Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Sau nhiều lần trì hoãn do các diễn biến nội bộ ở Mỹ, Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Mike Pompeo và Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ James Mattis cuối cùng đã đến New Delhi vào tuần trước để gặp gỡ người đồng cấp bên phía Ấn Độ - Bộ trưởng Ngoại giao Sushma Swaraj và Bộ trưởng Quốc phòng Nirmala Sitharaman.

Đối thoại 2+2 lần đầu tiên giữa Mỹ và Ấn Độ là nhằm tăng cường quan hệ đối tác chiến lược giữa hai nước. Thông qua tuyên bố chung, Mỹ đề cao Ấn Độ là một “đối tác quốc phòng quan trọng” của mình và cam kết “tăng cường hơn nữa quan hệ quốc phòng giữa hai nước, và sẽ xúc tiến các hoạt động hợp tác và phối hợp trong lĩnh an ninh và quốc phòng một cách chất lượng hơn”.

Ngoại trưởng Pompeo cũng nhấn mạnh vai trò quan trọng của Ấn Độ trong chiến lược Ấn Độ-Thái Bình Dương mà Mỹ đang theo đuổi. Bằng chứng là, hồi tháng Năm Mỹ đã đổi tên Bộ chỉ huy Thái Bình Dương (US Pacific Command) của mình thành Bộ Chỉ Huy Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương (US Indo-Pacific Command), một sự thay đổi mang tính biểu trưng, cho thấy Mỹ đang ngày một quan tâm đến Ấn Độ.

Mong muốn tăng cường quan hệ chiến lược với Ấn Độ cũng đã được phản ánh qua việc đối thoại Bốn bên giữa Ấn Độ, Mỹ, Nhật Bản, và Australia được nối lại. Đối thoại bốn bên được khởi động vào năm 2007, nhưng đã không thể phát triển lên thêm và đã bị giải tán, nhưng gần đây, Đối thoại này đã được làm sống lại bằng cách cuộc gặp giữa bốn nước vào tháng 11 năm 2017 và tháng 4 năm 2018.

Sau cuộc gặp tại New Delhi lần này, Mỹ và Ấn Độ đã quyết định sẽ thiết lập một đường dây nóng giữa Bộ trưởng Bộ Ngoại giao và Bộ Quốc phòng hai nước. Các bên cũng đã ủng hộ việc hợp tác và hỗ trợ lẫn nhau trong ngành công nghiệp quốc phòng, và hướng đến tăng cường trao đổi nhân sự giữa lực lượng quân đội hai nước, và thảo luận về một loạt các vấn đề khác.

Mặc dù quan hệ Mỹ - Ấn đã nồng ấm hơn trong thời gian gần đây, giữa hai nước vẫn tồn tại các rào cản lớn ngăn cản sự phát triển của mối quan hệ đối tác.

Ấn Độ và Mỹ đã ký một Hiệp định về An ninh, Tương thích và Viễn thông, cho phép Mỹ cung cấp cho Ấn Độ các thiết bị và công nghệ về viễn thông. Ấn Độ trước đây đã phản đối Hiệp định này, do lo ngại phải chia sẻ các thông tin quan trọng và do mạng viễn thông ở Ấn Độ là một lĩnh vực nhảy cảm và mang tính chiến lược quốc gia.

Các bài báo về việc Tổng thống Mỹ Donald Trump nhại giọng bài phát biểu của Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi, và một cuộc gặp gỡ lạnh nhạt giữa hai nhà lãnh đạo này tại Manila vào tháng 11 năm ngoái, phần nào cho thấy về mối quan hệ cá nhân không mấy tốt đẹp giữa hai nhà đứng đầu. Và ở cấp độ chiến lược, Ấn Độ cũng đang phải cân đối sự quan tâm của mình giữa ba ông lớn là Mỹ, Trung Quốc và Nga, cũng như duy trì quan hệ với các đối tác khác trong khu vực như Iran.

Mặc dù ở trong nước, ông Modi luôn chỉ trích Trung Quốc, nhưng tại các diễn đàn quốc tế, Thủ tướng Ấn Độ lại không sẵn lòng cùng các nước khác bày tỏ thái độ cứng rắn trước Trung Quốc, khiến cho nhiều nước tại Hội nghị Thượng đỉnh Shangri-la hồi tháng Sáu vừa qua hết sức thất vọng.

Ngoài châu Á, sức ảnh hưởng của Mỹ lên chính sách của Ấn Độ đối với Iran cũng là một yếu tố gây ảnh hưởng, và việc Mỹ mới đây trừng phạt Ấn Độ vì đã giao thương với Iran (nguồn cung dầu mỏ chính cho Ấn Độ) có thể kéo theo các hành động trả đũa từ Ấn Độ để lấy lại thế cân bằng.

Mặc dù Ấn Độ đã xin được miễn trừng phạt, và trong chuyến viếng thăm ông Pompeo cũng có nói “chúng tôi sẽ cố gắng để không phải trừng phạt một đối tác chiến lược lớn như Ấn Độ”, thế nhưng, có vẻ cơ hội để Ấn Độ được miễn trừ là rất ít. Ông Pompeo tuyên bố:

Lệnh trừng phạt liên quan đến việc nhập kho dầu thô từ Iran là bắt buộc … và chúng tôi hi vọng các nước sẽ chấm dứt hoàn toàn việc mua dầu thô từ Iran, nếu không, chúng tôi buộc phải áp lệnh trừng phạt.

Ấn Độ còn có thể bị Mỹ trừng phạt do quan hệ mật thiết với Nga. Mỹ đã phản đối kế hoạch mua tên lửa bắn phá máy bay S-400 từ Nga trị giá 6 tỷ USD của Ấn Độ và yêu cầu Ấn Độ hủy thỏa thuận trên – một đòi hỏi mà Ấn Độ vẫn luôn từ chối.

Mặc cho những trở ngại trên, truyền thông Ấn Độ rất hoan nghênh các cuộc thảo luận với Mỹ, vì sẽ gây sức ép lên nước láng giềng Pakistan. Tuyên bố chung Mỹ-Ấn kêu gọi đàn áp chủ nghĩa khủng bố xuyên biên giới là dấu hiệu phản ánh căng thẳng giữa Mỹ và Pakistan liên quan đến vấn đề trợ cấp tài chính. Mặc dù vậy, Pakistan vẫn có vai trò đặc biệt cho hoạt động của Mỹ tại Afghanistan.

Mặc dù quan hệ Mỹ-Ấn đang trên đà phát triển, và càng thuận lợi hơn nhờ vào thành công của cuộc Đối thoại lần này, tuy nhiên, những thách thức như đã kể ở trên, cộng thêm các hành động đáp trả của Ấn Độ để lấy lại thế cân bằng, có khả năng tạo ra căng thẳng lớn giữa hai nước. Trừng phạt thương mại sẽ có sức hủy hoại lớn đối với nền kinh tế vốn chật vật của Ấn Độ, trong khi việc giảm thiểu quan hệ với Nga lẫn Iran đều có thể làm suy giảm mạnh vị thế của Ấn Độ tại khu vực.

Nguồn: Lowy Institute – TQ

Từ khóa: Ấn Độ-Thái Bình Dương, Mỹ, đối thoại 2+2