Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung: Việt Nam chưa hẳn là điểm đến lý tưởng

congnhannhamay1902

Khi Ernie Koh mở nhà máy đầu tiên tại Việt Nam vào năm 1993 để sản xuất đồ nội thất, quốc gia Đông Nam Á này không nằm trong tầm ngắm của giới sản xuất, tuy nhiên một phần tư thế kỷ đã trôi qua, và nhiều công ty đang hướng sự chú ý vào đất nước này.

Sự tăng lên của chi phí lao động và các quy định về môi trường khiến các nhà máy sản xuất của tỉnh Quảng Đông thuộc phía nam Trung Quốc không còn là trung tâm chi phí thấp như trước đây nữa và đối với nhiều công ty, Việt Nam dần được coi là một sự thay thế phù hợp. Cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc, dự kiến sẽ bị thổi bùng lên vào thứ sáu với kế hoạch tăng thuế nhắm vào hàng Trung Quốc nhập khẩu vào Mỹ, từ 10% tăng lên 25%, có thể đẩy nhanh xu hướng này.

Quý đầu tiên của năm 2019 chứng kiến vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam tăng 86,2%, đạt 10,8 tỷ USD, trong đó đầu tư từ Trung Quốc chiếm gần một nửa, theo tờ Securities Times của chính phủ Trung Quốc.

Koh hiện là giám đốc điều hành công ty sản xuất đồ nội thất Koda của Singapore, quản lý nhà máy của Koda ở Malaysia và Việt Nam. Mặc dù ông hoàn toàn cam kết với những khoản đầu tư của mình tại Việt Nam, nhưng hiện nay ông cũng đã bắt đầu lo lắng, trước tình trạng nhiều địa phương ở Việt Nam đang phải vật lột đối phó với sự đổ bộ của các công ty nước ngoài, mà nhiều trong số này nhằm tìm cách né thuế quan từ cuộc chiến tranh thương mại.

“Nhà cao tầng mọc lên ở khắp mọi nơi. Đường sá ngày càng đông đúc, tình trạng kẹt xe ngày càng tồi tệ hơn,” ông Koh nói. “Có một sự khác biệt lớn về tình trạng ùn tắc cảng biển trong hai năm qua. Hiện giờ, chúng tôi phải đặt chỗ trên một con tàu trước hai tuần. Đó là điều chúng tôi không phải làm trước đây.”

Nền kinh tế Việt Nam đạt mức tăng trưởng 7,1% trong năm 2018, so với 6,8% của năm 2017, và Việt Nam cũng đã thu hút rất nhiều tập đoàn đa quốc gia, bao gồm Intel, Samsung và LG, tất cả vốn đầu tư đều rất lớn.

Fred Burke, đại cổ đông của công ty luật Baker McKenzie có trụ sở tại Việt Nam, nhận thấy hàng loạt các nhà sản xuất Trung Quốc đã đầu tư vào Việt Nam ngay cả trước cuộc chiến thương mại.

“Có đủ loại hình công ty nhắm đến Việt Nam. Một số công ty có hàng hóa Trung Quốc xuất khẩu sang Mỹ bị cấm vì mức thuế nhập khẩu. Trong khi số còn lại dịch chuyển sang Việt Nam nhằm sản xuất biển báo an toàn, dây cáp phanh, cùng nhiều mặt hàng khác hiện có chi phí sản xuất tăng lên tại Trung Quốc,” ông Bur Burke cho biết.

Tuy nhiên, trong khi các trung tâm sản xuất chính của Trung Quốc đã trở nên nổi tiếng vì chất lượng sản phẩm cao và cơ sở hạ tầng hiện đại, thì Việt Nam không có được những điều đó.

“Các công nhân Việt Nam thực sự không được đào tạo đến trình độ của công nhân Trung Quốc, và điều này có thể nhận thấy từ việc xây dựng nhà máy, hoặc hệ thống đường dẫn vào nhà máy đó. Trung Quốc có cơ sở hạ tầng rất tốt, một số người còn nghiễm nhiên cho rằng khắp mọi nơi ở Trung Quốc luôn có cao tốc 8 làn xe cùng nhiều thứ khác. Nhưng Việt Nam giờ mới đang bắt đầu xây dựng những thứ đó. Việt Nam sẽ có những tuyến tàu điện ngầm đầu tiên trong một hoặc hai năm tới tại thành phố Hồ Chí Minh,” ông Burke nói.

Cuộc di tản của giới doanh nghiệp ra khỏi Trung Quốc được dự đoán là sẽ tiếp diễn, đặc biệt là khi Tổng thống Mỹ Donald Trump chuẩn bị đưa cuộc chiến thương mại lên một mức độ mới.

Nhưng với chi phí đất đai và lao động ngày càng tăng, tình trạng tắc nghẽn tại cảng, ùn tắc giao thông đường bộ và năng lực sản xuất suy giảm nhanh chóng, nhiều chuyên gia cảnh báo rằng giới sản xuất có thể chẳng hưởng lợi được mấy, kể cả khi họ đã sớm dịch chuyển vào thị trường Việt Nam.

“Năm ngoái, một số nhà sản xuất đã cố gắng dịch chuyển đến Việt Nam để bù đắp thiệt hại từ cuộc chiến thương mại,” ông Khổng Tường Bình, tổng giám đốc chi nhánh Hồ Chí Minh của Ever Win Service Group, một công ty tư vấn của Đài Loan, cho biết.

“Giá đất trước đây là khoảng 60 USD mỗi mét vuông (khoảng 11 sq ft). Có những công ty quyết định không chuyển đến Việt Nam vì họ nghĩ rằng rủi ro từ chiến tranh thương mại đã giảm bớt. Họ phải hối hận về quyết định này vì ngay lúc này giá đất đã tăng mạnh lên tới hơn 100 USD trong năm nay. Trước đây, mức giá chỉ tăng từ 5 đến 10 USD mỗi mét vuông mỗi năm.”

Việt Nam có diện tích tương đương với tỉnh Quảng Đông của Trung Quốc, nếu như Quảng Đông có dân số 104,3 triệu thì Việt Nam có dân số 95,5 triệu. Nhưng trong khi Quảng Đông có thể thu hút một lượng lớn lao động nhập cư từ khắp nơi trên Trung Quốc, thì Việt Nam lại không thể làm điều đó.

Theo một cơ sở dữ liệu chính thức của chính phủ Việt Nam, có khoảng 9,3 triệu công nhân đang làm việc trong lĩnh vực sản xuất vào năm 2017.

Nếu so sánh, riêng tỉnh Quảng Đông có lực lượng sản xuất là 12,71 triệu người vào tháng 9 năm 2018, chiếm 58% tổng lực lượng lao động, theo số liệu từ Cục Thống kê Quảng Đông. Quảng Đông hiện là tỉnh đông dân nhất Trung Quốc, trong khi 10 tỉnh khác có dân số hơn 50 triệu người.

Điều này có nghĩa là, khi các công ty nước ngoài thành lập chi nhánh tại Việt Nam, họ sẽ thu hút lượng lớn tài năng của nhiều công ty khác, và khi mà Việt Nam thiếu đi lượng lao động bù đắp cho số lượng đã chảy vào những khu vực đó, Việt Nam khó có thể trở thành “Trung Quốc mới”, hoặc thậm chí là “Quảng Đông mới”.

Wilkie Wong là giám đốc điều hành của tập đoàn sản xuất áo dệt lớn nhất thế giới, Tập đoàn Esquel, với số lượng khoảng 100 triệu áo mỗi năm. Công ty thuộc Trung Quốc, nhưng đã có mặt tại Việt Nam được 15 năm.

“Trước đây công nhân Việt Nam thường đình công, nhưng chúng tôi đã không gặp phải vấn đề này trong suốt nhiều năm. Đó là bởi chúng tôi đã cải thiện phương thức làm việc với công nhân, giúp họ cải thiện năng suất, từ đó cho phép họ kiếm được nhiều tiền hơn,” ông Wong nói. “Tại một trong những nhà máy của chúng tôi, thường có những người xếp hàng trước cổng mỗi ngày nhằm cố gắng tìm kiếm một công việc. Ý tôi là, người ta truyền miệng về uy tín của công ty chúng tôi. Do đó, nếu chúng tôi gầy dựng được danh tiếng, thì chúng tôi có thể giảm thiểu một số vấn đề khả dĩ ở Việt Nam.”

Tuy nhiên, một số nhà sản xuất Trung Quốc đã phải vật lộn để tuyển dụng lao động có kỹ năng ngôn ngữ cần thiết, đặc biệt là khu vực bên trong và xung quanh các khu công nghiệp của Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố lớn nhất Việt Nam.

“Giới sản xuất Trung Quốc đã tăng cường đầu tư vào Việt Nam trong những năm gần đây, nhưng luôn có sự thiếu hụt nguồn nhân lực biết tiếng Hoa”, Trương Điện Sinh, tổng giám đốc Công ty Quản lý Tư vấn Hằng Sinh có trụ sở tại Hồ Chí Minh cho biết. “Việc tuyển dụng lao động ở khu vực xung quanh thành phố Hồ Chí Minh ngày càng khó khăn hơn. Các nhà máy thậm chí cạnh tranh với nhau để tuyển thêm công nhân. Rất dễ tìm kiếm nhiều lao động ở vùng sâu vùng xa, nhưng ở các vùng kém phát triển thì công nhân càng kém chuyên nghiệp”.

Điều này khiến các công ty phải đánh đổi, bằng cách dịch khỏi các trung tâm sản xuất truyền thống để đến các vùng xa xôi hơn của Việt Nam, nơi cơ sở hạ tầng kém phát triển. Nhiều công ty cũng đã tìm kiếm những địa điểm khả dĩ khác trên khắp Đông Nam Á.

Trong số đó có Malaysia - một nước đã ký kết Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), vốn trao quyền tiếp cận ưu đãi vào các thị trường như Australia, Canada, Nhật Bản và Mexico - và Indonesia, nơi các công ty đa quốc gia đang xây dựng cơ sở sản xuất trong khu thương mại tự do Batam, một hòn đảo nhỏ cách Singapore một giờ đi phà.

Năm ngoái, công ty lắp ráp iPhone của Đài Loan, Pegatron, đã dịch chuyển cơ sở sản xuất từ Trung Quốc sang Batam, như một biện pháp tránh thuế của Mỹ. Nhà máy này đã bắt đầu đi vào hoạt động vào tháng tư. Nhà sản xuất thiết bị Phillips cũng có một nhà máy lớn trên đảo, sản xuất máy cạo râu và bàn là, cùng với các sản phẩm khác.

Angelia Chew, người sáng lập công ty tư vấn AC Trade Advisory có trụ sở tại Singapore, cho biết Việt Nam và Batam là khu vực pháp lý thu hút hầu hết sự quan tâm từ khách hàng của bà.

“Batam là một trong những khu vực thương mại thành công nhất ở Indonesia vì nó gần Singapore,” bà Chew nói, và mặc dù có những lo ngại về năng lực sản xuất và cơ sở hạ tầng, bà vẫn lạc quan về Việt Nam. “Lợi thế là Việt Nam có hiệp định thương mại tự do với Liên minh châu Âu và CPTPP. Hiện tôi cũng đang thấy rất nhiều khoản đầu tư của Trung Quốc đổ vào Việt Nam. Vì vậy, nếu giới đầu tư muốn dịch chuyển trong tương lai gần, đó vẫn là nơi đặt cược tốt nhất.”

Nguồn: South China Morning Post

Từ khóa: chiến tranh thương mại, Mỹ, Trung, Việt Nam, điểm đến lý tưởng