Đồng Nhân dân tệ yếu hay USD mạnh?

stevenmnuchin

Bộ trưởng Ngân khố Hoa Kỳ Steven Mnuchin mới đây cảnh báo Trung Quốc về việc phá giá đồng Nhân dân tệ, và cho rằng bất kỳ thỏa thuận thương mại nào giữa Mỹ và Trung Quốc cũng phải có một điều khoản chống tình trạng “phá giá để cạnh tranh”.

Giá trị đồng Nhân dân tệ của Trung Quốc đã sụt mạnh so với đồng USD trong năm 2018, giảm nhiều hơn cả đồng Euro, nhưng còn chưa bằng các đồng tiền của các thị trường mới nổi khác như đồng Rupee hay Rupiah. Nhân dân tệ và đồng tiền khác mất giá vì đồng USD đắt hơn. Lãi suất đồng USD tăng và tốc độ phát triển kinh tế nhanh của Hoa Kỳ đã thu hút vốn từ các khu vực đang tăng trưởng chậm trên thế giới.

Tốc độ tăng trưởng kinh tế Trung Quốc chậm lại (nhưng vẫn được dự đoán sẽ vượt 6% trong năm 2018) một phần là do nỗ lực siết chặt tín dụng trong nước của Trung Quốc. Tín dụng giảm làm giảm sức mua và đầu tư trong nước - hai trong số các thành phần chính để tính tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Xuất khẩu, một thành phần khác, lại đang bị đe dọa bởi cuộc chiến thương mại do Trump phát động.

Để chặn đứng tình trạng giảm tốc, Trung Quốc gần đây đã nới lỏng bớt các biện pháp hạn chế tín dụng và đang khuyến khích chi tiêu chính phủ nhiều hơn, phần nào đi ngược lại chính sách cắt giảm nợ của Bắc Kinh. Nước này cũng đã thu hẹp các biện pháp trợ giá cho đồng Nhân dân tệ trước đó, cho phép đồng tiền này mất giá theo thị trường.

Trong khi đó, gói kích thích tài khóa của Trump bằng cách cắt giảm thuế và tăng chi tiêu chính phủ - các biện pháp chưa từng có tiền lệ được sử dụng trong thời điểm khi mà tỷ lệ thất nghiệp thấp kỷ lục - đang làm tăng thâm hụt ngân sách của Mỹ lên mức hàng nghìn tỷ USD. Để đối phó, Mỹ phải tăng lãi suất. Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ đã ra tín hiệu cho thấy, cơ quan này sẽ còn tiếp tục tăng lãi suất để ngăn chặn tình trạng lạm phát vượt khỏi tầm kiểm soát. Lãi suất USD tăng làm đồng USD mạnh thêm, và làm cho đồng Nhân dân tệ và các đồng tiền khác yếu đi.

Thâm hụt ngân sách nặng nề của Mỹ dẫn tới tài khoản vãng lai thâm hụt thêm. Tiêu dùng cao và đầu tư cao, được thúc đẩy bởi việc cắt giảm thuế và tăng chi tiêu chính phủ, ảnh hưởng đến toàn bộ hoạt động nhập khẩu của Mỹ với thế giới, trong khi đó, đồng USD mạnh góp phần làm cho hàng nhập khẩu rẻ hơn và hàng xuất khẩu đắt hơn.

Do chiến lược toàn cầu hóa kéo dài hàng thập kỷ của các tập đoàn đa quốc gia của Hoa Kỳ, Trung Quốc giờ đây có vai trò hết sức quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều này có nghĩa là hàng xuất khẩu của Trung Quốc được hưởng lợi lớn từ việc nguồn cầu của Mỹ tăng mạnh. Xuất khẩu của Trung Quốc đã tăng 14% trong năm 2018, trong khi nhập khẩu của Trung Quốc thì giảm nhẹ do tình hình tăng trưởng chậm - cả hai diễn biến trên đều được hỗ trợ bởi đồng Nhân dân tệ yếu.

Nếu thuế quan của Mỹ làm tốc độ tăng trưởng của Trung Quốc chậm hơn nữa (đúng như mong muốn ban đầu của Mỹ), thâm hụt của Mỹ với Trung Quốc sẽ bị nới rộng. Hiện tại, thâm hụt thương mại song phương trong tháng 8 và tháng 9 năm 2018 đã đạt mức cao kỷ lục, do các nhà nhập khẩu Hoa Kỳ “nhập trước” hàng từ Trung Quốc để đón đầu thuế quan trong tương lai, và phục vụ nhu cầu bán lẻ nhộn nhịp trong mùa lễ hội sắp tới tại Mỹ.

So với các yếu tố kinh tế vĩ mô ở hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, thương mại - và đặc biệt là thuế quan - tác động lên tiền tệ ở mức độ tương đối nhỏ hơn. Tuy nhiên, xuất khẩu của Trung Quốc sụt giảm (do các mức thuế của Hoa Kỳ) sẽ làm cho đồng Nhân dân tệ suy yếu thêm, khiến cho hàng nhập khẩu từ Trung Quốc rẻ hơn và phần nào bù đắp lại tác động của thuế quan trên thị trường Mỹ.

Các nhà sản xuất Mỹ phàn nàn rằng, thuế nhập khẩu thép, nhôm và các linh kiện nhập khẩu từ Trung Quốc, cùng với việc đồng USD mạnh, khiến họ không cạnh tranh được với hàng nhập khẩu ở thị trường trong nước và ở các thị trường xuất khẩu, làm tăng thêm thâm hụt thương mại.

Đồng USD mạnh là do chính sách tài khóa và tiền tệ của Hoa Kỳ, và nước này có quỹ dự trữ tiền tệ hàng đầu thế giới, do vậy Trung Quốc không thể làm gì để khiến nó suy yếu. Điều đó chỉ xảy ra khi tài sản của Mỹ trở nên kém hấp dẫn hơn so với các nước khác.

Cú sụt giảm vào tháng 10 năm 2018 của thị trường chứng khoán Mỹ phản ánh sự lo lắng chính đáng của nhà đầu tư rằng điều này có thể xảy ra sớm hơn, trong bối cảnh kinh tế Hoa Kỳ tăng trưởng kỷ lục, giá cổ phiếu cao kỷ lục, tỷ lệ thất nghiệp thấp kỷ lục, và lạm phát leo thang diễn ra cùng lúc, chưa kể đến chiến tranh thương mại do Mỹ tự khởi xướng.

Tăng trưởng toàn cầu đang chậm lại, cộng với các rủi ro ở châu Âu (như thâm hụt ngân sách và nợ của Ý có thể đe dọa đồng Euro) và ở các thị trường mới nổi (gánh nặng do đồng tiền mất giá, nợ bằng USD và tình trạng rút vốn), khiến cho thế giới mất đi trụ đỡ nếu như kinh tế Mỹ giảm tốc.

Đối với các nền kinh tế dựa vào thương mại như Singapore và Đông Nam Á, việc “cạnh tranh tiền tệ” không đem đến nhiều nguy cơ bằng sự thay đổi vai trò trung tâm sản xuất trong chuỗi cung ứng toàn cầu của Trung Quốc mà chính quyền Trump muốn các công ty đa quốc gia thực hiện.

Có một số cơ hội cho các nước châu Á có thu nhập thấp và trung bình như Việt Nam, Thái Lan, Philippines và Indonesia thay thế các công đoạn thâm dụng lao động trong chuỗi cung ứng sản xuất hiện đặt tại Trung Quốc. Nhưng các nước này đang thiếu quy mô, năng lực và mức độ hội nhập mà Trung Quốc đã phải mất nhiều thập kỷ để phát triển được.

Một nguy cơ khác đến từ việc “thay đổi mô hình” (paradigm shift) trong Thỏa thuận giữa Mỹ, Mexico và Canada gần đây, yêu cầu các nước thành viên không tham gia vào các hiệp định thương mại với “những nền kinh tế phi thị trường”.

Nếu mô hình này được mở rộng sang quan hệ thương mại giữa Mỹ và Châu Á, như các cuộc đàm phán sắp tới với Nhật Bản và Phillipines, sẽ càng gây khó khăn cho việc tăng cường hội nhập kinh tế khu vực, không chỉ với Trung Quốc, mà có thể còn với Việt Nam và các quốc gia ASEAN kém phát triển khác. Tuy nhiên, các hoạt động hội nhập trên là sự điều chỉnh cần thiết trước sự chuyển dịch địa chính trị trong thương mại.

Tác giả Linda Lim là Giáo sư về Chiến lược Doanh nghiệp và Kinh doanh Quốc tế tại Trường Kinh doanh Stephen M Ross, Đại học Michigan.

Nguồn: EastAsiaForum – KDu

Từ khóa: thương mại, Trung Quốc, Mỹ, ASEAN, nhận dân tệ, USD, mất giá