Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tuần này, Bộ trưởng thương mại và đầu tư từ các nước G20 sẽ tập trung tại Mar del Plata, Argentina, lần đầu tiên kể từ khi tranh chấp thương mại bắt đầu vào mùa xuân năm 2018.

Đây là thời điểm đầy thách thức để các nền kinh tế mới nổi và các nền kinh tế phát triển ngồi lại với nhau, đặc biệt khi việc leo thang thuế quan trị giá hàng tỷ đô la gần đây có liên quan đến các thành viên của G20. Hơn nữa, hai tuần trước cuộc họp này, Tổng thống Trump tuyên bố với tạp chí Bloomberg rằng ông sẽ rút khỏi Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) nếu tổ chức này “không thay đổi”.

Trong bối cảnh này, điều quan trọng là các Bộ trưởng G20 phải tiến hành ba vấn đề sau để cứu vãn WTO, hay rộng hơn, là để cứu lấy nền kinh tế toàn cầu.

1. 1.Đưa Hoa Kỳ trở lại tổ chức

Ưu tiên hàng đầu của các bộ trưởng thương mại G20 là phải tiếp tục liên kết với Hoa Kỳ và đồng ý tiến hành quan hệ thương mại dựa trên các quy tắc đa phương, không phải bằng hành động đơn phương hay hành vi phá rối. Các quy tắc về không phân biệt đối xử, minh bạch, cạnh tranh công bằng, và hệ thống giải quyết tranh chấp độc lập của WTO đã trở thành một phần cơ bản của cơ sở hạ tầng mềm hỗ trợ cho hoạt động kinh doanh toàn cầu và mang lại lợi ích cho các bên - kể cả Hoa Kỳ.

Việc Mỹ rút khỏi WTO sẽ là một hành động tự gây tổn hại to lớn. Nếu mất đi tư cách thành viên WTO, hàng xuất khẩu của Mỹ sẽ không còn được hưởng mức thuế ưu đãi tối huệ quốc từ hơn 100 đối tác thương mại mà Hoa Kỳ chưa có thỏa thuận thương mại tự do (FTA). Hoa Kỳ chỉ có 14 FTA, và không có FTA với các đối tác lớn nhất thế giới như EU, Nhật Bản và Trung Quốc.

Nếu Hoa Kỳ rút khỏi WTO, sự kiện này sẽ tạo chấn động, tuy nhiên chính quyền đương nhiệm hoặc chính quyền kế tiếp của Mỹ sẽ lại đàm phán để quay trở lại WTO. Mỹ đã từng có tiền lệ trong việc này. Trước đây, chính quyền Trump rút khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) chỉ để xem xét việc tham gia lại một vài tháng sau đó.

Theo giám đốc WTO Roberto Azevedo: Lo sợ sự ra đi của Mỹ đã biến WTO thành con tin của chính quyền Trump, ví dụ như việc không tuyển dụng thêm người cho các vị trí trong Cơ quan phúc thẩm của WTO – một trong những “thách thức mang tính hệ thống”. Tuy nhiên, các thành viên G20 khác cũng không nên bị khuất phục trước lời đe dọa của Mỹ.

Thay vào đó, các bộ trưởng thương mại G20 nên yêu cầu Hoa Kỳ đồng ý về hai vấn đề. Thứ nhất, các bất đồng thương mại cần được giải quyết trong khuôn khổ giải quyết tranh chấp dựa trên quy tắc của WTO, chứ không phải bằng các hành động đơn phương và phá rối. Thứ hai, một hạn chót cần được thiết lập để giải quyết cuộc khủng hoảng ở Cơ quan Phúc thẩm – chẳng hạn như, trước ngày 31/12/2018 - và các thành viên WTO nên tiến hành bỏ phiếu khẩn cấp nếu thời hạn đó được thông qua.

1. 2.Trung Quốc buộc phải thực hiện những cam kết

Mặc dù vẫn còn tranh cãi liệu Trung Quốc có phải là nguồn gốc của vấn đề làm khởi động các biện pháp thương mại hung hăng từ Washington hay không, nước này vẫn cần thể hiển nhiều trách nhiệm hơn và nên tham gia tìm kiếm giải pháp. GDP của Trung Quốc đã tăng trưởng từ 1.3 nghìn tỉ đô la đến 12 nghìn tỉ đô la kể từ khi nước này tham gia WTO và vì vậy nước này là một trong những thành viên hưởng lợi nhiều nhất từ WTO.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã khẳng định vào tháng 4 vừa qua: G20 mở ra cho Trung Quốc cơ hội để được góp tiếng nói nhằm “ làm cho nền kinh tế toàn cầu mở cửa hơn,bao trùm hơn, công bằng hơn và mang lại lợi ích cho tất cả”.

Trước hết, các bộ trưởng thương mại nên kêu gọi Trung Quốc không tiến hành thêm các biện pháp hạn chế thương mại và đầu tư chống lại Mỹ, tránh làm căng thẳng thương mại thêm leo thang. Những hành động này có thể gây ra hậu quả khôn lường,làm tổn thương các doanh nghiệp từ những quốc gia thứ ba đang tham gia vào chuỗi sản xuất và phân phối toàn cầu. Hệ thống giải quyết tranh chấp WTO vẫn là nền tảng sẵncó tốt nhất để giải quyết những xung đột thương mại.

Trung Quốc cũng nên phản ứng một cách mang tính xây dựng trước những vấn đề mà các thành viên của G20 đề xuất, đặc biệt là những vấn đề trong tuyên bố chung 3 bên giữa Mỹ, Nhật Bản và EU trong tháng 5 vừa qua, gồm: vấn đề doanh nghiệp nhà nước, trợ cấp công nghiệp và ép buộc chuyển giao công nghệ. Những mối quan tâm khác bao gồm: hàng rào phi thuế quan, minh bạch và các nghĩa vụ báo cáo vấn đề.

Cuối cùng, Trung Quốc cần tiến hành nhiều hơn nữa các biện pháp tự do hóa,đặc biệt là gia nhập Thỏa thuận mua sắm công của WTO, giúp phát triển thương mại điện tử cho lĩnh vực dịch vụ; và cam kết sẽ đối xử công bằng với các nhà đầu tư nước ngoài.

1. 3.Củng cố chương trình nghị sự nhằm hiện đại hóa WTO

Đây là thời điểm cho G20 bắt đầu cân nhắc nghiêm túc về việc phát triển một định hướng chiến lược mới để hiện đại hóa WTO.

Lời kêu gọi cải cách WTO trở nên rầm rộ trong những tháng gần đây, tuy nhiên, phong trào trên không mới, mà đã có từ những năm cuối của thập niên 90. Tại thời điểm đó, nhiều chính phủ, các tổ chức phi chính phủ và các viện nghiên cứu đã xem các thỏa thuận đạt được tại Vòng đàm phán U-ru-goay của WTO là một “thỏa thuận tồi” khi chống lại lợi ích của các quốc gia đang phát triển. Trong bối cảnh đó, Chương trình Nghị sự Phát triển Doha đã ra đời năm 2001 để điều chỉnh những vấn đề từ vòng đàm phán trước liên quan đến các quốc gia đang phát triển.

Theo ông Ricardo Meléndez-Ortiz- nhà đồng sáng lập Trung tâm Quốc tế về Thương mại và Phát triển Bền vững: “ WTO là một hệ thống lớn và phức tạp, tuy nhiên bây giờ nó thực sự tụt hậu so với sự thay đổi đáng kinh ngạc của thế giới”. Trước nhiều thay đổi lớn đang tấn công nền kinh tế toàn cầu, như sự nổi lên của các nền kinh tế mới nổi, sự gia tăng của nền kinh tế kĩ thuật số, sự bùng nổ của chuỗi giá trị toàn cầu, và các Mục tiêu Phát triển bền vững của Liên Hiệp Quốc (UN) được các nước nhất trí, rõ ràng WTO cần phải thay đổi các quy tắc của mình cho phù hợp.

Không quá lớn, không quá nhỏ, G20 chỉ là một nhóm có quy mô vừa phải để củng cố chương trình nghị sự cho việc hiện đại hóa WTO.

Đầu tiên, một chương trình nghị sự giống như vậy nên cân bằng giữa lợi ích của các nước phát triển và lợi ích của các nước đang phát triển. Ví dụ như trong vấn đề trợ cấp, các nước phát triển muốnsiết chặt quy định đối với khu vực sản xuất, trong khi các nước đang phát triển lại muốn thảo luận về cách tiếp cận công bằng hơn đối với trợ cấp nông nghiệp, và tiếp cận tốt hơn thị trường của các nước phát triển.

Đối với vấn đề can thiệp của nhà nước trong chuyển giao công nghệ, những quy định mới nên ngăn chặn chính phủ các nước buộc chủ sở hữu công nghệ nước ngoài chuyển giao công nghệ cho các doanh nghiệp trong nước, trong điều kiện phi thị trường, đồng thời quy định mới cũng nên cấm các chính phủ không được hạn chế các công ty xuất khẩu công nghệ của họ, trong điều kiện thị trường.

Thứ hai, quá trình hiện đại hóa cũng nên phản ánh nhu cầu của thế hệ hiện tại và tương lai. Ví dụ, WTO nên làm rõ hoặc nâng cấp các quy định về những vấn đề liên quan đến khí hậu, như loại bỏ trợ cấp cho nhiên liệu hóa thạch, xem xét mở ra nhiều không gian chính sách hơn để đẩy mạnh việc sử dụng năng lượng sạch, và tạo điều kiện thuận lợi chuyển giao những công nghệ thân thiện với môi trường.

Lão Tử cảnh báo: “Nếu bạn không thay đổi định hướng, bạn có thể sẽ kết thúc tại nơi mà bạn đang hướng đến”. Lễ kỉ niệm 10 năm của G20 có thể là thời điểm thích hợp để rẽ ngang.

Nguồn: The European Sting

Từ khóa: G20, WTO, kinh tế toàn cầu, Hiệp định thương mại tự do