mại đa phương dựa trên luật lệ. Việc phê chuẩn Hiệp định Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và hoàn tất đàm phán Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) sẽ gửi đi một thông điệp rõ ràng và mạnh mẽ rằng các nước trong khu vực vẫn cam kết ủng hộ thương mại tự do. Với những hiệp định trên, sẽ có những thay đổi trong cách thức tiến hành hoạt động thương mại: sắp xếp lại chuỗi cung ứng, khuyến khích cải cách bên trong các nước, từ đó đem lại lợi ích lâu dài cho khu vực.

Thương mại là gốc rễ cho tăng trưởng kinh tế của các nước trong khu vực, và người dân trong khu vực đã nhận thấy đời sống của mình được cải thiện tốt hơn lên. Chính phủ các nước trong khu vực đã thành công khi đưa hàng trăm triệu người thoát khỏi đói nghèo trong vài thập kỷ qua, và cơ bản đã cải thiện được tiêu chuẩn sống của họ.

Thay vì quay lưng với chủ nghĩa đa phương, khu vực ASEAN+3 đang chứng tỏ mình vẫn cam kết mạnh mẽ với hội nhập kinh tế và tài chính sâu sắc hơn, và kết nối tốt hơn, cả trong phạm vi khu vực và toàn cầu. ASEAN+3 sẽ còn tiếp tục các cam kết đó trong tương lai.

Nguồn: Asia Nikkei

Từ khóa: ASEAN+3, toàn cầu hóa, chủ nghĩa đa phương