Bạn không cần là một chuyên gia thương mại để đánh giá sáng kiến dịch chuyển tự do hàng hóa giữa các quốc gia- một phần cố hữu của bản chất kinh tế và chính trị và được hiện thực hóa dưới hình thức các hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương (FTAs) - đã hoạt động trong suốt 2 năm qua.
Các vấn đề thương mại, thường gây khó hiểu cho độc giả các báo kinh doanh, theo đúng nghĩa đen về các trang tin tức, đặc biệt nhất là cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung gần đây có thể gây những tác động trái chiều lên nền kinh tế toàn cầu trong năm 2019 nếu các cuộc đàm phán hiện tại không đạt được thỏa thuận trước thời hạn 1/3 tới.
Trong bối cảnh khó khăn hiện nay, những người ủng hộ thương mại tự do được tiếp sức thêm nhờ sự ra đời được chờ đợi từ lâu của FTA Châu Á Thái Bình Dương, gọi là Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương, hay CPTPP, vào thời điểm trước khi chuyển sang năm mới. Tên và chữ viết tắt là thừa kế của FTA đa phương cũ- Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) - thỏa thuận bị chỉ trích khi ông Donald Trump đắc cử tổng thống mới và giữ lời hứa rút Hoa Kỳ khỏi hiệp định mà ông so sánh, là điển hình của “sự không cần thiết với đất nước chúng tôi”.
Nhiều nhà quan sát tin rằng việc rút lui của thành viên lớn nhất (về GDP và khối lượng thương mại) của hiệp định 12 quốc gia ban đầu sẽ có nghĩa là một kết thúc tồi tệ cho một FTA trong hơn một thập kỷ. Tuy nhiên, việc tập hợp lại của 11 thành viên, tái đàm phán và đáng chú ý nhất là cho ra đời một hiệp định mới, CPTPP, được ký kết cuối tháng 3 và có hiệu lực vào 30/12 sau khi 6 quốc gia đã phê chuẩn hiệp định gồm Úc, Canada, Nhật Bản, Mexico, New Zealand và Singapore. Nước thứ 7, Việt Nam, đã tham gia chính thức CPTPP vào ngày 14/1, và 4 nước còn lại – Brunei, Chi Lê, Malaysia, Peru- sẽ gia nhập hiệp định 60 ngày đếm ngược sau khi các nước này thông qua phê chuẩn trong nước.
Mặc dù, quy mô FTA bị ảnh hưởng xấu sau khi Mỹ rút lui, với CPTPP chiếm 13.5% GDP toàn cầu và một thị trường 500 triệu người so với 40% và thị trường 825 triệu người của hiệp định TPP cũ, điểm quan trọng của hiệp định vẫn không thay đổi nhiều, với sự khác biệt chủ yếu là sự tạm dừng 20 điều khoản ban đầu của TPP do sự rút lui của Hoa Kỳ. Các kế hoạch hiện nay cũng đang được vận hành nhằm tăng thêm số lượng thành viên, chương trình nghị sự của cuộc họp các bộ trưởng CPTPP diễn ra vào ngày 19/1 tại Tokyo vừa qua bao gồm sự mở rộng hiệp định cho các nước khác. Các nước tỏ ý muốn tham gia hiệp định này hiện gồm Indonesia, Hàn Quốc và Thái Lan.
Như vậy, những lợi ích nào mà Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ mang lại cho các thành viên của mình? Ví dụ Singapore (nằm tại trụ trở Đông Nam Á ARC), hiệp định CPTPP đã giảm ngay lập tức thuế quan tại đây với mức 94% đối với các nước thành viên CPTPP (6% còn lại sẽ được thực hiện theo lộ trình). Lần đầu tiên, CPTPP cung cấp các mối quan hệ thương mại tự do của Singapore với cả Canada (xóa bỏ 99% thuế quan) và Mexico (xóa bỏ 88% thuế quan thương mại). Theo đó, các mặt hàng dược phẩm và hóa chất hữu cơ của Singapore sẽ miễn thuế khi đến Mexico so với mức 15% và 6.6% thuế quan tương ứng của hiệp định CPTPP cũ.
Là một nước nhỏ với nền kinh tế phụ thuộc hoàn toàn vào xuất khẩu, Singapore là nước ủng hộ nhiệt tình hiệp định CPTPP và cho rằng hiệp định thương mại mới mang lại những lợi ích giá trị gia tăng và vượt xa các mối quan hệ hiện có và mở rộng của các FTA song phương, đối với cả với những thành viên còn lại. Mặt khác, tại Đông Nam Á, ngành giày dép, thực phẩm & đồ uống và hàng may mặc được kỳ vọng là những ngành hưởng lợi chủ yếu từ hiệp định này và chính phủ dự kiến những lợi ích trực tiếp của CPTPP mang lại giúp tăng 1.3% GDP và 4% trong xuất khẩu trước năm 2035.
Trong một phiên họp của Nhóm cố vấn ARC tại hội thảo Logi SYM 2018, Singapore, giáo sư Deborah Elms, giám đốc điều hành của Trung tâm thương mại châu Á, đã chỉ rõ CPTPP là hiệp định thương mại tốt nhất trong nhiều thập kỷ và vượt qua các thỏa thuận thương mại điển hình khác về cả chiều rộng- bao phủ nhiều thị trường dịch vụ, đầu tư, mua sắm công, thương mại điện tử, cũng như tất cả các loại hàng hóa (gồm nông nghiệp), và về cả chiều sâu- gồm các quy tắc về quyền sở hữu trí tuệ, môi trường và lao động. Vì vậy mặc dù việc giảm thuế quan chỉ mới được đề cập trên báo, những điều khoản khác này làm tăng giá trị của việc tham gia cho chính phủ các nước thành viên. Ví dụ, trong những năm gần đây, Việt Nam đã cho thấy sự phát triển nhanh chóng nguồn vốn FDI, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử, dự kiến các thỏa thuận CPTPP về dịch vụ và đầu tư sẽ giúp thu hút thậm chí nhiều nguồn đầu tư trực tiếp nước ngoài hơn trong những năm sắp tới.
Mặc dù, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương được kỳ vọng lạc quan với sự tham gia của các nền kinh tế, song, lợi ích kinh tế có thể không được hưởng đồng đều trong nhiều lĩnh vực khác nhau của mỗi quốc gia, và một số sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức mới. Ví dụ, ở Canada, sản phẩm sữa gồm 16 loại khác nhau bây giờ có thể vào các nước miễn thuế- các nước thành viên CPTPP, trong khi hàng xuất khẩu bơ của New Zealand được xem như một mối đe dọa chủ yếu đến ngành sữa nội địa nước này. Ngược lại, những nông dân thịt heo của Canada lại hoan nghênh thỏa thuận này trong việc bảo đảm thị trường khổng lồ Nhật Bản cho họ. Hội đồng Thị lợn Canada phát biểu: “Chúng tôi dự kiến mức tăng hàng năm sẽ là hơn 600 triệu CAD nhờ vào CPTPP thông qua việc tiếp cận mức thuế giảm và vị thế cạnh tranh so với các nhà xuất khẩu thịt lợn toàn cầu khác như EU và Mỹ.”
Các vấn đề thương mại thì vẫn chiếm sóng tin tức trong năm 2019, đặc biệt nếu Mỹ và Trung Quốc vẫn bị lôi kéo vào cuộc chiến thương mại kéo dài. Liệu chủ nghĩa bảo hộ có trở lại bình thường hay diễn biến phức tạp, mặc dù sự ra đời của hiệp định CPTPP mới thách thức những sáng kiến của thương mại tự do. Cuối tháng 7 vừa qua, khi Singapore thông qua hiệp định thương mại tự do mới, Bộ trưởng thương mại và công nghiệp Chan Chung Sing đã phát biểu: “Đối phó với bối cảnh căng thẳng thương mại và thái độ chống toàn cầu hóa, CPTPP gửi một thông điệp mạnh mẽ về cam kết của chúng tôi đến tự do hóa thương mại và một hệ thống thương mại tuân thủ quy tắc. CPTPP là một hiệp định mở và bao trùm nhiều ngành nghề và chúng tôi hoan nghênh các bên có chí hướng cùng tham gia CPTPP sau khi hiệp định này có hiệu lực.”
Bob Gill là trưởng phòng, Đông Nam Á, tại Nhóm cố vấn ARC.
Nguồn: Logistics Viewpoint
Từ khóa: Hiệp định CPTPP, các nước thành viên, hưởng ưu đãi, thu hút, các nước khác
