Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Gần đây, WTO đã khởi động các cuộc đàm phán về thương mại điện tử nhằm thiết lập một bộ quy tắc mới cho lĩnh vực này, có tiềm năng tạo ra đột phá mới cho kinh tế toàn cầu.

Giữa vẻ hào nhoáng và quyến rũ của hội nghị Davos thường niên diễn ra vào tháng trước, một đề xuất mới có khả năng làm thay đổi kinh tế toàn cầu đã âm thầm được khởi động. 76 nước thành viên của Tổ chức thương mại thế giới (WTO) đã thông báo ý định mở các cuộc đàm phán tại WTO về các khía cạnh liên quan đến thương mại của thương mại điện tử.

Việc khởi động đàm phán đánh dấu cột mốc quan trọng của một tiến trình đã bắt đầu từ gần 2,5 năm trước - thời điểm WTO không còn có thể tiếp tục phớt lờ sự tồn tại của nền kinh tế số. Năm 2016, giá trị thương mại điện tử toàn cầu đạt gần 28 nghìn tỷ USD. Rõ ràng rằng thương mại số sẽ là tương lai của thương mại quốc tế. Vì vậy, việc thiết lập quy định toàn cầu cho lĩnh vực này không chỉ là việc làm cần thiết để duy trì hoạt động khỏe mạnh của kinh tế toàn cầu, mà còn mang tính quyết định đối với sự tồn tại của WTO.

Tuy nhiên, bất chấp những nỗ lực mạnh mẽ nhất, việc đạt được đồng thuận giữa tất cả các nước thành viên WTO để hình thành quy định cho thương mại điện tử tỏ ra là một nhiệm vụ khó thực hiện. Vì vậy, biện pháp thay thế tốt thứ hai đó là, thông qua một sáng kiến chung về thương mại điện tử và để mở cơ hội tham gia cho bất kỳ thành viên WTO nào quan tâm. Sáng kiến này, do Singapore, Nhật Bản và Úc dẫn dắt, đã được phát động tại Hội nghị Bộ trưởng WTO lần thứ 11 ở Buenos Aires vào tháng 12/2017.

Các nước đã dành năm 2018 để tập trung thảo luận nội dung cho bộ quy tắc, bàn bạc giải pháp để dung hòa lợi ích của tất cả các nước thành viên, đặc biệt là các nước đang phát triển và kém phát triển, cũng như các thách thức mà doanh nghiệp nhỏ và vừa phải đối mặt.

Việc khởi động đàm phán vào ngày 25/1/2019 vừa qua là một cú đánh bóng táo bạo và mạnh mẽ, trong bối cảnh lo ngại về các căng thẳng thương mại cũng như sự xói mòn của trật tự quốc tế và hợp tác đa phương. Vì vậy, chúng ta không nên xem nhẹ tầm quan trọng và ý nghĩa của sáng kiến này.

Có 4 diễn biến đặc biệt đáng lưu ý sau:

Thứ nhất, các nước thành viên WTO xác nhận tham gia đàm phán chiếm hơn 90% thương mại toàn cầu. Đáng chú ý nhất, các nền kinh tế lớn như Mỹ, Trung Quốc, Nhật, liên minh châu Âu, Nigeria, Nga đều có mặt. Trung Quốc là nước đồng ý gia nhập vào phút chót.

Điều này có nghĩa là, kết quả cuối cùng của đàm phán, nếu thành công, sẽ thiết lập ra tiêu chuẩn mới cho các quy định và chuẩn mực liên quan đến thương mại điện tử trên toàn cầu. Cơ hội được có mặt tại bàn đàm phán để nêu quan điểm và ảnh hưởng đến nội dung của bộ quy tắc là lý do chính thu hút các nước tham gia.

Thứ hai, việc Mỹ và Trung Quốc tham gia sáng kiến này sẽ mở thêm cơ hội cho sự hợp tác chiến lược giữa hai nước. Đối đầu Mỹ-Trung chủ yếu bắt nguồn từ cạnh tranh trong vị trí dẫn đầu về công nghệ. Thương mại chỉ là một biểu hiện của sự kình địch này. Thương mại điện tử, điểm giao nhau giữa hai cường quốc, chắc chắn sẽ là nơi mà cạnh tranh diễn ra mạnh mẽ và ác liệt nhất.

Tìm ra một “bãi đáp” cuối cùng là một nhiệm vụ khó khăn phía trước. Nhưng việc cả Mỹ và Trung Quốc đồng ý tham gia quá trình đàm phán này đã là một tín hiệu tích cực, nói lên rằng hai nước sẽ tiếp tục hợp tác và tạo ra thêm kênh đối thoại và hiểu biết lẫn nhau.

Thứ ba, có một loạt các quốc gia đang phát triển và kém phát triển đã đồng ý tham gia đàm phán. Trung Quốc là ví dụ tiêu biểu nhất, và các nước khác như Thái Lan, Mongolia, Honduras, Georgia, El Salvador, tiểu các vương quốc Ả Rập, và Nicaragua cũng đã chung tay. Đàm phán còn bao gồm các nước kém phát triển như Myanmar và Lào, những nước đã nhận ra thương mại điện tử có tiềm năng trở thành động lực tăng trưởng chính vì cho phép các nền kinh tế này “nhảy cóc” và gia nhập các chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Sự tích cực tham gia đàm phán của các nền kinh tế đang phát triển là cần thiết để kết quả cuối cùng có thể cân bằng tốt hơn các lợi ích, quyền lợi và nghĩa vụ. Đây cũng là mục tiêu đàm phán đã được tuyên bố ngay từ ban đầu: “thừa nhận và tính đến các cơ hội và thách thức dù nhỏ nhất mà các nước thành viên, bao gồm cả các nước đang phát triển và kém phát triển, và các doanh nghiệp vừa và nhỏ, phải đối mặt liên quan đến thương mại điện tử”.

Cuối cùng, việc phát động đàm phán về thương mại điện tử là một minh chứng cho thấy sức mạnh của một hệ thống dựa trên luật lệ như WTO, và quan trọng hơn, là sức mạnh của cộng đồng các nước thành viên WTO. WTO đã bị công phá trong nhiều năm gần đây do không hiệu quả, lỗi thời và không liên quan. Một vài chỉ trích đã được kiểm chứng, đặc biệt là sự thất bại của Vòng Doha.

Nhưng điều mà nhiều chuyên gia không nhận ra đó là, chương trình nghị sự của WTO rốt cuộc được xây dựng trên và ràng buộc với lợi ích của các nước thành viên. Phát động đàm phán đa biên (plurilateral) không có nghĩa là phá vỡ chủ nghĩa đa phương (multilateralism), mà nhằm nói “không” với tình trạng tê liệt. Đó là một bước đi quyết liệt và mang tính quyết định được thực hiện bởi các thành viên WTO – những người đã nhận ra tính liên quan và tầm quan trọng của một hệ thống như WTO - để vun đắp cho tương lai của thương mại quốc tế.

Con đường phía trước sẽ rất gian nan và hiểm trở. Vẫn còn tồn tại những chia rẽ sâu sắc giữa các nước trong các vấn đề then chốt như dòng chảy dữ liệu xuyên biên giới và quyền riêng tư. Các nhà đàm phán sẽ cần phải thận trọng lựa chọn trong “bài toán bộ ba bất khả thi” – tham vọng, mức độ bao phủ và thời gian. Sự ủng hộ và hợp tác từ cộng đồng kinh doanh quốc tế sẽ là một thành tố quan trọng để đảm bảo các quy định mới này phù hợp với thực tiễn thương mại.

Cấu trúc của hiệp định cuối cùng cũng sẽ là một nhân tố quan trọng quyết định thành công của hiệp định, đặc biệt trong việc thu hút thêm sự tham gia của nhiều nước đang phát triển và kém phát triển hơn nữa. Sẽ không dễ dàng gì để tìm được một điểm cân bằng khiến các bên đều vui vẻ, nhưng đây đã phương cách duy nhất, vì vậy, các nước tại sao không thử tham gia.

Nguồn: RSIS

Từ khóa: Thương mại điện tử, quy định, WTO, đàm phán, sáng kiến