Làn sóng mới: Thương mại về dịch vụ và tài sản vô hình

mckinsey-global-institute-mgi

Mặc dù thương mại hàng hóa vẫn là một thành tố quan trọng trong thương mại toàn cầu, nhưng thương mại dịch vụ đang ngày một nổi lên về tầm quan trọng, và cần đến sự chú ý của các nhà làm chính sách để lĩnh vực này có thể tăng cường đóng góp của mình cho tăng trưởng kinh tế.

Một báo cáo mới đây của Viện Toàn cầu McKinsey mang tên “Toàn cầu hóa trong quá trình chuyển đổi: Tương lai của thương mại và chuỗi cung ứng” đã phát hiện, các chuỗi giá trị toàn cầu dùng để sản xuất ra hàng hóa hữu hình ngày càng trở nên ít tính thương mại kể từ năm 2007. Mặc dù hoạt động sản xuất vào trao đổi hàng hóa vẫn đang tăng trưởng về mặt tuyệt đối, nhưng tỷ trọng hàng hóa được trao đổi xuyên biên giới đã giảm bớt theo thời gian (từ 28.1% GDP năm 2007 còn 22.5% năm 2017).

Tầm quan trọng của thương mại hàng hóa giảm dần

Báo cáo chỉ ra hai nguyên nhân chính dẫn đến thay đổi trên. Thứ nhất, ngày càng nhiều hàng hóa được sản xuất ở các nước đang phát triển thì đang được tiêu thụ trong nước khi các nền kinh tế này tăng trưởng. Thứ hai, có các dấu hiệu cho thấy, nhiều công đoạn sản xuất trước đây được dàn trải cho nhiều nước thì nay đang được thu hẹp lại trong từng nước riêng lẻ, vì vậy, làm giảm nhu cầu nhập khẩu các hàng hóa trung gian đầu vào.

Cụ thể, các chuỗi giá trị toàn cầu, đặc biệt là trong ngành điện tử và ô tô, đang ngày càng trở nên tập trung theo khu vực để giảm khoảng cách địa lý và tăng khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường, và vì vậy, góp phần làm thương mại toàn cầu tăng trưởng chậm lại.

Trái ngược với thương mại hàng hóa, Viện Toàn cầu McKinsey và các cơ quan khác (như Deloitte Insights, Oxford Economics và WTO) đã phát hiện ra rằng, thương mại dịch vụ đã và đang tăng trưởng nhanh hơn thương mại hàng hóa, và trở thành một ngành đóng góp ngày càng quan trọng cho GDP của các quốc gia.

Tầm quan trọng ngày một tăng của thương mại về dịch vụ và hàng hóa vô hình

Về nguyên tắc, thương mại dịch vụ có thể bao gồm bất kỳ loại hình dịch vụ nào có thể; Theo định nghĩa của WTO, dịch vụ được xem là một loạt các hoạt động bao gồm: dịch vụ kinh doanh và nghề nghiệp, dịch vụ viễn thông, dịch vụ xây dựng và các lĩnh vực có liên quan, dịch vụ phân phối, dịch vụ giáo dục, dịch vụ năng lượng, dịch vụ môi trường, dịch vụ tài chính, dịch vụ xã hội và sức khỏe, dịch vụ du lịch và dịch vụ vận tải.

Tuy nhiên, trong đàm phán thương mại, thường sẽ có những ngoài lệ cho “những ngành dịch vụ được cung cấp bởi các cơ quan của chính phủ” (như bảo hiểm xã hội, y tế, giáo dục và các dịch vụ tương tự).

Mặc dù các báo cáo thống kê chính thức cho thấy, tổng giá trị thương mại dịch vụ thì thấp hơn thương mại hàng hóa (khoảng 5 nghìn tỷ USD so với 17 nghìn tỷ USD trong năm 2017), có nhiều lý do để tin rằng các số liệu thống kê chính thức trên không nắm bắt một cách chính xác các hoạt động dịch vụ đang diễn ra trên thực tế.

Các phương pháp thu thập thống kê hiện nay đang sử dụng đã được thiết kế và xây dựng trong kỷ nguyên khi mà thương mại hàng hóa còn thống trị, kết quả là, các phương pháp này không phù hợp để đo lường thương mại dịch vụ. Lấy ví dụ, có khá nhiều các yếu tố quan trọng mà hiện nay chúng ta đang tính là thương mại hàng hóa, trong khi thực sự nên được xếp vào thương mại về dịch vụ (chẳng hạn như marketing) và các tài sản vô hình khác (R&D, nhãn hiệu).

Danh sách thống kê hiện nay cũng chưa bao gồm các loại hình dịch vụ mới đang ngày càng được trao đổi xuyên biên giới và tăng trưởng trong những năm gần đây (ví dụ như dịch vụ điện toán đám mây xuyên biên giới, dịch vụ truyền thông streaming xuyên biên giới).

Chúng ta có thể tự tin phát biểu rằng, các loại dịch vụ và tài sản vô hình đang được trao đổi xuyên biên giới trong thực tế thì nhiều hơn nhiều so với những gì được thống kê chính thức hiện nay. Trên thực tế, Viện Toàn cầu McKinsey cũng cho rằng dịch vụ đã có giá trị hơn hàng hóa trong khía cạnh thương mại xuyên biên giới.

Cần phải chuyển trọng tâm sang thương mại dịch vụ

Mặc dù thương mại dịch vụ nằm trong chương trình làm việc của WTO, lĩnh vực này đã không được chú ý tới trong nhiều năm qua. Ngoại trừ Hiệp định chung về thương mại dịch vụ có hiệu lực từ năm 1995 sau vòng đàm phán Uruguay, từ đó đến nay, WTO không có thêm tiến bộ nào đáng kể trong lĩnh vực này.

Một nỗ lực cho ra đời Hiệp định thương mại dịch vụ (TiSA) bởi một nhóm các nước có chung tư tưởng dưới sự hậu thuận của WTO dường như đã bị đình trệ, kể từ vòng thảo luận cuối cùng vào tháng 11 năm 2016. Trên website của mình, Ủy ban châu Âu (EU là một thành viên của TiSA) đã phát biểu, “đàm phán hiện đang tạm dừng và được kỳ vọng sẽ nối lại trong bối cảnh chính trị cho phép. Không có một hạn chót chính thức nào được đặt ra cho đàm phán này”.

Trước tầm quan trọng trong hiện tại cũng như trong tương lai của thương mại dịch vụ, chính phủ và đại biểu quốc hội các nước nên nghiên cứu lại và tìm ra giải pháp để thúc đẩy và tạo thuận lợi cho thương mại về dịch vụ và các tài sản vô hình khác trong giai đoạn trước mắt và sắp tới.

Nhiệm vụ cấp bách hiện nay đối với toàn bộ các nền kinh tế phụ thuộc vào thương mại đó là xem xét lại và cải tiến hoạt động thống kê để đo lường đầy đủ hơn thương mại dịch vụ. Bản hướng dẫn về thống kê thương mại dịch vụ quốc tế sửa đổi được thực hiện bởi Ủy ban thống kê của Liên Hiệp Quốc năm 2010 đã mở ra một điểm khởi đầu, và nên được áp dụng bởi tất cả các cơ quan thu thập thống kê.

Tương lai của thương mại dịch vụ

Thách thức sẽ nằm trong việc cân bằng giữa nhu cầu về dữ liệu với chi phí và hiệu quả của việc thu thập, cũng như khả năng thích ứng trước các thay đổi nhanh chóng trong nền kinh tế hiện nay (như sự nổi lên của dịch vụ truyền thông streaming).

Nhiệm vụ thứ hai đó là khẩn trương xóa bỏ các rào cản hiện hữu trong thương mại dịch vụ, ưu tiên thực hiện trên cấp độ đa phương toàn cầu. Các rào cản điển hình trong thương mại dịch vụ bao gồm: hạn chế người thiết lập hoạt động của nước ngoài, hạn chế sự di chuyển lao động, tiêu chuẩn kỹ thuật, điều kiện cấp phép hay điều kiện về bản quyền.

Các thành viên TiSA nên quay lại bàn đàm phán. Các nền kinh tế hiện vẫn chưa là thành viên TiSA thì nên cân nhắc nghiêm túc tham gia đàm phán. Hiệp định TiSA không chỉ tự do hóa thương mại, từ đó giúp nâng cao thành tựu kinh tế, mà còn thiết lập ra các tiêu chuẩn và chuẩn mực cho sự phát triển trong tương lai của kinh tế thương mại toàn cầu.

Thương mại hàng hóa vẫn chiếm một tỷ trọng lớn trong thương mại toàn cầu, nhưng cơ hội để các nước tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ trong hiện tại và tương lai lại nằm trong thương mại dịch vụ. Các nhà làm chính sách nên tránh bị dẫn dắt bởi các lập luận sai lầm trong các cuộc tranh cãi hiện nay về chủ nghĩa dân tộc về kinh tế.

Chính phủ các nước nên tập trung tâm trí vào việc tiếp tục khai thác các lợi ích to lớn hơn từ chủ nghĩa đa phương về kinh tế bằng cách xóa bỏ các rào cản thương mại, đặc biệt là trong thương mại dịch vụ, để mở rộng hơn nữa “miếng bánh” kinh tế. Tình trạng uể oải hiện nay của kinh tế toàn cầu càng khiến cho việc hành động trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Nguồn: RSIS

Từ khóa: thương mại dịch vụ, quan trọng, thách thức