Những tiêu chuẩn nào để đánh giá BRI?

vanhdaivaconduong

Gần đây, Sáng kiến Vành đai và Con đường đang gặp phải khá nhiều chỉ trích, một số người so sánh sáng kiến này giống đòn bẩy chính trị mà Bắc Kinh cố tình sử dụng, một số khác không vui khi gánh nặng nợ mà BRI đặt lên vai các quốc gia đối tác, đồng thời, nhiều nước cũng hoài nghi về động cơ và những lợi ích kinh tế của Trung Quốc mà các nước đối tác có thể nhận được.

Bất chấp sự chỉ trích, BRI vẫn phát triển trên quy mô rộng, như một số sáng kiến kinh tế trước đây, với sự tham gia của hơn 80 quốc gia.

Trong bài phỏng vấn này, Mahamoud Islam, một chuyên gia châu Á tại công ty Euler Hermes, chia sẽ với tờ BRINK Asia về sự ra đời của BRI, tầm quan trọng của sáng kiến này đối với Trung Quốc và các nước đối tác, câu hỏi về bẫy nợ tại các nước đối tác và liệu các chỉ trích về BRI là có cơ sở.

BRINK Asia: Theo tầm nhìn của Trung Quốc, tại sao BRI lại quan trọng?

Mahamound Islam: Đầu tiên chúng ta phải xét đến bối cảnh chung. Đầu những năm 2000, kinh tế Trung Quốc đã tăng trưởng một cách nhanh chóng và một trong những động lực tăng trưởng quan trọng là xuất khẩu - tăng trưởng xuất khẩu mạnh đã hỗ trợ phát triển kinh tế mạnh mẽ. Trong suốt cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, chính quyền Trung Quốc đã tiến hành một đợt kích cầu lớn để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Việc này đã đem đến sự hồi phục mạnh mẽ cho nền kinh tế, tuy nhiên cũng dẫn đến một sự mất cân bằng vĩ mô đáng kể: đặc biệt là việc tăng nợ công và dư thừa năng suất. Với kinh nghiệm tích lũy, chính quyền Trung Quốc đã bắt đầu cân nhắc lại mô hình tăng trưởng kinh tế. Thứ nhất, xuất khẩu vẫn sẽ là một động lực thúc đẩy tăng trưởng, tuy nhiên, tiêu dùng nội địa phải đóng vai trò lớn hơn. Thứ hai, chính quyền nên tìm kiếm những động lực tăng trưởng dài hạn nhằm tạo ra một môi trường tăng trưởng bền vững.

Và BRI đã ra đời trong bối cảnh đó. Sáng kiến này được thiết kế nhằm tìm những động cơ tăng trưởng mới. Về thương mại, mục tiêu là để hỗ trợ đa dạng hóa xuất khẩu khi Trung Quốc phát triển quan hệ đối tác thương mại với các nền kinh tế khác, và tìm ra những khách hàng mới cho hợp tác trong các ngành có năng suất dư thừa. Tại Trung Quốc, BRI là một động lực chính cho phát triển kinh tế khi sự gia tăng trong đầu tư cơ sở hạ tầng ở phía Tây của Trung Quốc có thể giúp giảm sự mất cân đối khu vực. Vì vậy, về mặt kinh tế, sáng kiến này quan trọng bởi vì nó giúp Trung Quốc tìm ra và xây dựng những động lực tăng trưởng mới.

Cuối cùng, dưới góc độ chính trị, sáng kiến này cũng rất quan trọng. Nó đóng vai trò như một chiến lược xây dựng thương hiệu cho chính sách ngoại giao của Trung Quốc. BRI không chỉ là một chiến lược phát triển cơ sở hạ tầng. Mục tiêu của nó là thúc đẩy phát triển thông qua sự hợp tác sâu rộng hơn trong nhiều vấn đề, chẳng hạn như thương mại, tài chính, đầu tư và văn hóa, dọc theo tuyến đường Vành đai và Con đường.

BRINK Asia: Ý nghĩa của sáng kiến này đối với hoạt động thương mại và đầu tư tại Trung Quốc là gì?

Mr. Islam: Như đã nói ở phần trên, chúng tôi kỳ vọng BRI hỗ trợ đa dạng hóa xuất khẩu Trung Quốc. Một trong những ý nghĩa quan trọng của sáng kiến này là cung cấp cho Trung Quốc nhiều thị trường hơn, thúc đẩy tăng trưởng nhờ vào lượng khách hàng nhiều hơn dọc theo Vành đai và Con đường. Ý nghĩa thứ hai là dự án này cung cấp một giải pháp đa dàng hóa nguồn đầu tư dài hạn của Trung Quốc (chiếm khoảng 45-50% GDP). Ví dụ, bằng cách đầu tư vào các thị trường BRI, Trung Quốc có thể kỳ vọng lợi tức đầu tư trong dài hạn hoặc chuyển giao công nghệ nếu các công ty Trung Quốc đầu tư vào các công ty công nghệ cao ở nước ngoài. Cuối cùng, sáng kiến có thể giúp quốc tế hóa đồng nhân dân tệ và xây dựng các mắt xích tài chính với các nước đối tác. Điều này trở nên cấp thiết khi dự án này được vận hành. Cần lưu ý rằng, lúc mới bắt đầu, dự án chỉ có trên 60 quốc gia tham gia, hiện nay siêu dự án đã có đến hơn 80 quốc gia khác nhau gia nhập.

BRINK Asia: Ý nghĩa của thương mại và đầu tư đối với các nước đối tác là gì?

Mr. Islam: Có 3 ý nghĩa. Đầu tiên, có một sự gia tăng trong dòng vốn vào các thị trường BRI. Thứ hai, có sự gia tăng thương mại giữa các thị trường BRI và Trung Quốc. Thứ ba, về lâu dài, điều này sẽ giúp cải thiện năng lực cạnh tranh thị trường của BRI, khi các quốc gia có cơ sở hạ tầng thương mại tốt hơn và việc tiếp cận các thị trường này cũng dễ dàng hơn.

Quả thật, BRI cũng có thể là nguyên nhân dẫn đến khó khăn tài chính đối với một số thị trường vốn dễ bị tổn thương, như Pakistan và Sri Lanka. Tuy nhiên, BRI cũng có nhiều mặt tích cực của nó. Cụ thể, giá trị thương mại giữa các thị trường BRI và Trung Quốc đang gia tăng. Chi phí thương mại, cụ thể là chi phí vận tải và thời gian vận chuyển, dự kiến sẽ rút ngắn lại với các nước có cơ sở hạ tầng giao thông tốt hơn, và sau cùng sẽ giúp tăng cường thương mại.

BRINK Asia: Có phải nợ nần đang nổi lên như là một vấn đề lớn đối với các nước đối tác?

Mr. Islam: Chắc chắn- đây là một vấn đề. Tuy nhiên, đây không phải là một vấn đề chỉ đối với các nước nhận tài trợ mà còn cho cả Trung Quốc. Nếu các nước đối tác BRI gặp rắc rối trong việc trả nợ cho Trung Quốc, đó cũng sẽ là vấn đề đối với Trung Quốc.

Vì vậy, Luôn có những vấn đề về khả năng ổn định tài chính đằng sau BRI. Điều này đặc biệt đúng đối với các nước đối tác - có nền tài chính công yếu- ví dụ, Sri Lanka, Pakistan, hay Mông Cổ. Tuy nhiên, điều này cũng đúng cho cả Trung Quốc. Nếu Trung Quốc không được trả nợ, họ sẽ thua lỗ. Và điều quan trọng hơn là Trung Quốc cũng đang trong hoàn cảnh tài chính khó khăn. Mặc dù có các khoản tiết kiệm cao, song nợ tại Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực kinh doanh, cũng cao không kém (chiếm tới 164% GDP).

Điều này có ba hàm ý. Thứ nhất, có những quốc gia sẽ khó thực hiện sáng kiến Vành đai và Con đường, vì những thị trường này không có khả năng tài chính mạnh. Thứ hai, chúng ta sẽ cần phải tìm thêm đối tác hỗ trợ tài chính cho dự án, vì Trung Quốc không thể tài trợ sáng kiến này một mình. Thứ ba, việc hoàn thiện cơ chế đánh giá rủi ro của các dự án trong BRI sẽ là điểm cốt lõi nhằm hạn chế những khoản lỗ tài chính.

BRI có thể là mang lại nhiều cơ hội hơn là rủi ro tại một số thị trường. Ví dụ, những thị trường như Thái Lan, Indonesia hay Philippines thường có nhu cầu cơ sở hạ tầng lớn, đồng thời khả năng tài chính của họ cũng tương đối mạnh. Tăng trưởng kinh tế vốn đã bền vững tại những nước này; một sự thúc đẩy trong chi tiêu cơ sở hạ tầng có thể mở khóa tiềm năng tăng trưởng hơn nữa, mà không gây nguy hiểm cho sự bền vững tài chính công.

BRINK Asia: Ông đã đưa ra đánh giá về những chỉ trích dành cho BRI- vậy ông cho rằng BRI là một dự án như thế nào?

Mr. Islam: Tôi nghĩ rằng BRI là một chiến lược phát triển tham vọng và rất rộng lớn. Sáng kiến này là một dự án được thiết kế bởi Trung Quốc, có thể mang lại lợi ích cho thị trường nội địa đồng thời cũng mang lại lợi ích cho các quốc gia đối tác thông qua các dòng chảy thương mại. Đừng quên rằn,g Trung Quốc đóng góp đến 1% điểm tăng trưởng kinh tế toàn cầu (trong tổng mức 3%). Điều này rất quan trọng trong bối cảnh hiện nay, khi có sự hoài nghi cho rằng thương mại và tăng trưởng kinh tế toàn cầu đang dần chậm lại.

Tuy nhiên, như phần lớn các dự án đầy tham vọng và tài chính quy mô lớn, sáng kiến này vẫn có những rủi ro đáng kể, và do đó sáng kiến cần được giám sát kỹ lưỡng. Nếu có thể thu hút thêm nhiều quốc gia đối tác và phần khúc tư nhân, và một cơ cấu tốt hơn - một khung pháp lý rõ ràng, chẳng hạn như làm rõ các mục tiêu và vai trò của các thành viên - sáng kiến sẽ quan trọng đối với Trung Quốc để có thêm nguồn lực tài chính và giảm thiểu rủi ro tổn thất trong dài hạn.

Nguồn: Brink Asia

Từ khóa: Sáng kiến Vành đai và Con đường, bẫy nợ, khó khăn, Trung Quốc, tăng trưởng