Trung Quốc có nhiều đòn bẩy hơn ta tưởng, trong cuộc chiến thương mại với Mỹ

TrungQuocMy04042018

Tình hình giữa Mỹ và Trung Quốc đang tệ hại đến mức nào? Trong một buổi tối họp mặt tại Bắc Kinh, tôi và một người bạn đã thảo luận xem công ty nào của Mỹ sẽ là đối tượng chịu trận đầu tiên tại Trung Quốc. Đây là một câu hỏi nghiêm túc – và câu trả lời có thể nằm trong những diễn biến tồi tệ tiếp theo, làm leo thang cuộc chiến thương mại giữa hai cường quốc.

Lý do khiến Tổng thống Donald Trump và những người ủng hộ ông chọn thái độ cứng rắn với Trung Quốc là vì Trung Quốc bán nhiều hàng hóa cho nước Mỹ hơn là Mỹ bán cho Trung Quốc. Washington trên cơ Trung Quốc trong cuộc chiến thuế quan. Trump đã tuyên bố trên mạng xã hội rằng: “Trung Quốc mua hàng của Mỹ ít hơn rất nhiều so với lượng hàng Mỹ mua từ Trung Quốc, vậy nên, chúng ta đang ở vị thế tốt hơn.”

Về mặt số liệu, điều này hoàn toàn đúng: Trong năm 2018, Mỹ chỉ xuất khẩu 120 tỷ USD hàng hóa sang Trung Quốc, trong khi nhập khẩu đến 540 tỷ USD. Bắc Kinh có ít hàng hóa để đánh thuế hơn, vậy nên những thiệt hại mà họ gây ra cho nền kinh tế Mỹ và doanh nghiệp Mỹ bằng thuế quan cũng hạn chế hơn nhiều. Quan điểm này có vẻ đã được xác thực khi gói thuế quan mới mà Bắc Kinh ban hành để trả đũa động thái của Trump là vô cùng khiêm tốn. Trong khi Washington tăng thuế từ 10% lên thành 25% đối với 200 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc, và đe dọa sẽ còn áp thuế nhiều hơn, Bắc Kinh phản ứng bằng cách tăng thuế với chỉ khoảng 60 tỷ USD hàng hóa Mỹ.

Tuy nhiên, ở các chiến tuyến khác ngoài thương mại, lợi thế không nghiêng hẳn về Mỹ. Trung Quốc vẫn nắm giữ nhiều vũ khí khác ngoài thuế quan để gây đau khổ cho các doanh nghiệp Mỹ.

Chính phủ Trung Quốc kiểm soát rất chặt nền kinh tế và xã hội, và trong một môi trường thiếu quy định rõ ràng, các quan chức Trung Quốc có thể làm bất kỳ điều gì họ muốn. Họ cũng có nhiều mục tiêu để đánh vào hơn, so với những gì mà các số liệu thương mại chỉ ra. Nhiều công ty Mỹ đang hoạt động rất mạnh tại Trung Quốc, và doanh thu của họ phụ thuộc rất nhiều vào thị trường này. Ví dụ, General Motors và các đối tác của họ bán ra hơn 3,6 triệu ô tô tại Trung Quốc vào năm ngoái, gần như mọi bộ phận của chiếc xe đều được sản xuất tại đây. Starbucks có nhiều chi nhánh tại Trung Quốc hơn tại bất kỳ thị trường nào, ngoài Mỹ. Các công ty này sẽ bị chính phủ Trung Quốc gây khó dễ, sản phẩm bị người dân Trung Quốc tẩy chay, và bị các kênh thông tấn nhà nước bôi nhọ.

Trung Quốc đã từng áp dụng chiến thuật này trong quá khứ. Ví dụ, vào năm 2017, chính phủ Trung Quốc đã phát động một cuộc chiến ngầm với doanh nghiệp Hàn Quốc vì tranh chấp liên quan đến hệ thống tên phòng thủ tên lửa của Mỹ. Bắc Kinh đã yêu cầu Seoul tháo gỡ hệ thống vì cho rằng nó là một mối đe dọa an ninh. Khi Hàn Quốc từ chối, Trung Quốc đã gây áp lực lên các công ty và lợi ích kinh tế của Hàn Quốc.

Đối tượng chính mà Trung Quốc đánh vào là Lotte, một tập đoàn Hàn Quốc kinh doanh trong các lĩnh vực bánh kẹo, khách sạn, bán lẻ, và nhiều ngành khác. Lotte bị buộc tội cung cấp địa điểm lấp đặt hệ thống tên lửa. Chính phủ Trung Quốc khơi dậy sự giận dữ từ người dân đối với công ty thông qua các phương tiện truyền thông. Một bài báo mang tiêu đề: “Nên chấm dứt hoạt động kinh doanh của Lotte tại Trung Quốc” trên tờ Global Times, một trang báo được điều hành bởi Đảng Cộng Sản Trung Quốc, nhấn mạnh rằng “việc đuổi Lotte ra khỏi Trung Quốc sẽ là một lời cảnh báo hiệu quả đến những thế lực nước ngoài muốn phá hoại lợi ích quốc gia của Trung Quốc”. Người biểu tình xuất hiện dày đặt trước các cửa hàng siêu thị thuộc sở hữu của tập đoàn Hàn Quốc, trong khi thanh tra yêu cầu các chi nhánh phải đóng cửa sau cáo buộc vi phạm. Doanh thu giảm mạnh, và Lotte cuối cùng phải rút khỏi thị trường. Nhưng đó chưa phải là tất cả. Các khách hàng Trung Quốc còn tẩy chay những dòng xe hơi và mỹ phẩm mang thương hiệu Hàn Quốc. Các nghệ sĩ Hàn Quốc bị từ chối cấp visa; các tour du lịch từ Trung Quốc đến Seoul bị hủy bỏ.

Hiện tại, Canada cũng đang hứng chịu những biện pháp đối xử tương tự. Tức giận việc chính phủ Canada (theo yêu cầu từ phía Washington) bắt giữ giám đốc tài chính của Huawei – một tập đoàn viễn thông khổng lồ từ Trung Quốc – Bắc Kinh đã cấm nhập khẩu thịt lợn và dầu canola từ Canada, gây khó khăn cho ngành nông nghiệp nước này. Trung Quốc sẵn sàng làm điều này dù nó không mang lại lợi ích kinh tế cho họ, khi mà ngành chăn nuôi lợn nội địa đang bị hủy hoại bởi dịch cúm lợn. Tương tự, vào năm 2012, các cán bộ kiểm dịch Trung Quốc đã cấm nhập khẩu chuối từ Philippines giữa tình hình căng thẳng trên Biển Đông.

Chính phủ Trung Quốc cũng có thể bẻ cong luật lệ và quy định để làm căng vấn đề. Ví dụ, họ từng áp dụng luật chống độc quyền đối với các công ty nước ngoài, nhằm cản trở hoạt động kinh doanh. Một vụ việc điển hình là vào năm 2013, Mead Johnson, Danone và nhiều công ty nước ngoài khác đã bị phạt nặng vì cáo buộc thao túng giá cả. Khi đó, Phòng Thương mại Mỹ đã bình luận rằng luật chống độc quyền của Trung Quốc “có vẻ như được tạo ra để hỗ trợ các chính sách thúc đẩy sản xuất trong nước và bảo hộ doanh nghiệp nội địa” và “đánh giá tác động dựa trên những phân tích kinh tế không đầy đủ”.

Một công cụ khác mà Trung Quốc có thể sử dụng – dù khả năng này ít xảy ra – chính là đồng Nhân dân tệ. Mặc dù hiện nay đồng tiền này đã được thả nổi tự do hơn, ngân hàng trung ương Trung Quốc vẫn kiểm soát tỷ giá ở một mức độ nhất định. Chính phủ Trung Quốc có thể làm giảm giá trị đồng tiền để khiến hàng xuất khẩu của họ rẻ hơn trên các thị trường toàn cầu, từ đó bù đắp những tổn thất từ thuế quan của Trump.

Cho đến hiện tại, Bắc Kinh vẫn đang rất thận trọng. Vì không muốn tạo hình ảnh thù địch, giới lãnh đạo Trung Quốc chỉ đang đưa ra những biện pháp trả đũa có quy mô và thời điểm tương ứng với từng động thái của Trump. Nhưng việc gì cũng có giới hạn. Julian Evans-Pritchard, một chuyên gia kinh tế cấp cao về Trung Quốc tại công ty nghiên cứu Capital Economics mới đây ghi nhận rằng, chính phủ Trung Quốc đang tăng cường lệ thuộc vào các doanh nghiệp nhà nước, để giảm bớt việc mua hàng từ Mỹ. Hoạt động nhập khẩu đậu nành, khí tự nhiên, máy móc kỹ thuật đã giảm mạnh. Đây là một lý do khiến các nhà xuất khẩu Mỹ bị thiệt hại có phần nhiều hơn so với Trung Quốc trong cuộc chiến thương mại. Theo dữ liệu từ Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ, xuất khẩu từ Mỹ sang Trung Quốc trong quý I/2019 đã giảm 19% so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi xuất khẩu từ Trung Quốc sang Mỹ giảm 14%.

Một vũ khí khác mà nhiều khả năng Trung Quốc sẽ không sử dụng chính là trái phiếu nợ của chính phủ Mỹ. Trung Quốc là cổ đông nước ngoài lớn nhất đối trái phiếu của Bộ Ngân khố Mỹ, trị giá khoảng 1,1 nghìn tỷ USD, dẫn đến một dự đoán rằng, nếu gặp bế tắc, Trung Quốc sẽ bán tháo trái phiếu này và gây lũng đoạn thị trường tài chính Mỹ. Nỗi sợ ấy càng gia tăng trong tuần qua, khi thống kê mới nhất cho thấy, trong tháng 3, Trung Quốc đã bán ra lượng trái phiếu chính phủ Mỹ nhiều nhất kể từ năm 2016. Tuy nhiên, khả năng Trung Quốc bán tháo toàn bộ trái phiếu vẫn khó có thể xảy ra, bởi vì làm như vậy cũng ảnh hưởng đến giá trị tài sản mà Trung Quốc sở hữu.

Tuy nhiên, liệu Apple hay Coca-cola có rơi vào làn đạn như Lotte đã từng? Hoàn toàn có thể. Ông Trump vừa tự tay mở màn cho chiến lược nhắm đến các công ty cụ thể, thông qua một chỉ thị trong tháng này yêu cầu mọi công ty viễn thông Mỹ không được sử dụng thiết bị từ công ty nước ngoài bị cáo buộc đe dọa an ninh quốc gia. Và với người Trung Quốc, có qua thì sẽ có lại.

Nguồn: The Atlantic

Từ khóa: Chiến tranh thương mại, chủ nghĩa bảo hộ, chủ nghĩa dân túy, thuế quan