“Thời khắc thay đổi – hoặc chết”: Các cường quốc muốn WTO phải thay đổi

11.02-01

Trong nhiều năm qua, giữa Mỹ, Châu Âu và Trung Quốc đã nổ ra những tranh chấp về chính sách thương mại, và tình hình căng thẳng sẽ còn tiếp diễn trong nhiều thập kỷ nếu không có những cải cách triệt để, một chuyên gia chia sẽ với tờ CNBC.

Một trong những điểm gây tranh cãi nhất chính là tương lai của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) – một tổ chức liên chính phủ chịu trách nhiệm giám sát các thủ tục thương mại quốc tế. Tổng thống Donald Trump đã gọi WTO bằng cái tên “tổ chức lỗi thời”, cho rằng các nước như Trung Quốc đã lợi dụng nó. Mỹ cũng đang đe dọa rời khỏi tổ chức này.

Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới vào tháng trước tại Davos, Thụy Sĩ, Trump cho biết tổ chức WTO “đã đối xử rất bất công với Mỹ trong rất nhiều năm. Và nếu không có WTO, Trung Quốc sẽ không có được vị trí như ngày hôm nay.” Đứng ngay bên cạnh Trump, Tổng giám đốc WTO, ông Ricardo Azevedo tán thành rằng WTO “cần được cải tiến. Cần được thay đổi. Cần được cải cách.”

Câu hỏi đặt ra là bằng cách nào?

Một thể chế thất bại?

“WTO đã không đạt được bất kì thành tựu to lớn nào kể từ năm 1994, thời điểm Vòng đám phán Uruguay kết thúc, và ngày càng đánh mất sức hấp dẫn của mình,” Fredrik Erixon, một chuyên gia thương mại quốc tế tại Viện chính sách ECIPE có trụ sở chính tại Brussels, trả lời đài CNBC qua email. Vòng đàm phán Uruguay là một cuộc đàm phán thương mại bao gồm 123 quốc gia để thành lập nên tổ chức WTO.

“Tổ chức này không có bất kì cải tiến về luật lệ và cam kết nào để giúp nó theo kịp với nền kinh tế hiện đại ở thế kỉ thứ 21. Khác với lĩnh vực thương mại hàng hóa, chiếm hầu hết các quy định của WTO, thời đại này chủ yếu phụ thuộc vào dịch vụ, công nghệ số hóa và các dòng chảy xuyên biên giới,” Erixon chia sẽ với đài CNBC.

Trong cú đánh mới nhất vào WTO, Mỹ được cho là đang tìm cách rút khỏi thỏa thuận mua sắm công của tổ chức này. Điều này sẽ khiến hầu hết các nhà thầu nước ngoài từ các nước như Canada, Anh Quốc, và EU không được bảo vệ khi tham gia các cuộc đấu thầu tại Hoa Kỳ.

Hơn thế nữa, Mỹ cũng đã ngăn chặn việc bổ nhiệm các thẩm phán mới vào cơ quan phúc thẩm của WTO. Cơ quan này chịu trách nhiệm điều trần và giải quyết các tranh chấp thương mại quốc tế, và động thái này đồng nghĩa cơ quan phúc thẩm không thể tiếp tục đưa ra phán quyết.

Để giải quyết vấn đề, EU, Trung Quốc và 15 nước thành viên khác của WTO đã đồng ý thành lập một cơ quan xét xử đặc biệt vào tháng 1, và Hoa Kỳ không tham gia vào thỏa thuận tạm thời này.

WTO sẽ thay đổi ra sao?

“WTO cần đưa ra những luật lệ mới để đối phó với việc Trung Quốc không phải là một nền kinh tế định hướng thị trường, và rất khó để nó trở thành một nền kinh tế như thế trong tương lai gần. Hệ thống kinh tế của Trung Quốc bao hàm các hoạt động trợ cấp, phát sinh dưới rất nhiều hình thái chinh thức và không chính thức, và việc này khiến những công ty và công nhân tại các nước khác cảm thấy bất công,” Chad Bown, một thành viên cao cấp tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson nói với đài CNBC.

Trump thường lên án WTO vì đã không ngăn chặn sự giúp đỡ của chính quyền Trung Quốc dành cho các doanh nghiệp trong nước. Một vài chuyên gia thương mại tin rằng Trump phát động cuộc chiến thương mại với Bắc Kinh bởi WTO không thể giải quyết bất cập này. Trung Quốc trở thành thành viên của WTO kể từ năm 2001 và nền kinh tế nước này kể từ đó đã bùng nổ theo cấp số nhân.

“Trung Quốc sẵn sàng thực hiện một số cải cách kinh tế mà Mỹ và EU mong muốn, nhưng sự sẵn lòng dành cho những cải cách triệt để thì gần như bằng không, và vì thế nhiều khả năng trong 1 hay 2 thập kỉ tới, chúng ta sẽ chứng kiến một loạt những tranh chấp thương mại và thỏa hiệp nhỏ lẽ,” Erixon thuộc ECIPE cho biết.

Bown bình luận rằng, các nước thành viên cần thống nhất với nhau về các luật lệ trợ cấp mới. “Nếu như không có một thỏa thuận mua sắm công được chấp thuận bởi tất cả các nước thành viên chủ chốt, tranh chấp thương mại sẽ trở thành một lệ thường mới,” ông cho biết.

Nguồn: CNBC

Từ khóa: WTO, tranh chấp thương mại, cơ chế giải quyết tranh chấp