APEC thất bại trong việc kêu gọi hợp tác, giữa lúc Mỹ, Trung căng thẳng

apec23052018

Chữ C trong APEC là viết tắt của từ “Cooperation”, nghĩa là hợp tác. Nhưng khi hai thành viên lớn nhất trong nhóm đang đấu đá thương mại, và tận dụng diễn đàn lần này để đả kích chính sách của nhau, APEC sẽ khó lòng thực hiện được sứ mệnh hợp tác của mình.

Hội nghị thượng đỉnh APEC diễn ra vào cuối tuần qua tại Cảng Meresby đã kết thúc trong bất đồng, do các cuộc tranh chấp trong thương mại và an ninh giữa Mỹ và Trung Quốc, và cuộc so kè giữa hai cường quốc cho danh hiệu đối tác đầu tư tốt hơn cho khu vực.

Khi APEC đang tiến gần đến kỷ niệm 30 năm thành lập, việc lần đầu tiên không ra được tuyên bố chung đã làm dấy lên nghi ngại về tính xác đáng của diễn đàn này khi mà chương trình nghị sị của hội nghị thượng đỉnh quá bao trùm, và khi chính quyền Trump đã thể hiện rõ sự quay lưng với chủ nghĩa đa phương.

“Kết quả trên đã đặt dấu chấm hết cho quá trình xác định tầm nhìn thương mại cho APEC”, Euan Graham, CEO của La Trobe Asia tại Đại học La Trobe của Australia đăng trên Twitter. Ông Graham còn nói thêm là, hội nghị APEC là “hội nghị thượng đỉnh khu vực nên được bãi bỏ nhất”.

Thay vì là hợp tác, chủ đề của diễn đàn lần này dường như trở thành xung đột và kiềm chế, khi Bắc Kinh và Washington đã trực tiếp chỉ trích chính sách của nhau và tự tuyên bố rằng mình là đối tác đầu tư và an ninh tốt hơn mà khu vực Thái Bình Dương nên lựa chọn”.

Một nhà ngoại giao tham gia đàm phán về thông cáo chính thức đã tỏ ra ngạc nhiên khi các nước không thể thống nhất được nội dung của tuyên bố chung, trong khi đây thông thường chỉ là một bản tóm tắt nhàm chán các vấn đề đã được hội nghị thảo luận. Người đó còn nghĩ rằng “Trung Quốc và Mỹ đã cướp đi tinh thần của APEC”.

Mỹ thậm chí còn ưu ái sử dụng thuật ngữ riêng do mình đặt ra là Ấn Độ - Thái Bình Dương, mà theo Mỹ là một khu vực chạy từ “bờ tây của châu Mỹ La tinh sang đến điểm xa nhất của Ấn Độ Dương”. Phó thủ tướng Hoa Kỳ Mike Pence chỉ lặp lại từ APEC 5 lần, trong khi nhắc lại từ Ấn Độ - Thái Bình Dương đến 41 lần, trong bài phát biểu tại APEC vào hôm thứ Bảy.

“Không phải là chuyện to tát”

Được thành lập vào năm 1989 với tầm nhìn thắt chặt quan hệ kinh tế và thương mại xung quanh Thái Bình Dương, APEC hoạt động ở cấp bộ trưởng mãi cho đến năm 1993, khi Tổng thống Mỹ Bill Clinton ấn định các cuộc gặp gỡ hàng năm cho cấp lãnh đạo. Theo lệ, mỗi cuộc họp sẽ đưa ra một tuyên bố chung làm kết luận cho Hội nghị, cho đến Chủ nhật vừa rồi.

“Từ góc độ hệ thống, diễn biến này rất đáng lo ngại. WTO cũng đang đối mặt các thách thức tương tự”, đó là nhận định của Charles Finny, một cố vấn thương mại tại Wellington và là người từng tham gia đoàn đàm phán thương mại của chính phủ New Zealand.

Trong một bài viết trên tờ Global Times – một tờ báo nhà nước của Trung Quốc, ban biên tập của tờ báo đã viết, việc thiếu vắng một thông cáo chính thức “không phải là việc to tát”, và cho rằng, cuộc gặp sắp tới giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình còn quan trọng hơn.

Hai nhà lãnh đạo dự kiến sẽ gặp nhau tại Hội nghị thượng đỉnh G20, bắt đầu diễn ra tại Argentina vào tuần tới.

Tờ báo còn viết, “hi vọng Washington chuẩn bị nghiêm túc cho hội nghị và không cố gắng gây sức ép”.

Tuy nhiên, phía Trung Quốc dường như cũng có chút lo ngại trước việc APEC không ra được thông cáo chính thức. Quan chức nước này đã bị từ chối khi cố gắng xin gặp Bộ trưởng Ngoại giao của Papua New Guinea là ông Rimbink Pato để làm rõ vấn đề.

Là quốc gia chủ nhà của APEC lần này, Papua New Guinea’s (PNG) có trách nhiệm đưa ra một thông cáo chính thức. Nhưng trước tình cảnh xung đột và thù địch nổi rõ, các nước đều thông cảm cho PNG – quốc gia nghèo nhất trong khối – khi bị kẹt giữa mối hiềm khích của hai siêu cường.

Thủ tướng Australia Scott Morrison phát biểu “Trong thời điểm này, chủ trì một cuộc họp mặt quy tụ các lãnh đạo như trên không phải là một nhiệm vụ dễ dàng gì”, đồng thời, nói thêm là Thủ tướng PNG Peter O’Neill đã thể hiện rõ vai trò lãnh đạo và tính chính trực.

Trở lại với vấn đề chính

Thật ra, một cơ hội lớn đó là, các nước hai bên bờ Thái Bình Dương vốn từ lâu bị bỏ quên đột nhiên lại trở nên được chú ý tới và được hai gã khổng lồ lôi kéo nhằm tranh giành sức ảnh hưởng trong vùng biển vô cùng quan trọng về mặt chiến lược này.

Phó thủ tướng Pence nói rằng, Mỹ sẽ cùng với Australia giúp đỡ PNG xây dựng một căn cứ hải quân trên đảo Manus, nơi từng là căn cứ của Mỹ trong Thế chiến lần thứ II, sau khi Trung Quốc dự tính phát triển một cảnh nước sâu trong khu vực.

Giới phân tích cho rằng, sự hiện diện của Trung Quốc tại đảo Manus có thể ảnh hưởng đến khả năng đi lại trên biển Thái Bình Dương của các nước phương Tây, đồng thời, đem lại cho Trung Quốc một vị trí kế cận căn cứ của Mỹ ở Guam.

Ngoài ra, Mỹ, Nhật, Australia và New Zealand cũng đã công bố một kế hoạch trị giá 1.7 tỷ USD nhằm đem điện và internet cho nhiều nơi ở PNG, một cuộc phản công tập thể trước sức hút của sáng kiến Vành đai và Con đường –chương trình quan trọng nhất của Trung Quốc.

Mặc dù vậy, Bộ trưởng Thương mại và Công nghiệp PNG Wera Mori đã trả lời phỏng vấn của Reuters qua điện thoại rằng, “Cho dù Mỹ hay Trung Quốc hay Australia có đưa quan điểm như thế nào, điều đó không có nhất thiết có nghĩa là Papua New Guinea sẽ có cùng quan điểm như vậy”. “Chúng tôi có lập trường và ưu tiên riêng của mình”.

Nguồn: Reuters

Từ khóa: APEC, thất bại, kêu gọi hợp tác, Mỹ, Trung, căng thẳng