Phân tích: bẫy nợ Trung Quốc sẽ gây ra chủ nghĩa thực dân thương mại đối với các quốc gia nhỏ và yếu thế trong Sáng kiến Vành đai và Con đường: điều này dự báo gì cho tương lai của Ấn Độ?

RCEP-1024x768

Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc đang làm dấy lên lo ngại sẽ trở thành mạng lưới bẫy nợ bủa vây các quốc gia nhỏ và yếu thế. Sáng kiến này tranh thủ sự ủng hộ của các quốc gia nhỏ và yếu thông qua các khoản cấp tín dụng dưới tên gọi là cho vay phát triển cơ sở hạ tầng, và khi các khoản nợ có nguy cơ không thể trả nổi, các quốc gia này bị buộc phải gán nợ bằng đất đai và tài nguyên thiên nhiên nước mình. Điều này vi phạm các quy tắc toàn cầu về cho vay phát triển, vốn không có các điều khoản về xóa nợ. Cho đến nay, có 8 quốc gia đã trở thành con mồi của bẫy nợ. Theo một nghiên cứu của Trung tâm phát triển toàn cầu: Đó là các nước Djibouti, Tajikistan, Kyrgyzstan, Lào, Maldives, Mongolia, Pakistan và Montenegro.

Bản thân những quốc gia yếu như Nepal, Bangladesh và Myanmar cũng không muốn trở thành con mồi tiếp theo của siêu dự án này.

Ấn Độ không phải là nạn nhân của Sáng kiến Vành đai và Con đường. Tuy nhiên, nước này cũng không thoát khỏi tác động từ bẫy nợ Trung Quốc bởi vì các nước láng giềng xung quanh đang dần chết ngạt trong đó.

Sri Lanka đã lao vào bẫy nợ khiến nước này phải bàn giao lại Cảng Hambantota cho Trung Quốc. Djibouti - một nước Châu Phi - đang dự tính nhượng quyền kiểm soát một cảng trọng điểm ở nước này cho một công ty liên kết của Bắc Kinh. Trong khi đó, Thủ tướng Mahattir Mohammad mới đắc cử của Malasia đã phải hủy bỏ ngay dự án Liên kết đường sắt bờ biển Đông trị giá 20 tỷ USD- một siêu dự án khổng lồ của Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc. Thủ tướng Tonga - ông Akilis Pohiva đã kêu gọi các đảo quốc Thái Bình Dương nên yêu cầu Trung Quốc dừng các khoản nợ. Pakistan cũng trên đà rơi vào bẫy nợ và đang xin tài trợ từ nước ngoài để trả nợ cho Trung Quốc.

Các nhà lãnh đạo Châu Phi và quốc gia nhỏ trong khu vực Đông Nam Á đang bị mất uy tín, trước việc các khoản nợ vay từ Trung Quốc ngày một tăng cao. Các nước này đã nhận các món nợ lớn từ Trung Quốc để phát triển hạ tầng, như một phần trong quá trình tham gia vào Sáng kiến Vành đai và Con đường của Bắc Kinh. Người dân lo ngại, một khi các nhà lãnh đạo hiện nay bị mất quyền lực, các chính phủ tiếp theo sẽ ngập ngụa trong nợ nần và chỉ biết lao đầu vào trả nợ.

Indonesia là một trường hợp điển hình. Bẫy nợ sẽ đẩy các quốc gia rơi vào tình trạng rối loạn tài chính và làm suy yếu khả năng chính phủ tài trợ cho các dự án phát triển trong nước.

Việc cấp tín dụng của Trung Quốc được xem là một trò lừa đảo nhằm vươn rộng tầm ảnh hưởng kinh tế của nước này trong khu vực Đông Nam Á. Gia tăng gánh nặng nợ sẽ tạo nhiều cơ hội cho Trung Quốc hơn trong việc chi phối quan hệ thương mại và đầu tư với các nước đang mắc nợ. Điều này giống với tiến trình thực dân hóa của Trung Quốc đối với các nước nhỏ và yếu trong lĩnh vực kinh tế. Thực trạng trên đặt ra một thách thức lớn cho Ấn Độ trong việc tăng cường quan hệ thương mại và đầu tư với người hàng xóm của mình cũng như các nước ASEAN. Ấn Độ hiện nằm trong siêu dự án phát triển khu vực Đông Bắc Á - một dự án hạ tầng kết nối giữa Trung Quốc và các nước ASEAN.

Vướng vào bẫy nợ của Trung Quốc đồng nghĩa với việc các quốc gia nhỏ liền kề Ấn Độ và các quốc gia yếu trong khu vực ASEAN mất đi chủ quyền. Các khoản nợ cuối cùng sẽ làm dịch chuyển vốn và quyền sở hữu của nước sở tại đến tay Trung Quốc. Bên cạnh mất đi các cơ hội thương mại, bẫy nợ còn làm gia tăng lo ngại về an ninh. Ví dụ, việc chuyển giao quyền sở hữu Cảng Hambantota của Sri Lanka, Trung Quốc đã làm gia tăng mối đe dọa an ninh quốc phòng cho Ấn Độ. Nguyên nhân là do cảng này có khả năng được sử dụng làm căn cứ quân sự của Trung Quốc.

Bẫy nợ còn gây ra mối quan ngại cho Ấn Độ khi gia nhập tổ chức RCEP (Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực) - một khối thương mại lớn nhất thế giới. Theo dự kiến, RCEP sẽ được hoàn tất trước cuối năm nay, sau 2 lần lỗi hẹn.

Trung Quốc là thành viên lớn nhất trong RCEP, tổ chức này bao gồm ASEAN 10 + 6 (gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Úc, Hàn Quốc, New Zealand và Ấn Độ). Hiện nay, Ấn Độ đang có thâm hụt thương mại với các nước trong khối RCEP. Với lợi thế vốn có của Trung Quốc trong RCEP, Ấn Độ quan ngại rằng quá trình thực dân hóa thương mại của Trung Quốc sẽ cản trở hoạt động mở rộng giao thương của Ấn Độ trong RCEP.

Trong năm 2017- 2018, RCEP chiếm 64.4% trên tổng mức thâm hụt thương mại toàn cầu của Ấn Độ. Trong đó, Trung Quốc được cho là nguyên nhân chính dẫn đến sự mất cân bằng cán cân thương mại của Ấn Độ với RCEP. Riêng một mình Trung Quốc đã chiếm đến 60.4% trong tổng thâm hụt thương mại của Ấn Độ với RCEP.

Tình trạng nợ nần của các nước sẽ làm tăng tính bất ổn của Ấn Độ trong khối thương mại. Thay vì đem lại lợi ích cho Ấn Độ, Hiệp định này lại đang được cho là sẽ tác động xấu lên nền kinh tế Ấn Độ. RCEP sẽ dần dần biến Ấn Độ thành thị trường nhập khẩu của Trung Quốc và các quốc gia đối tác bị thực dân hóa của Trung Quốc. Hiệu ứng lan tràn sẽ gây ra nhiều rắc rối hơn đối với Ấn Độ.

Nói cách khác, Trung Quốc và các nước rơi vào bẫy nợ sẽ làm thay đổi luật chơi trong khối thương mại. Các doanh nghiệp Ấn Độ lo ngại rằng các nước đang mắc nợ sẽ mở đường cho Trung Quốc tiếp cận ưu đãi thị trường Ấn Độ thông qua cửa sau. Vì nếu Trung Quốc xuất khẩu trực tiếp vào Ấn Độ sẽ được hưởng mức thuế thấp hơn, do Ấn Độ không kí kết bất cứ FTA nào với Trung Quốc.

Trong các cuộc đàm phán với RCEP, các cam kết thuế của Ấn Độ chia làm 3 tầng. Ấn Độ đề xuất sẽ xóa bỏ 80% thuế quan với hàng hóa giao thương với các nước ASEAN, và 62.5% thuế với Nhật Bản và Hàn Quốc, vì những nước này đã ký FTA với Ấn Độ. Với hàng hóa giao thương của Trung Quốc, Úc và New Zealand, Ấn Độ yêu cầu chỉ giảm nhiều nhất là 42.5% dòng thuế.

Cơ cấu thuế quan 3 tầng sẽ giúp ngăn cản hàng xuất khẩu Trung Quốc vào thị trường Ấn Độ thông qua RCEP dựa trên các quy tắc nghiêm ngặt về xuất xứ. Tuy nhiên, nếu phân tích kỹ, các nước trong khối mắc bẫy nợ sẽ mở đường cho hàng hóa Trung Quốc luồn cửa sau vào thị trường Ấn Độ. Các nước mắc bẫy nợ sẽ bị buộc phải mở cửa rộng hơn cho dòng vốn đầu tư từ Trung Quốc sau khi mất đi quyền đàm phán, và giúp cho hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc mang xuất xứ của các nước đó. Ấn Độ hiện là quốc gia tiêu thụ lớn nhất trong khối thương mại. Rốt cuộc, Ấn Độ có nguy cơ sẽ trở thành bãi rác của Trung Quốc.

Điều này có nghĩa là, thậm chí đối với những hàng hóa nhạy cảm của Ấn Độ, như đồ điện tử, mặc dù không xóa bỏ thuế cho Trung Quốc, nhưng Trung Quốc cũng sẽ tìm ra một con đường khác - thông qua các nước mắc bẫy nợ - để tiếp cận thị trường Ấn Độ. Điều này sẽ gây tổn thất cho ngành công nghiệp nội địa của Ấn Độ, và nước này sẽ chứng kiến làn sóng nhập khẩu ồ ạt từ Trung Quốc.

Nguồn: Eurasia Review - MT

Từ khóa: Sáng kiến Vành đai và Con đường, các nước mắc bẫy nợ, Hiệp định RCEP, Ấn Độ, lo ngại gia tăng, Trung Quốc, thâm hụt thương mại, tiếp cận thị trường, ASEAN