Hiệp định EU-Nhật Bản: giữ ổn định cho hệ thống trước làn sóng bảo hộ

Abe1209

Hiệp định Đối tác Kinh tế Nhật Bản – liên minh châu Âu (EPA) đã chính thức được ký kết vào ngày 17 tháng 7 năm 2018, sau một quá trình đàm phán kéo dài bắt đầu từ tháng 4 năm 2013. Hiện nay, cả hai bên đang nỗ lực phê chuẩn và đưa hiệp định đi vào thực thi trước tháng 3 năm 2019, để tránh khả năng bị gián đoạn do sự kiện Brexit và cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu.

Mặc dù các phương tiện truyền thông lớn từ trước đến nay luôn dành ít sự chú ý cho EPA EU-Nhật Bản, đây vẫn sẽ là một Hiệp định quan trọng đối với hệ thống chính sách thương mại toàn cầu. EPA EU-Nhật Bản có ý nghĩa to lớn vì ba đặc điểm sau:

Đầu tiên là vì quy mô của Hiệp định. Đây là Hiệp định thương mại tự do lớn nhất từ trước đến nay đối với cả EU và Nhật Bản, vì mở ra một thị trường chung với 640 triệu dân và chiếm 28% GDP toàn cầu. Trong khi đó, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) chỉ chiếm 13% GDP toàn cầu, nếu toàn bộ 11 quốc gia thành viên đều phê chuẩn Hiệp định.

Đặc điểm quan trọng thứ hai là nội dung của Hiệp định. Các cam kết về tiếp cận thị trường và các tiêu chuẩn được thiết lập trong Hiệp định EPA EU-Nhật Bản vừa cao và vừa rộng khắp các lĩnh vực, gần như tương đương với các tiêu chuẩn trong CPTPP có kết hợp với một vài yếu tố đặc trưng của EU.

Trong vấn đề tiếp cận thị trường, EU và Nhật Bản đều cam kết mở cửa rất đáng kể, ngoại trừ ngành nông nghiệp của Nhật Bản. Tỷ lệ dòng thuế được miễn trên tổng số dòng thuế của EU là 99%, và Nhật Bản là 94%, trong đó, Nhật Bản miễn thuế đối với toàn bộ 100% hàng hóa công nghiệp và 82% các mặt hàng nông lâm ngư nghiệp.

Các cam kết trong lĩnh vực dịch vụ và đầu tư cũng rất sâu, và áp dụng cách tiếp cận chọn bỏ (nghĩa là, xác định các lĩnh vực không mở cửa cho nước ngoài). Quy định về việc di chuyển và lưu trú của thể nhân trong EPA EU-Nhật Bản cũng được mở rộng hơn so với các cam kết trong Hiệp định chung về Thương mại Dịch vụ của WTO.

Về các tiêu chuẩn kỹ thuật, Hiệp định EPA EU-Nhật Bản có một vài khác biệt thú vị so với CPTPP, cùng với mong muốn của EU trong việc loại bỏ các “rào cản phi thuế quan”. Một số tiêu chuẩn trong EPA EU-Nhật Bản có thể trở thành tiêu chuẩn chung của toàn cầu trong tương lai.

Về quy tắc xuất xứ, hàng hóa trung gian nhập về từ một nước thứ ba mà Nhật Bản và EU có FTA có thể được tính là có xuất xứ Nhật Bản hoặc EU nếu thỏa mãn một số điều kiện nhất định. Ngược với xu hướng gần đây của Mỹ hướng tới quy tắc xuất xứ khắt khe hơn, quy định trong EPA EU-Nhật Bản có thể giúp cho một số ngành, chẳng hạn như ngành công nghiệp ô tô, mở rộng mạng lưới sản xuất ra nhiều nước hơn.

Chương mua sắm chính phủ của Hiệp định này cũng thông thoáng hơn cho cả EU và Nhật Bản so với Hiệp định mua sắm chính phủ của WTO, đặc biệt trong lĩnh vực đường sắt.

Chỉ dẫn địa lý cho nông sản, thực phẩm và đồ uống được quy định trong Chương Sở hữu trí tuệ. Trong đó, có 71 mặt hàng của EU được bảo hộ chỉ dẫn địa lý và Nhật Bản là 48. Hợp tác vì quyền lợi động vật, vấn đề vẫn chưa được công chúng Nhật Bản chú ý tới, cũng được quy định trong Chương Hợp tác Quản lý. Hài hóa hóa tiêu chuẩn về an toàn và môi trường đối với xe ô tô cũng được tăng cường thảo luận thêm bên lề Hiệp định.

Về vấn đề tranh chấp đầu tư, được tách riêng ra khỏi phần Tự do hóa đầu tư, đã không đạt được thỏa thuận. Nhật Bản mong muốn áp dụng cơ chế giải quyết tranh chấp nhà nước-nhà đầu tư như trong TPP, trong khi EU phản đối đề xuất trên và đề nghị thiết lập một hệ thống trọng tài đầu tư chỉ định. Các bên sẽ thảo luận thêm về vấn đề này trong các đàm phán tiếp theo về Hiệp ước đầu tư.

Không giống như CPTPP, EPA EU-Nhật Bản không quy định về tự do dữ liệu và nội địa hóa dữ liệu. Nhưng trong một đàm phán khác, Nhật Bản đã được EU công nhận là quốc gia có mức độ bảo hộ dữ liệu cá nhân phù hợp theo quy định chung về Bảo hộ Dữ liệu của EU, từ đó, cho phép dữ liệu cá nhân được di chuyển giữa EU và Nhật Bản.

EPA EU-Nhật Bản còn góp phần vào nỗ lực chung của toàn cầu trong việc đẩy lùi làn sóng bảo hộ thương mại và ủng hộ hệ thống thương mại quốc tế dựa trên luật lệ. Cùng với Hiệp định CPTPP sắp đi vào hiệu lực, EPA EU-Nhật Bản sẽ thể hiện một thông điệp rõ ràng về tầm quan trọng của tăng cường tự do hóa thương mại và thiết lập nên các quy tắc chung cho toàn cầu. Hiệp định sẽ khiến dòng chảy thương mại chuyển hướng ra khỏi thị trường Mỹ, kích thích Nhà Trắng phải nghiêm túc cân nhắc về việc quay lại lối cư xử thông thường. Đồng thời, Hiệp định cũng sẽ tạo đà cho các vòng đàm phán khác, chẳng hạn như Hiệp định Đối tác Kinh tế Khu vực RCEP.

Chiến tranh thương mại là có hại và đã lỗi thời. Quá trình phân công lao động quốc tế đang thay đổi về chất, và các nước mới gần đây vươn lên thành quốc gia phát triển như Trung Quốc cũng rất mạnh về quy mô. Thế giới phải ra sức tận dụng các FTA quy mô lớn để bắt kịp với công cuộc chuyển đổi đang diễn ra trong hoạt động kinh tế toàn cầu.

Tác giả: Fukunari Kimura – khoa Kinh tế học, Đại học Keio và Kinh tế trưởng của Viện Nghiên cứu kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA).

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: hiệp định, EU-Nhật Bản, giữ, ổn định, hệ thống, làn sóng bảo hộ