Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

“Đây sẽ là một thỏa thuận lịch sử - nếu nó diễn ra”, đây là lời phát biểu của Tổng thống Trump vào đầu tháng Tư khi nói về thỏa thuận thương mại đang đàm phán giữa Mỹ và Trung Quốc. Cuộc chiến thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đã sắp đến đích hay chưa? Nếu đạt được thỏa thuận, đây sẽ là một thỏa ước ngừng bắn tạm thời hay sẽ là một thỏa thuận mở ra một mô hình thương mại lâu dài cho hai nước?

Tại Diễn đàn “Trung Quốc và Toàn cầu hóa” lần thứ 5 diễn ra vào tuần trước, được tổ chức bởi Trung tâm Trung Quốc và Toàn Cầu hóa – một tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại Bắc Kinh, ông Terry Miller, giám đốc Trung tâm Kinh tế và Thương mại Quốc tế, thuộc tổ chức nghiên cứu nổi tiếng Heritage Foundation, và nguyên là đại sứ Mỹ tại Liên Hiệp Quốc, đã có đôi lời chia sẻ với Global Times (cơ quan ngôn luận chính thức của Đảng Cộng sản Trung Quốc).

Phóng viên: Vào thời điểm này, đâu là điều không chắc chắn nhất trong quá trình tiến tới thỏa thuận cuối cùng?

Miller: Tôi cho là hai nước đang rất gần thỏa thuận cuối cùng. Tôi dùng từ “cuối cùng” một cách thận trọng, bởi vì điều quan trọng nhất chúng ta phải làm là phải tạo ra cơ chế để Mỹ và Trung Quốc có thể tiếp tục duy trì đối thoại trong tương lai về các vấn đề quan trọng tạo nên sự cọ xát trong quan hệ hai nước.

Mỹ và Trung Quốc sẽ không thể giải quyết hết tất cả các mâu thuẫn, như vấn đề chuyển giao công nghệ hay sở hữu trí tuệ. Cho dù có thỏa thuận, các mâu thuẫn trên cũng không thể biến mất.

Tôi nghĩ trong thỏa thuận lần này sẽ có vài điều khoản góp phần cân bằng lại cán cân (thương mại) giữa hai nước. Tôi không biết đây có phải là tin tốt hay không, dưới góc độ thị trường tự do. Mất căng bằng thương mại không phải là điều tôi lo lắng, nhưng dường như đối với Tổng thống Trump, nó lại rất quan trọng. Vì vậy, đối với ông ấy mà nói, có thể cân bằng lại cán cân thương mại là một thắng lợi. Ngoài ra, hai nước cũng sẽ tạo ra một vài cơ chế để thực thi các cam kết. Chẳng hạn, sẽ có cơ quan giám sát thực thi ở cả hai nước.

Phóng viên: Đàm phán thương mại Mỹ-Trung liệu sẽ có kết cục như Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Triều tại Hà Nội vốn nhận được rất nhiều sự quan tâm nhưng rồi lại kết thúc không có thỏa thuận? Không đạt được thỏa thuận có phải là kịch bản tồi tệ nhất không, thưa ông?

Miller: Không, đó không phải là kịch bản tồi tệ nhất. Chừng nào kịch bản không có thỏa thuận dẫn đến việc Mỹ áp thêm thuế lên hàng hóa Trung Quốc và Trung Quốc đánh thuế trả đũa lại, đó mới là kịch bản tệ nhất, tôi đoán thế. Nhưng việc đó còn tùy thuộc vào các diễn biến tiếp theo.

Hội nghị Thượng đỉnh tại Hà Nội đã không đạt được kết quả như kỳ vọng. Mọi người đã kỳ vọng về một bước tiến xa hơn trong quan hệ giữa hai nước. Nhưng ít ra thì, đối thoại giữa Mỹ và Bắc Triều Tiên vẫn chưa tan vỡ. Trên thực tế, có khả năng hai nhà lãnh đạo sẽ còn gặp lại nhau trong tương lai không xa. Tiến trình đàm phán do Trump và Kim Jong-un khởi động sẽ còn tiếp tục.

Chúng ta sẽ không thể giải quyết dứt điểm mọi vấn đề trong mối quan hệ Mỹ-Trung. Các vấn đề mới sẽ luôn xuất hiện. Và một số vấn đề liên quan đến thương mại cực kỳ khó đàm phán, đặc biệt vì các vấn đề này liên quan đến quá trình phát triển kinh tế gần 40 năm của Trung Quốc.

Theo thời gian, chúng ta sẽ chứng kiến các cải cách và sau đó là ổn định, và rồi lại cải cách thêm và lại ổn định. Quá trình đó có thể tiếp diễn trong một thế kỷ hoặc hơn thế nữa. Trung Quốc đang tiến hành hiện đại hóa, và đang dần cho phép các lực lượng thị trường giữ một vai trò quan trọng hơn trong nền kinh tế. Đó không phải là chuyện có thể diễn ra một sớm một chiều, mà là một quá trình lâu dài.

Chừng nào Trung Quốc còn duy trì tình trạng nhà nước thống trị nền kinh tế, sẽ còn các cuộc đụng độ giữa nước này với Mỹ và các nền kinh tế theo định hướng thị trường, chỉ bởi vì hai hệ thống này quá khác biệt.

Nhưng hệ thống của Trung Quốc đã có nhiều tiến bộ, và các hệ thống của các nước theo định hướng thị trường cũng đã thay đổi theo thời gian. Miễn là chúng ta có các kênh đối thoại tích cực và có sẵn cơ chế thực thi, chúng ta có thể thảo luận các vấn đề phát sinh. Mỹ và Trung Quốc hiện nay có quan hệ thương mại rất lớn, và không một cuộc chiến tranh thương mại nào có thể thực sự cản trở mối quan hệ đó. Xét từ lợi ích của cả hai, không ai muốn thấy mối quan hệ đó thay đổi.

Phóng viên: Thỏa thuận sắp tới đây sẽ là một thỏa ước ngừng bắn ngắn hạn, hay sẽ là một thỏa thuận đem lại thay đổi lớn cho mô hình thương mại Mỹ-Trung trong quá khứ?

Miller: Đây là một câu hỏi hay, nhưng cũng là một câu hỏi khó. Và tôi không biết câu trả lời.

Có thể đây chỉ là một sự đình chiến. Căng thẳng vẫn sẽ tiếp tục. Bản thân tổng thống Trump và một vài cố vấn thân cận có cách nhìn về thương mại mà tôi không đồng tình – đó là họ cho rằng lợi ích chính của Mỹ là ở việc Mỹ xuất khẩu bao nhiêu đến các nước khác. Cách nhìn của tôi lại dưới góc độ thị trường tự do, nghĩa là lợi ích chủ yếu của thương mại nằm ở hàng hóa nhập khẩu đi vào Mỹ.

Hai quan điểm trên hoàn toàn đối lập nhau. Nhưng do Trump đang là tổng thống Mỹ, thế nên quan điểm của ông ấy đương nhiên có trọng lượng hơn tôi nhiều. Chừng nào Trump còn là tổng thống, bất cứ khi nào Mỹ bị thâm hụt thương mại, ông ấy sẽ nghĩ rằng cần có giải pháp cho tình trạng đó, cho dù đó là thâm hụt với Trung Quốc, với Mexico, với EU hay với bất kỳ nước nào khác.

Chừng nào Mỹ còn thâm hụt thương mại lớn, và thực tế là Mỹ sẽ tiếp tục có thâm hụt thương mại lớn, Tổng thống Trump có khả năng sẽ còn tiếp tục sử dụng các đòn đánh thuế và các biện pháp bảo hộ khác để cố giải quyết tình trạng đó. Vì vậy, đây sẽ là một trong những vấn đề mà chúng ta cần kiểm soát trong mối quan hệ giữa hai nước.

Phóng viên: Ngoài Tổng thống Trump, ông có nghĩ là còn nhiều người Mỹ khác vẫn đang tìm kiềm một mô hình hoàn toàn mới cho mối quan hệ thương mại Mỹ-Trung?

Miller: Không, tôi không nghĩ vậy. Hầu hết người dân Mỹ biết rất ít về thương mại Mỹ-Trung. Thương mại vẫn là một phần tương đối khiêm tốn trong nền kinh tế Mỹ. Thị trường nội địa Mỹ thì lớn hơn nhiều so với nhiều thị trường xuất khẩu của Mỹ. Tôi nghĩ những ai hiểu rõ lợi ích từ mối quan hệ thương mại với Trung Quốc sẽ có cái nhìn rất tích cực.

Thương mại, như bao vấn đề kinh tế khác, chẳng hạn như đổi mới sáng tạo và thay đổi năng suất và thay đổi công nghệ, có thể tác động đến từng cá nhân, bởi vì nó tác động đến việc làm, đến doanh nghiệp.

Vì vậy, có xu hướng đổ lỗi cho thương mại nhiều hơn những gì nó đáng bị chỉ trích. Nhưng nhìn chung, người dân ở Mỹ ủng hộ mạnh mẽ việc duy trì quan hệ thương mại mở với tất cả các quốc gia trên thế giới, và chắc chắn bao gồm cả Trung Quốc.

Bộ vest và cả chiếc áo sơ mi tôi đang mặc có khả năng cũng được làm từ Trung Quốc. Tôi cá là cái cà vạt này cũng vậy.

Phóng viên: Các vấn đề thương mại Mỹ-Trung sẽ bị tác động bởi cuộc bầu cử năm 2020 sắp tới?

Miller: Không, vấn đề thương mại Mỹ-Trung sẽ không bị tác động nhiều bởi các cuộc bầu cử sắp tới.

Một sự thật thú vị là các chính sách thương mại của Tổng thống Trump thực ra lại phù hợp với các chính sách của Đảng Dân chủ hơn là Đảng Cộng hòa. Nếu Trump tái đắc cử, tôi nghĩ các chính sách hướng vào Trung Quốc sẽ vẫn giữ nguyên, đặc biệt khi thỏa thuận giữa hai nước trở thành hiện thực (và điều này có khả năng xảy ra rất cao). Nhưng nếu một ứng cử viên Đảng Dân chủ thắng cử năm 2020, họ có thể cũng muốn giữ lại phần lớn thỏa thuận, và tôi không cho là mối quan hệ sẽ căng thẳng thêm.

Phóng viên: Ông dự đoán như thế nào về sự phát triển của thương mại tự do toàn cầu trong tương lai?

Miller: Tôi rất lạc quan vào tương lai của nền thương mại tự do toàn cầu. Phần lớn các quốc gia đã nhận ra rằng, nền kinh tế của họ đã phát triển đáng kể nhờ vào mở cửa thương mại.

Hình thực tận dụng các ưu đãi thương mại và các chương trình ưu đãi tương tự có khả năng sẽ chựng lại. Mà thay vào đó, các nước ngày một chuyển sang hình thức thỏa thuận song phương và đa biên để giảm thuế và tăng cường thương mại.

Hình thức hợp tác đó sẽ còn tiếp tục. Chúng ta sẽ chứng kiến các rào cản tiếp tục được hạ xuống. Đó sẽ không phải là một quá trình đơn giản. Khi một vấn đề nào đó xuất hiện, căng thẳng cũng sẽ xuất hiện theo. Chẳng hạn như trong lĩnh vực công nghệ, khi công nghệ thay đổi, nó có thể kéo theo các căng thẳng quân sự hoặc căng thẳng khác. Đôi khi các nước cảm thấy cần phải có các biện pháp hạn chế, nhưng theo thời gian, khi công nghệ thay đổi, các hạn chế trên trở nên không còn thích hợp.

Phóng viên: Vài người cho là các nước lớn như Mỹ, Trung Quốc, EU và Nhật Bản rốt cuộc sẽ thiết lập nên một khu vực thương mại tự do phi rào cản thương mại. Ông có cho là điều đó sẽ xảy ra?

Miller: Không phải quá tốt sao.

Có khả năng nó không xảy ra trong thời của tôi, mà có lẽ đến tận thời của các anh. Điều đó chắc chắn có thể xảy ra. Kỷ nguyên của các cuộc đàm phán thương mại ở cấp độ toàn cầu đã qua rồi. Chúng ta đã từng có các vòng đàm phán khổng lồ từ thời GATT, và sang thời WTO là các cam kết tự do hóa thương mại rộng khắp thế giới ở cấp độ đa phương. Các các cuộc đàm phán thương mại trên đều bị trật bánh bởi chương trình phát triển của các nước mong muốn có đặc quyền và chuyển giao nguồn lực. Vì vậy, họ đi chệch khỏi mục tiêu: hạ thấp rào cản thuế quan.

Nhưng nhìn chung, quá trình trên đã thành công. Thuế quan hiện nay so với quá khứ đã thấp hơn rất nhiều, ở hầu hết các nơi trên thế giới. Và thương mại ngày nay ít nhiều cũng đã tự do hơn trước đây.

Vậy thì, câu hỏi là làm sao để tiếp tục làm tốt hơn nữa – tức là xóa bỏ hoàn toàn thuế quan vốn đã rất thấp. Chúng ta có thể thông qua WTO để tác động một lần lên toàn bộ thế giới, hoặc một cách khác là từng bước ký kết các hiệp định song phương và khu vực. Mỹ và Trung Quốc sẽ có một hiệp định. EU cũng sẽ có hiệp định với Trung Quốc, Mỹ có hiệp định với EU và có lẽ, như anh đã nói, tất cả các nước lớn sẽ có thương mại tự do với nhau.

Phóng viên: Vài nhà quan sát cho rằng Trung Quốc và Mỹ cần phải tìm ra một vấn đề chung để hợp tác nhằm ràng buộc hai nước lại với nhau. Do thiếu động lực để giải quyết vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên, liệu nền móng cho sự hợp tác Mỹ-Trung sẽ yếu hơn so với trước đây?

Miller: không, từ trước đến nay, Mỹ và Trung Quốc đã hợp tác rất tốt trong vấn đề Triều Tiên. Có vẻ cả hai nước đều có động cơ để giải quyết vấn đề trên theo cách hòa bình.

Vậy nên, cả hai nước đều quan tâm đến việc bắt tay hợp tác để kiểm soát tình hình trên bán đảo Triều Tiên.

Phóng viên: Trong diễn đàn, một đại biểu đã cho rằng Mỹ đang lên danh sách các lĩnh vực công nghệ mà nước này sẽ cấm Trung Quốc phát triển. Sau khi chiến tranh thương mại kết thúc, ông có nghĩ là Mỹ sẽ đưa các các chiến lược mới để phá hoại quá trình quá triển của Trung Quốc?

Miller: Vấn đề công nghệ sẽ không phải là vấn đề khó để kiểm soát. Trong thời kỳ chiến tranh Lạnh, Mỹ cũng đã từng cố ngăn các vụ mua lại, được thực hiện chủ yếu bởi Nga, mặc dù công nghệ của Mỹ đã rất phát triển. Và giờ đây, Trung Quốc cũng đang phát triển công nghệ của riêng mình, và Mỹ cũng đang phát triển công nghệ. Rất khó nói được hai quá trình này sẽ tác động đến nhau ra sao. Tất nhiên, khi hai nước đều có công nghệ phát triển và đều cố ngăn cản đối thủ của mình vượt lên dẫn trước, quan hệ giữa hai nước này sẽ khó mà bằng phẳng.

Tuy nhiên, mối đe dọa mang tên công nghệ đã chưa được hiểu đúng, mà thường hay bị khuếch đại hoặc dẫn dắt theo hướng tiêu cực. Có lý khi cho rằng thông qua công nghệ, thông qua các biện pháp không gian mạng, một nước có thể gây mất ổn định cho một nước khác. Và có lẽ trong thời gian tới, Trung Quốc sẽ có đủ khả năng để gây mất ổn định cho Mỹ, và Mỹ cũng có khả năng để làm điều tương tự với Trung Quốc, chỉ là cả hai nước đều kiềm chế để không để điều đó xảy ra.

Phóng viên: Ông cho rằng thật vô lý khi cường điệu hóa ý tưởng Trung Quốc và Mỹ sẽ rơi vào “bẫy Thucydides” (tức nước đang dẫn đầu lo sợ một nước khá đang phát triển nhanh sẽ thay thế vị trí của mình, dẫn đến những căng thẳng, xung đột). Nhưng có vẻ, nỗi sợ của Mỹ về Trung Quốc đã phát triển nhanh chóng trong vài năm trở lại đây, chẳng hạn như nhiều người Mỹ cho rằng học giả và sinh viên Trung Quốc ở Mỹ hầu hết là gián điệp, vâng vâng. Liệu mối nghi ngờ này ở Mỹ đã phát triển đến mức độ rất cao?

Miller: Không, không đến mức đó. Ở Mỹ, đặc biệt là trong môi trường truyền thông của chúng tôi, một nhóm nhỏ vẫn có thể thổi phồng mọi chuyện, kể cả vấn đề về Trung Quốc. Theo tôi, phần đông người Mỹ xem người Trung Quốc là vô hại. Không có một nỗi sợ đặc biệt nào dành cho người Trung Quốc. Cộng đồng người Hoa nhập cư ở Mỹ rất đông. Họ hoàn toàn hòa nhập với xã hội Mỹ.

Nguồn: Global Times

Từ khóa: chiến tranh thương mại, Mỹ-Trung, thương mại, thỏa thuận cuối cùng, công nghệ