Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong bối cảnh một số dự án thuộc sáng kiến Vành đai và Con đường bị cáo buộc đưa các nước vào bẫy nợ hoặc không đáp ứng được mong đợi của nước tiếp nhận đầu tư, Trung Quốc đã thừa nhận phải có những điều chỉnh cần thiết.

“Đó là điều bình thường và dễ hiểu. Trọng tâm phát triển có thể thay đổi ở các giai đoạn khác nhau ở các quốc gia khác nhau, đặc biệt là với những thay đổi ở cấp chính phủ. Vì vậy, Trung Quốc cũng có thể thực hiện một số điều chỉnh chiến lược trong việc hợp tác với các nước này, nhưng chắc chắn Trung Quốc sẽ không xem xét lại sáng kiến Vành đai và Con đường”, đó là những gì mà ông Vương Quân, Phó Ban Thông tin tại Trung tâm Trao đổi Kinh tế Quốc tế Trung Quốc đã nói với tờ Thời báo Toàn cầu của Đảng Cộng sản nước này.

Ngày 27/8/2018, Chủ tịch Tập Cận Bình lần đầu tiên công khai thể hiện sự nhượng bộ qua bài phát biểu của mình được đăng trên tờ Thời báo Toàn cầu. Cũng trong tuần đó, Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị trong chuyến thăm Pakistan đã đề xuất khoản đầu tư thêm 50 tỷ USD cho Hành lang Kinh tế Trung Quốc - Pakistan (CPEC). Đây là khoản đầu tư cơ sở hạ tầng cấp quốc gia lớn nhất thuộc sáng kiến Vành đai và Con đường, bao gồm các dự án sản xuất và các dự án xóa đói giảm nghèo.

Trong trường hợp của Pakistan, sự thay đổi trong cách tiếp cận của Trung Quốc đối với sáng kiến Vành đai và Con đường biểu hiện ở việc tái cấu trúc CPEC, xác định Pakistan là nhà cung cấp nguyên liệu thô cho Trung Quốc, là thị trường xuất khẩu hàng hóa và lao động của Trung Quốc, và là nơi thí điểm cho việc xuất khẩu mô hình nhà nước kiểm soát mà Trung Quốc đang giới thiệu, đặc biệt là khu vực còn nhiều lộn xộn như Tân Cương ở Tây Bắc Trung Quốc.

Khoản đầu tư của Trung Quốc càng có nhiều ý nghĩa hơn trong lúc Pakistan cân nhắc giữa các giải pháp giải quyết khủng hoảng tài chính, trong đó có gói cứu trợ lên tới 12 tỷ USD từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) kèm theo các điều kiện trói buộc về cải cách.

Gói cứu trợ của IMF yêu cầu Pakistan cung cấp các điều khoản về tài chính trong các dự án thuộc sáng kiến Vành đai và Con đường vốn từ trước đến nay luôn được giữ kín.

Bất chấp những tuyên bố sẽ thay đổi cách tiếp cận, Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc vẫn phản ứng thận trọng với các yêu cầu của Pakistan. Ông đã chỉ ra rằng khoản đầu tư thêm sẽ không được thực hiện nếu CPEC không được định hướng lại. ”Hai bên đã đồng ý rằng hợp tác CPEC sẽ dần chuyển sang hướng hợp tác công nghiệp”, ông Vương cho biết.

Pakistan không phải là quốc gia duy nhất phản ứng với phương thức tiếp cận của Trung Quốc trong sáng kiến Vành đai và Con đường. Tháng 11 năm ngoái, Nepal nối gót Pakistan khi rút khỏi các dự án xây đập vì không chấp nhận các điều khoản thương mại do Trung Quốc đặt ra.

Gần hơn, các cuộc biểu tình chống lại việc cưỡng chế tái định cư tám ngôi làng ở Nepal đã khiến Tập đoàn Đầu tư CWE, một công ty con của Tập đoàn Tam Hiệp Trung Quốc, xem xét rút khỏi một dự án thủy điện 750MW vì lý do "không khả thi về mặt tài chính".

Thủ tướng Malaysia Mahathir Mohamad đã đình chỉ hoặc bãi bỏ các dự án trị giá 26 tỷ USD do Trung Quốc tài trợ kể từ khi ông thắng cử vào tháng Năm năm ngoái.

Tương tự, Myanmar đang đàm phán giảm quy mô của một dự án cảng trị giá 7,3 tỷ USD trên vịnh Bengal được tài trợ bởi Trung Quốc xuống một mức khiêm tốn hơn là 1,3 tỷ USD nhằm tránh khả năng không trả được nợ.

Trung Quốc đã xóa bỏ một khoản vay với giá trị không được tiết lộ cho Tajikistan để đổi lấy việc kiểm soát khoảng 1.158 km2 lãnh thổ tranh chấp sát biên giới của Tajikistan với tỉnh Tân Cương ở phía Tây Bắc Trung Quốc.

Sri Lanka đã buộc phải chuyển nhượng cho Trung Quốc lượng lớn cổ phần ở cảng Hambantota vì không thể thanh toán khoản vay của mình. Trong tháng này, Zambia cũng không có sự lựa chọn nào khác ngoài việc trao lại quyền kiểm soát sân bay quốc tế và một công ty điện lực nhà nước cho Trung Quốc.

Sự nhượng bộ của Trung Quốc cũng xuất hiện trong bối cảnh dư luận quốc tế ngày càng chú ý đến việc Trung Quốc đàn áp người Hồi giáo Thổ Nhĩ Kỳ ở Tân Cương, bao gồm việc Trung Quốc cho ra đời một nhà nước giám sát tự do của người dân ngay trong thế kỷ 21.

Việc nhượng bộ là một phần trong nỗ lực làm giảm bớt tính chất địa chính trị của sáng kiến Vành đai và Con đường, nhấn mạnh các khía cạnh phát triển bền vững và tạo ra việc làm.

Chủ tịch và Giám đốc điều hành Tập đoàn Đầu tư Nước ngoài Tư nhân (OPIC) Ray Washburne, một cơ quan liên chính phủ huy động vốn tư nhân của Mỹ cho các dự án ở nước ngoài, trước đó đã mô tả sáng kiến Vành đai và Con đường là mưu đồ lấy lòng các quốc gia khác bằng cách tài trợ các dự án cơ sở hạ tầng.

Trung Quốc “không ở đó để giúp đỡ các quốc gia khác, mà để lấy đi tài sản của họ”, ông Washburne nói. Ông buộc tội Trung Quốc đang cố ý đẩy nợ cho các nước, giành lấy “đất, khoáng sản quý hiếm và những thứ tương tự làm thế chấp cho khoản vay của họ”.

Trên quan điểm đó, Greenland – khu vực tự trị của Vương quốc Đan Mạch - đã quyết định lựa chọn một công ty Đan Mạch để xây dựng và nâng cấp ba sân bay, thay vì Trung Quốc.

“Vấn đề lớn là ngay cả khoản đầu tư nhỏ của Trung Quốc cũng sẽ chiếm một phần lớn trong GDP của Greenland, tạo cho Trung Quốc tầm ảnh hưởng sâu rộng mà có thể được sử dụng cho các mục đích khác”, theo nhà học giả về chính sách quốc phòng và ngoại giao Đan Mạch Jon Rahbek-Clemmensen.

Bất luận các nhà lãnh đạo Trung Quốc thực sự nghĩ gì, mối bận tâm của ông Rahbek-Clemmensen phản ánh một niềm tin phổ biến rằng: sáng kiến Vành đai và Con đường, bao gồm các khoản đầu tư với quy mô lên đến 1 nghìn tỷ USD vào các quốc gia trên toàn cầu, thực chất là để mở rộng tầm ảnh hưởng địa chính trị của Trung Quốc.

Một nghiên cứu gần đây của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ở Washington lập luận rằng sáng kiến Vành đai và Con đường được điều khiển bởi “các nhóm lợi ích trong và ngoài Trung Quốc đang xuyên tạc tầm nhìn chính sách đối ngoại của Chủ tịch Tập”. Nghiên cứu này cho rằng do vị thế của sáng kiến này, chính quyền các địa phương và khu vực ở Trung Quốc cũng như các doanh nghiệp đã ăn theo sáng kiến bằng cách xây dựng thương hiệu của họ gắn với tên tuổi Vành đai và Con đường, để đạt được lợi ích về kinh tế và chính trị.

Trước đó, Trung tâm Phát triển Toàn cầu có trụ sở tại Washington cảnh báo “vay nợ sẽ tăng mức độ phụ thuộc của các nước vào Trung Quốc - với tư cách là chủ nợ. Nợ tăng, cộng thêm vai trò của Trung Quốc trong việc quản lý các vấn đề nợ song phương, đã làm trầm trọng thêm căng thẳng nội bộ và song phương ở một số nước trong sáng kiến Vành đai và Con đường”.

Nguồn: Eurasia Review – KDu

Từ khóa: Trung Quốc, sáng kiến, Vành đai, Con đường