Trung Quốc mong muốn điều gì từ việc cải cách WTO?

wto2308

Trong lúc thế giới đang tranh cãi về triển vọng của hiệp định thương mại Mỹ-Trung, một cuộc tranh cãi khác cũng đang diễn ra xoay quanh ý đồ của Bắc Kinh đối với vấn đề cải cách WTO.

Các cuộc đàm phán đang diễn ra giữa Mỹ và Trung Quốc, Mỹ và Nhật, Mỹ và EU và hiệp định NAFTA mới đã được hoàn tất giữa Mỹ-Mexico-Canada thật sự chỉ là “những tiết mục mở đầu” cho một “show diễn” hoành tráng hơn đằng sau – đó là cải cách WTO, nhằm thiết lập lại luật chơi cho hoạt động thương mại và đầu tư toàn cầu trong 25 năm tiếp theo hoặc lâu hơn nữa.

Theo phát ngôn chính thức của Trung Quốc, nước này sẽ ủng hộ “các cải cách thực chất” tại WTO nhưng sẽ tránh xa nếu đây là một cái “bẫy”. Đại sứ Trung Quốc tại WTO, Zhang Xiangchen, tại Hội nghị WTO ở Paris tháng 11/2018 đã phát biểu “Nếu một ai đó, mượn danh nghĩa cải cách, để ép Trung Quốc tuân thủ các quy tắc thương mại có mục đích kiềm hãm sự phát triển của Trung Quốc ... họ sẽ phải rất thất vọng”.

Giải thích thêm về lo ngại của Trung Quốc, Long Guoqiang - phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Phát triển của Hội đồng nhà nước Trung Quốc cho biết, Mỹ đang xem WTO là một bệ phóng mới cho các thế lực thù địch lớn của nước này. Cũng theo vị này, Mỹ đang cáo buộc Trung Quốc có hành vi không đẹp như: Trung Quốc là một nền kinh tế phi thị trường; hệ thống kinh tế của Trung Quốc không tương thích với WTO; và Trung Quốc không còn là một nước đang phát triển để được hưởng các đối đãi đặc biệt và khác biệt của WTO. Từ đó, vị này suy ra, “Nếu các nước lợi dụng việc cải tổ WTO để chống lại Trung Quốc, thì công cuộc cải tổ này sẽ đi vào ngõ cụt”.

Cùng chung suy nghĩ đó, một báo cáo công bố gần đây của Trường Kinh tế thuộc Đại học Bắc Kinh đã nhấn mạnh, sau khi trải qua các cuộc đàm phán với Mỹ và EU, Bắc Kinh đã nhận ra tầm quan trọng của việc cải cách sâu hơn và mở cửa nhiều hơn, và Bắc Kinh đang toàn tâm đi theo hướng này. Nhưng điều đó không có nghĩa là Trung Quốc sẽ từ bỏ danh xưng “quốc gia đang phát triển” của mình, và mù quáng theo đuổi “chính sách thương mại ba không” (không thuế, không rào cản thị trường, không trợ cấp), một chính sách mà “không chỉ bất công đối với Trung Quốc, mà còn bất công đối với các quốc gia đang phát triển khác”.

Một điều thú vị là, trong nội bộ chính quyền Trung Quốc cũng có một bộ phận không tán thành với cách nghĩ trên, và công khai vận động Trung Quốc không nên tranh giành quyền quản trị toàn cầu với Mỹ tại WTO. Thay vào đó, họ khuyên Trung Quốc nên cố gắng tăng cường tính tương đồng với các quốc gia phát triển.

Viện trưởng Viện Phát triển Hàng hải tại Đại học Đại Dương Trung Quốc và đồng thời Giáo sư danh dự tại Đại học Khoa học Kỹ thuật Macao ông Pang Zhongying đã quan sát thấy rằng, trong các cuộc đàm phán thương mại đang diễn ra giữa Mỹ và Trung Quốc, chính quyền Trump đã đặt Trung Quốc “lên ngang hàng” với Mỹ, thay vì xem đây là cuộc đàm phán giữa “một nước phát triển lớn nhất” với “nước đang phát triển lớn nhất” thế giới.

Hoa Kỳ cũng đặc biệt thành công trong việc vận động các nước cùng chống lại Trung Quốc tại WTO. Liên minh châu Âu (EU), một nhân tố quan trọng khác trong hệ thống thương mại thế giới, đã không còn công nhận Trung Quốc là một nước đang phát triển; Trong báo cáo gần đây, EU còn gọi Trung Quốc là “đối thủ kinh tế”. Tiếp theo là Nhật Bản. Đất nước mặt trời mọc không chỉ thúc giục Bắc Kinh từ bỏ mác “quốc gia đang phát triển” mà còn kêu gọi ADB giảm tỷ trọng cho vay lãi suất thấp cho Trung Quốc. Hơn nữa, chủ tịch mới của World Bank, David Malpass, cũng bày tỏ thái độ tương tự và ám chỉ “sẽ gấp rút giảm cho vay Trung Quốc”.

Mỹ cũng đang lôi kéo một số nền kinh tế đang phát triển khác ủng hộ mình trong vấn đề này, chẳng hạn như Brazil. Tuyên bố chung ngày 19/3 giữa Trump và Tổng thống Brazil Jair Blosonaro đặc biệt đề cập đến việc: Brazil đồng ý từ bỏ quyền được hưởng các đối đãi đặc biệt và khác biệt trong các cuộc đàm phán của WTO, đổi lại, Washington ủng hộ Brazil trở thành thành viên chính thức của Tổ chức Hợp tác Kinh tế và Phát triển (OECD).

Trong bối cảnh trên, ông Pang lập luận:

Trung Quốc không thể, và cũng không nên, cố chấp giữ lại danh xưng “quốc gia đang phát triển” như trước đây, và đòi hỏi được đối xử khác biệt trong WTO. Trung Quốc cần hợp tác tích cực và mang tính xây dựng với Mỹ, EU và Brazil trong vấn đề cải cách WTO. Tự đặt mình ngang hàng với Ấn Độ và các đại diện khác trong nhóm nước đang phát triển và yêu cầu được tiếp tục hưởng nguyên tắc đối xử khác biệt như cũ sẽ không phù hợp với chính sách ngoại giao của Trung Quốc - đó là chủ động tham gia quản trị toàn cầu.

Quan điểm trên cũng được đồng tình bởi Jia Qingguo, thành viên Ủy ban Đối ngoại của Hội đồng Tham vấn Chính trị Quốc gia Trung Quốc. Jia tin rằng đã đến lúc Trung Quốc phải giải quyết bài toán về các mâu thuẫn nội tại giữa danh xưng và quyền lợi. “Trong thời gian tới, Trung Quốc phải thể hiện quan điểm liệu mình là một nước đang phát triển hay đã phát triển, một nước nghèo hay một nước giàu, một nước mạnh hay một nước yếu, một nước bình thường hay một siêu cường. Trung Quốc cần quyết định liệu mình là một người đi nhờ xe hay một tài xế, liệu mình giống Mỹ hay không giống Mỹ”, ông Jia lập luận trong một bài báo gần đây trên Caixin.

Jia đề xuất, trong bối cảnh địa chính trị hiện tại, Trung Quốc không nên quá nhấn mạnh tính độc nhất của mình, hay tính không đồng nhất với các nước phát triển, đặc biệt là với Mỹ. Danh xưng quyết định quyền lợi, và quyền lợi quyết định chính sách ngoại giao. Vì vậy, nếu cứ mãi mang danh phận “nước khác”, Trung Quốc có thể gặp nguy hiểm, bất kể Trung Quốc mạnh và có quyền lực đến mức nào. Mặt khác, nếu Trung Quốc có thể được Mỹ và các nước khác xem là “một quốc gia tương tự”, sự vươn lên của Trung Quốc sẽ dễ dàng được chấp nhận hơn và được đánh giá cao hơn.

Cùng đồng tình với ý kiến trên, Phó chủ tịch Trung tâm Trao đổi Kinh tế Quốc tế Trung Quốc, đồng thời là Phó chủ tịch Ủy ban Các vấn đề Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Trung Quốc lần thứ 12, nguyên thị trưởng tỉnh Trùng Khánh ông Huang Qifan tán thành việc Trung Quốc nên làm theo nguyên tắc “ba không” của Washington:

Nguyên tắc này sẽ có lợi cho Trung Quốc để đạt được lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh cạnh tranh mới của kinh tế toàn cầu. Nếu Trung Quốc giảm thuế nhập khẩu về không cho các mặt hàng sản xuất, nông sản, năng lượng, khoáng sản, hàng tiêu dùng, và các lĩnh vực khác, lợi ích sẽ vượt xa chi phí; Nếu Trung Quốc dỡ bỏ toàn bộ các rào cản, môi trường kinh doanh của Trung Quốc sẽ được cải thiện to lớn và sẽ giúp các doanh nghiệp Trung Quốc tiến ra thị trường thế giới. Việc dỡ bỏ trợ cấp cũng sẽ có lợi cho công cuộc cải cách cơ cấu, buộc các doanh nghiệp nhà nước phải cải tổ, ngăn chặn hành vi độc quyền kinh tế, và giảm va chạm với các nước trong vấn đề thương mại.

“Nếu Trung Quốc có thể thực hiện nguyên tắc “3 không”, điều này tương đương với việc gia nhập WTO lần thứ hai”, ông Huang nói thêm.

Trái ngược với kỳ vọng trên, ngày 13/5, Trung Quốc chính thức đệ trình văn bản kiến nghị về cải cách WTO, trong đó chỉ trích các chính sách của Mỹ đã đe dọa sự tồn vong của WTO. Trong báo cáo, Trung Quốc cũng yêu cầu được bảo vệ quyền lợi là một nước đang phát triển, để được hưởng nguyên tắc đối đãi đặc biệt và khác biệt trong WTO. Thú vị là, truyền thống Trung Quốc lại xem tài liệu này thể hiện sự “tiến bộ” và “đa dạng” của Trung Quốc trong vấn đề cải cách WTO. Tu Xinquan, giáo sư Viện Nghiên cứu WTO của Trung Quốc, Đại học Kinh tế và Kinh doanh Quốc tế đã nói “Đây có lẽ chưa phải là hành động cuối cùng của Trung Quốc; có khả năng sẽ còn các hành động khác”.

Quả thực, cả những nước phát triển và đang phát triển đều sẽ dõi theo từng động thái tiếp theo của Trung Quốc trong vấn đề này.

Nguồn: The Diplomat

Từ khóa: Trung Quốc, cải cách, WTO