Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Nếu bạn hỏi một vị CEO bất kỳ rằng, hiện tại điều gì đang khiến họ mất ngủ, khả năng cao câu trả lời sẽ là cuộc chiến thuế quan và thương mại. Trong một cuộc khảo sát mới đây của Viện McKinsey đối với các nhà quản lý toàn cầu, một phần ba người được hỏi cho rằng sự bất ổn trong chính sách thương mại là vấn đề mà họ lo ngại nhiều nhất – và ba phần tư số doanh nghiệp cho biết điều này khiến họ phải thay đổi các chiến lược đầu tư toàn cầu.

Tuy nhiên, các công ty không đủ khả năng phản ứng trước các diễn biến trên báo chí. Mọi quyết định cần được đánh giá dưới một bức tranh lớn hơn – và khi chúng ta lùi lại để nhìn rõ tổng thể, điều dễ dàng nhận thấy là những thay đổi mang tính cấu trúc dài hạn đang tái định hình lại bản chất của quá trình toàn cầu hóa. Nghiên cứu mới của chúng tôi tập trung chi tiết vào các chuỗi giá trị trong 23 ngành công nghiệp khác nhau tại 43 quốc gia, để có một cái nhìn rõ ràng hơn về những gì các công ty đang làm để thích ứng với tình hình trước mắt, và điều này sẽ góp phần như thế nào vào những thay đổi căn bản sẽ định hình kỷ nguyên tiếp theo.

Thứ nhất, vị trí địa lý của nhu cầu trên toàn cầu đã thay đổi đáng kể sau một thập kỷ. Ban đầu, Trung Quốc, Ấn Độ và những nền kinh tế mới nổi khác chỉ tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu dưới hình thức cung cấp nguồn lao động phổ thông để sản xuất và xuất khẩu hàng hóa sang các nền kinh tế phát triển. Nhưng hiện tại, hàng tỷ khách hàng mới tại những nước này đang trở thành một lực lượng tiêu dùng mạnh mẽ. Quan niệm cho rằng các nước này là “những công xưởng giá rẻ của thế giới” có vẻ đã lỗi thời. Họ hiện đang sở hữu những thị trường tiêu thụ hấp dẫn, và các công ty của họ đang trở thành một thế lực cạnh tranh mới.

Trong một thập kỷ qua, thị phần tiêu dùng toàn cầu của các nước đang phát triển đã tăng gần 50%. Hiện tại, Trung Quốc nhập khẩu số lượng sản phẩm hoàn chỉnh nhiều như Đức – hơn cả Nhật Bản, Anh Quốc, hay Pháp. Trung Quốc hiện tại cũng nhập khẩu nhiều loại sản phẩm đắt tiền. Họ đang tiến nhanh đến cột mốc sở hữu nhiều triệu phú hơn bất kỳ quốc gia nào trên thế giới, và đang là thị trường tiêu thụ của gần một phần ba số lượng hàng hóa xa xỉ trên toàn cầu. Đến năm 2025, các nền kinh tế mới nổi sẽ là nơi tiêu thụ của gần hai phần ba số lượng hàng hóa trên thế giới, dẫn đầu là các sản phẩm như xe hơi, vật liệu xây dựng, và máy móc. Trong các ngành dịch vụ trình độ cao, bao gồm dịch vụ IT, dịch vụ tài chính, và dịch vụ kinh doanh, 45% giá trị xuất khẩu từ các nền kinh tế phát triển là đến các nước đang phát triển.

Trong khi nhu cầu nội địa gia tăng, các nền kinh tế mới nổi cũng đạt đến một trình độ mới trong năng lực sản xuất công nghiệp. Họ đang xây dựng các chuỗi cung ứng nội địa, và giảm số lượng hàng hóa trung gian nhập khẩu cần cho hoạt động sản xuất. Đặc biệt, Trung Quốc đang hiện đại hóa nhiều ngành công nghiệp, và tự phát triển nguồn lực trong các ngành thiết kế, kỹ thuật và sản xuất công nghệ cao. Các tập đoàn đa quốc gia trong những ngành sản xuất trình độ cao có thể sẽ chịu thêm nhiều áp lực trong những năm tiếp theo, khi mà Trung Quốc thâm nhập vào những thị trường ngách mới mẻ và giá trị cao. Hơn nữa, các nước đang phát triển cũng đang củng cố sức mạnh cho những công ty đa quốc gia của riêng mình – những doanh nghiệp này đang tiến ra toàn cầu thông qua hoạt động xuất khẩu và thâu tóm công ty nước ngoài. Các tập đoàn đa quốc gia phương Tây đang phải đối mặt với những đối thủ cạnh tranh mới ở chính sân nhà của mình.

Các chuỗi giá trị công nghiệp cũng đang được tái định hình bởi một làn sóng công nghệ mới. Một số loại công nghệ, bao gồm những nền tảng kỷ thuật số và ứng dụng logistics, sẽ tiếp tục làm giảm chi phí, sự chậm trễ, và rào cản trong thương mại. Hệ thống mạng 5G sẽ là xương sống cho nền tảng Internet Vạn vật (IoT), các mạng lưới thông minh, thiết bị tự động, và thực tế ảo, để phát huy tối đa tiềm năng của các lĩnh vực này. Và quan trọng nhất, công nghệ tự động hóa trong sản xuất sẽ thay đổi cách mà hàng hóa được tạo ra.

Ngày nay, các công ty đa quốc gia đang thích ứng với một mô hình nhu cầu toàn cầu khác biệt với một thập kỷ trước – và họ sở hữu những loại kỹ thuật công nghệ có thể giúp giảm bớt tầm quan trọng của chi phí nhân công. Dưới sự tác động của những loại công nghệ tự động hóa mới, các yếu tố quyết định về nơi thiết lập cơ sở sản xuất hay đầu tư nguồn lực mới cũng đang thay đổi. Bởi vì việc vận chuyển hàng hóa đi nửa vòng trái đất có thể gây ảnh hưởng đến khả năng tương tác và làm chậm tốc độ tiếp cận thị trường, một số nhà sản xuất đang thiết lập hoặc huy động thêm nhiều chuỗi cung ứng khu vực, để phục vụ các thị trường lớn của họ một cách hiệu quả hơn.

Sự thay đổi trong quyết định của doanh nghiệp đang dần hiện ra trên các thông kê thương mại. Mức độ giao thương quốc tế (là tỷ lệ lượng hàng hóa toàn cầu được giao dịch xuyên biên giới) đang giảm xuống, trong khi lượng hàng hóa sản xuất và tiêu thụ tại nội địa tăng lên. Thế giới dường như cũng đã rời xa những ngày mà các công ty tập trung vào những khu vực tiền lương lao động thấp trên toàn cầu. Ngày nay, hoạt động xuất khẩu từ các nước có tiền lương thấp vào những nền kinh tế đã phát triển chỉ chiếm 18% giá trị thương mại toàn cầu. Những yếu tố như khoảng cách đến khách hàng, chất lượng cơ sở hạ tầng, và độ sẵn có của lực lượng lao động trình độ cao đang giữ vai trò quyết định cao hơn, thay vì chỉ tập trung vào việc tìm ra nơi có chi phí lao động toàn cầu thấp nhất có thể.

Đồng thời, các dòng chảy dịch vụ đang tăng trưởng nhanh hơn thương mại hàng hóa đến 60%. Kỹ thuật công nghệ bắt đầu giúp cho việc cung cấp các dịch vụ, chẳng hạn như bảo trì công nghiệp hay khám bệnh trực tuyến, có thể thực hiện từ xa. Trong vô số những chuỗi giá trị (bao gồm cả ngành sản xuất), các ngành dịch vụ đang tạo ra nhiều giá trị hơn, bất kể là trong lĩnh vực phần mềm, thiết kế, tài sản trí tuệ, phân phối, marketing, hay dịch vụ hậu mãi.

Các doanh nghiệp đang tiếp tục hấp thu và phản ứng với những sự chuyển dịch sâu sắc của xã hội, kể cả khi họ phải đương đầu với những bất ổn chính sách. Khi mà cơ cấu ngành nghề và nền kinh tế toàn cầu còn tiếp tục thay đổi, đây là thời điểm để doanh nghiệp định vị lại vị trí của mình trong chuỗi cung ứng và trong hoạt động sản xuất toàn cầu tương lai.

Nguồn: Havard Business Review

Từ khóa: Toàn cầu hóa, công nghiệp 4.0, hội nhập kinh tế, tự do thương mại