Ba cách để đạt một thỏa thuận thương mại với EU

brexit-map-drawing

Trong bối cảnh thỏa thuận ly hôn của Anh với EU tiếp tục kéo dài, chúng ta hãy cùng tìm hiểu các lựa chọn khác cho Vương quốc Anh nếu nước này vẫn muốn đi theo con đường thương mại tự do.

Liên minh châu Âu (EU) là mô hình kiểu mẫu về thương mại tự do. Khả năng xuất nhập khẩu dễ dàng qua biên giới vốn là điểm quan trọng trong mô hình này, kể từ thời Cộng đồng Than Thép châu Âu (tiền thân của EU). Bên cạnh việc đẩy mạnh hội nhập bên trong lục địa, Liên minh châu Âu còn ký kết nhiều thỏa thuận thương mại khác nhau với các nước ngoài EU. Tuy nhiên, ngoài những lợi ích, mỗi thỏa thuận thương mại đều có những nhược điểm riêng. Ông Agelos Delis, giáo sư kinh tế học tại Đại học Aston, cho biết: “Sự khác biệt chính giữa các thỏa thuận là mức độ hội nhập kinh tế khác nhau.”

Mặc dù mỗi thỏa thuận đi kèm với các quy tắc đặc biệt, nhưng tất cả các thỏa thuận đều có một điểm chung – một yêu cầu mà mỗi quốc gia khi muốn giao thương với EU đều phải tuân thủ. Ông Delis giải thích: “Một nước muốn thương mại tự do với EU đều phải chịu sự kiểm soát tại biên giới, vì quốc gia đó có thể có những thỏa thuận thương mại khác với các nước khác.” Ví dụ, Na Uy là một thành viên của Khu vực Kinh tế châu Âu (EEA) nhưng không thuộc khối EU. Như vậy, Na Uy có thể độc lập ký kết các thỏa thuận thương mại với các nước ngoài EU và điều này khiến trường hợp của Na Uy trở nên phức tạp. Ông Delis giải thích: “Ví dụ, giả sử Na Uy có một hiệp định thương mại tự do với Mỹ. Nếu không có bất kỳ sự kiểm soát nào trên đường biên giới thì hàng hóa xuất khẩu từ Mỹ đến Na Uy có thể vào một nước EU bất kỳ mà không phải chịu thuế, nghĩa là, hàng hóa đó có thể tiếp cận toàn bộ thị trường EU mà không phải chịu thuế.”

Khi Brexit đang đến rất gần, chúng ta hãy cùng nhau nghiên cứu kỹ ba con đường khác nhau mà các nước bên ngoài khu vực EU đã dùng để có được các thỏa thuận thương mại với EU, bao gồm: liên minh hải quan, Khu vực Kinh tế châu Âu (EEA) và các thỏa thuận thương mại đặc biệt.

Liên minh hải quan

Rất dễ để xem Liên minh Hải quan Liên minh châu Âu (EUCU) tương đương với EU vì tất cả nước thành viên EU đều là một phần của liên minh hải quan. Tuy nhiên, không phải tất cả các nước EUCU đều là các nước EU- chẳng hạn Manaco và một số vùng lãnh thổ thuộc Vương Quốc Anh như Đảo Man. Mọi việc càng rắc rối hơn, khi EUCU còn bao gồm các nước không thuộc EUCU nhưng có các thỏa thuận song phương với EU – như Andorra, San Marino và Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, tất cả những nước này đều có một điểm chung là phần lớn đều giao thương miễn thuế với nước khác. Nhưng khi gia nhập liên minh hải quan, các quốc gia phải chấp nhận từ bỏ một số quyền lợi.

Ví dụ, trong EUCU, EU là người quyết định tất cả các thỏa thuận thương mại, và các nước trong liên minh hải quan phải áp dụng một mức thuế chung đối với hàng nhập khẩu từ bên ngoài liên minh hải quan, nghĩa là hàng xuất khẩu sang liên minh hải quan, bất kể từ nước nào, sẽ chịu mức thuế giống nhau. Nói cách khác, việc tham gia liên minh hải quan có nghĩa là mỗi nước sẽ từ bỏ quyền được thiết lập các thỏa thuận thương mại và quyền xây dựng biểu thuế cho riêng mình. Ông Delis nói thêm: “Vì vậy, khi càng hội nhập sâu, các quốc gia càng mất đi quyền tự quyết.”

Điều này nghe có vẻ như một thỏa thuận tồi đối với một số người, nhưng việc hàng xuất khẩu phải thường xuyên bị kiểm tra tại biên giới để xem có đáp ứng tiêu chuẩn của EU hay không còn mất nhiều thời gian và tiền bạc hơn, đặc biệt nếu bạn thường xuyên giao thương với EU. Vì thế, với việc có được thỏa thuận hải quan với EU, hàng xuất khẩu của bạn sẽ được đảm bảo là phù hợp và đáng để giao thương tự do – tức không bị đánh thuế hay chịu bất kỳ kiểm soát biên giới nghiêm ngặt nào. Ông Delis kết luận: “Nếu bạn không phải là một thành viên của liên minh hải quan, hàng hóa của bạn sẽ dừng tại biên giới và điều này sẽ làm gia tăng chi phí cho doanh nghiệp.”

Tuy nhiên, đối với các nước nằm trong EUCU nhưng không phải thành viên EU, các quy định phải thực hiện sẽ nhiều hơn. Khi các nước này không nằm trong thị trường chung, họ không thể tiếp cận đủ tất cả bốn quyền tự do của EU - gồm quyền di chuyển tự do xuyên biên giới của con người, của hàng hóa, của dịch vụ và của nguồn vốn. Ông Delis cho biết: “Trong thị trường chung, các thành viên cùng chấp thuận một số quy tắc và quy định về hàng hóa giống nhau.” Trong khi đối với các thỏa thuận liên minh hải quan song phương, chính sách miễn thuế chỉ áp dụng một cách giới hạn, chẳng hạn đối với Thổ Nhĩ Kỳ, chính sách miễn thuế không áp dụng đối với các lĩnh vực kinh tế thiết yếu như nông nghiệp, than đá và thép; đối với Andarra, chính sách miễn thuế chỉ áp dụng cho các sản phẩm công nghiệp, nông sản chế biến; và đối với San Marino, chính sách miễn thuế chỉ áp dụng cho các mặt hàng được liệt kê trong hiệp ước Cộng đồng Than Thép châu Âu. Kết quả, không có một quan điểm dứt khoát trong một thỏa thuận liên minh hải quan với EU, khi quốc gia đó nằm bên ngoài thị trường chung.

Khu vực Kinh tế châu Âu (EEA)

Một cách thức khác để né thuế quan từ EU là gia nhập EEA, như ba nước- Iceland, Liechstein và Na Uy đã làm. Thay vì từ bỏ quyền được tự ký kết các thỏa thuận thương mại như khi gia nhập EUCU, khi gia nhập EEA các nước phải thực thi bốn quyền tự do của EU, đóng góp ngân sách cho Liên minh, và chứng minh hàng xuất khẩu được sản xuất phần lớn trong EEA. Điều kiện cuối cùng còn gọi là quy tắc xuất xứ, có thể tạo sự ngưng trệ và chi phí cho dòng lưu chuyển hàng hóa xuất khẩu với yêu cầu kiểm tra và xác minh nơi sản xuất. Ông Delis phát biểu: “Nếu hàng hóa của bạn phải lưu chuyển qua lại nhiều lần giữa nước bạn với EU, bạn sẽ gặp rắc rối.” Tuy nhiên, một khi hàng hóa được thông quan, cửa ngõ đến thị trường chung sẽ rộng mở. Ông Delis nói thêm: “Thực chất, các nước này không phải thành viên của thị trường chung nhưng vẫn có thể sử dụng quyền lợi đó.”

Các thành viên EEA cũng phải tuân thủ luật pháp của EU- bao gồm việc đảm bảo sức khỏe và an toàn, bảo vệ môi trường và xã hội- song, thành viên EEA không có quyền biểu quyết các điều luật này. Tuy nhiên, đổi lại việc không được tham gia xây dựng luật, các thành viên này có thể không cần thực hiện một số quy tắc nhất định. Ví dụ, Na Uy không phải thực thi luật cạnh tranh về nông nghiệp và thủy sản. Ông Delis cho rằng: “Na Uy không muốn gia nhập vào thị trường chung một cách toàn diện. Vì vậy, nước này nằm ngoài chính sách nông nghiệp và thủy sản chung của EU, nhưng vẫn phải đóng góp ngân sách cho EU. Vì thế, mặc dù, có nhiều quyền tự do và lợi ích, các nước EEA không thể can thiệp đến luật pháp và quy định như các thành viên EU.

Các thỏa thuận thương mại đặc biệt

Tạm quên Liên minh Hải quan hay EEA, EU vẫn có thể đồng ý thỏa thuận thương mại tùy chỉnh với bất kỳ nước nào mà họ thích, không theo một mô hình sẵn có nào, ví dụ gần đây là Nhật Bản và Mexico. Mặc dù, đây có lẽ là hình thức thỏa thuận thương mại khó đạt được nhất.

Lấy Canada làm ví dụ, năm 2016, nước này đã ký Hiệp định Kinh tế và Thương mại Toàn diện (CETA), mở ra thương mại phi thuế quan giữa Canada và Liên minh EU. Ông Delis phát biểu: “Đây là một cách hội nhập kinh tế hời hợt bởi vì các bên chỉ tập trung vào việc cắt giảm thuế quan. Mặc dù cũng có một số thỏa thuận về dịch vụ, bản quyền và quyền sở hữu trí tuệ, tuy nhiên, những thỏa thuận này vẫn không đủ sâu.” Theo đó, mặc dù CETA chỉ hội nhập trên bề nổi, song Canada đã tiết kiệm được 529 triệu bảng thuế nhập khẩu, trong khi EU sẽ được giảm thuế đối với 9,000 sản phẩm xuất khẩu tới Canada.

Hàng hóa xuất khẩu từ Canada vẫn phải chịu việc kiểm tra tại biên giới để đảm bảo đáp ứng các tiêu chuẩn EU, song, Canada vẫn được độc lập ký kết các thỏa thuận thương mại khác và không phải tuân thủ luật pháp EU. Tuy nhiên, CETA đã mất 10 năm để phê chuẩn và hiện vẫn đang được đàm phán.

Canada không phải là quốc gia duy nhất tìm kiếm thỏa thuận thương mại với EU. Các cuộc đàm phán hiệp định Đối tác Thương mại và Đầu tư xuyên Đại Tây Dương giữa Mỹ- EU đã được khởi động vào năm 2014 dưới thời Tổng thống Mỹ Barack Obama, tuy nhiên, thỏa thuận này đã gặp hết khó khăn này đến khó khăn khác, bao gồm việc Tổng thống Donald Trump cho dừng đàm phán vào năm 2018. Cho dù cuối cùng thỏa thuận này được ký kết, nó vẫn cần sự phê chuẩn của tất cả các thành viên EU, của Nghị viện châu Âu, của cả hai viện Quốc hội Mỹ, cũng như của tổng thống Mỹ, để có thể đi vào hiệu lực.

Hiện tại, các thành viên Quốc hội Anh vẫn đang cố tìm ra điều mà họ thật sự mong muốn ở Brexit. Tuy nhiên, bảng báo cáo tóm tắt này cho thấy các thành viên Quốc hội không thể kỳ vọng có được cả cái bánh lợi ích. Ông Delis cảnh báo: “Luôn luôn có sự đánh đổi, và sẽ không có kịch bản cả hai cùng thắng (win-win). Bạn càng kỳ vọng chính sách thương mại độc lập và chủ quyền bao nhiêu, bạn sẽ càng có ít cơ hội kinh doanh với EU, vì bạn sẽ phải đáp ứng các quy tắc.” Đây chắc chắn là một lằn ranh mà EU đã nhiều lần nói rõ với Anh. Ông Delis bi quan về việc liệu các nhà đàm phán có thể tạo ra bước đột phá vào phút cuối. Ông kết luận: “Từ quan điểm kinh tế, rất khó để nghĩ ra kịch bản nước Anh sẽ được hưởng lợi từ sự kiện Brexit.”

Nguồn: elite global

Từ khóa: Anh, Brexit, Quốc hội EU, liên minh thuế quan, EEA, thỏa thuận thương mại