Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Những chính sách tăng thuế của Tổng thống Trump lên các mặt hàng xe hơi, nhôm, và thép nhập khẩu từ Liên minh châu Âu và Trung Quốc gần đây đã khiến cho các nhà toàn cầu hóa lo sợ về nguy cơ trật tự thương mại toàn cầu bị phá hủy. Cùng lúc đó, Đại diện Thương mại Hoa Kỳ, Robert Lighthizer đang theo đuổi một loạt các hiệp định thương mại tự do (FTA) song phương mới với Vương quốc Anh, Nhật Bản, Phillipines, Việt Nam, và các nước thuộc khu vực tiểu vùng Sahara của châu Phi.

Vào hôm thứ tư (11/7), trong những bình luận của ông tại Diễn đàn Hợp tác Thương mại và Kinh tế Hoa Kỳ - Tiểu vùng Sahara Châu Phi năm 2018, Lighthizer đã kêu gọi các nước tiến hành theo đuổi các hiệp định thương mại tự do với Hoa Kỳ.

“Tôi có thể đảm bảo với các vị rằng, Chính quyền Mỹ đang dành rất nhiều tâm huyết cho châu Phi,” Lighthizer phát biểu. “Chúng tôi muốn thắt chặt mối quan hệ thương mại giữa hai nước để người lao động cũng như doanh nghiệp trên toàn Hoa Kỳ và toàn bộ các nước châu Phi có thể hưởng được nhiều lợi ích nhất có thể.”

Trong lời kêu gọi hành động, Lighthizer tuyên bố rằng: “Chúng ta nên nắm lấy thời cơ bằng cách theo đuổi một tầm nhìn mới và hướng về phía trước vì tương lai của thương mại Mỹ-Châu Phi. Tầm nhìn này cần nhận ra rằng, khu vực Tiểu vùng Sahara Châu Phi năm 2018 đã rất khác biệt so với năm 2000, thời điểm mà AGOA lần đầu được xây dựng.”

“Chúng tôi tin rằng có những quốc gia ở châu Phi đã sẵn sằng để đi từ một nước hưởng lợi trong AGOA và trở thành đối tác trong hiệp định tự do thương mại của Hoa Kỳ,” Lighthizer nói tiếp.

AGOA (Đạo luật về tăng trưởng và cơ hội phát triển kinh tế tại châu Phi) là một đạo luật thương mại đã được thông qua bởi Quốc hội Mỹ và đã được Tổng thống Bill Clinton ký ban hành vào tháng 5 năm 2000. Kế thừa chính sách đối ngoại tự do quốc tế của ông Clinton về việc xây dựng hệ thống quản trị toàn cầu thông qua các thỏa thuận “thương mại” rối rắm, vào năm 2004, Tổng thống Geogre W. Bush đã gia hạn hiệu lực của AGOA đến năm 2015. Vào ngày 29/06/2015, Tổng thống Barack Obama – vốn cũng là nhà ủng hộ AGOA giống như các tổng thống tiền nhiệm Clinton và Bush - đã gia hạn AGOA đến năm 2025.

Vào thời điểm mà AGOA có hiệu lực lần đầu tiên vào năm 2000, mục đích của nó chính là cung cấp hỗ trợ tài chính cho các nước thành viên châu Phi tiểu vùng Sahara để họ đáp ứng được những tiêu chuẩn cần thiết để tham gia vào các hiệp định tự do thương mại chính thức với Hoa Kỳ.

Hiện tại, Lighthizer tin rằng, đây là thời cơ để tiến tới quá trình phát triển những FTA như thế với các nước AGOA.

Theo Wikipedia, “Trong năm tài khóa 2008, Hoa Kỳ đã xuất khẩu hơn 17 triệu USD hàng hóa sang 41 nước AGOA, và nhập khẩu về hơn 81 triệu USD, tạo ra thặng dư trị giá hơn 64 triệu USD cho các nước AGOA.” Nói cách khác, tính đến năm 2008, AGOA đã gây ra thâm hụt thương mại to lớn cho Hoa Kỳ, và có khả năng trầm trọng hơn nữa với sự xuất hiện của bất kì FTA mới nào có thể ký kết giữa Mỹ với các nước AGOA.

Theo các số liệu chính thức từ website của Đại diện Thương mại Hoa Kỳ, “Thâm hụt thương mại hàng hóa giữa Mỹ và với các nước châu Phi tiểu vùng Sahara là 1 tỷ USD vào năm 2015.”

Tuy nhiên, bản Báo cáo hai năm một lần về Tình hình thực thi Đạo luật Tăng trưởng và Cơ hội Phát triển kinh tế tại châu Phi xuất bản năm 2018, được soạn thảo bởi Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ vào tháng 6 năm 2018, khẳng định rằng: Thương mại hàng hóa hai chiều với khu vực tiểu vùng Sahara châu Phi đạt tổng trị giá 39 tỷ USD vào năm 2017, tăng 5.8% so với mức 36.9 tỷ USD của năm 2015. Hàng hóa xuất khẩu từ Mỹ sang khu vực này đạt 14.1 tỷ USD, giảm xuống so với mức 18 tỷ USD của năm 2015 (một phần là do doanh số bán máy bay giảm), trong khi hàng xuất khẩu sang Mỹ đạt 24.9 tỷ USD, tăng lên so với 18.8 tỷ USD năm 2015 (chủ yếu là do giá cả hàng hóa tăng).

Điều này có nghĩa là tổng thâm hụt thương mại của Mỹ với các nước AGOA đã tăng lên một mức gây báo động, lên đến 10.8 tỷ USD vào năm 2017.

Một vấn đề khác còn gây chú ý nhiều hơn cả khả năng gia tăng thâm hụt thương mại với các nước AGOA chính là sự gia tăng của các cấp trung gian trong cấu trúc hệ thống quản trị quốc tế (chẳng hạn như những ủy ban hợp tác và tòa án giải quyết tranh chấp), sẽ có thể được hình thành như là hệ quả của những FTA song phương mới.

Trên thực tế, mọi FTA song phương và đa phương mà Hoa Kỳ đã ký kết trong vòng 2 thập kỉ trước đây đều phải phụ thuộc vào Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) – một tổ chức được các chính phủ trên thế giới thành lập.

“Lấy ví dụ như KORUS-FTA (Hiệp định Thương mại Tự do Mỹ-Hàn), một hiệp định khổng lồ dài đến 696 trang, có hiệu lực từ năm 2012, và là hiệp định mà Mỹ đang đàm phán lại, song song với NAFTA. Một đoạn trích trong lời mở đầu của hiệp định song phương KORUS-FTA có nói rằng, hai quốc gia “xây dựng hiệp định này dựa trên quyền và nghĩa vụ được đề cập đến trong Hiệp định Marrakesh về việc Thành lập Tổ chức Thương mại Thế giới, cũng như các hiệp định đa phương, khu vực, và song phương và các hiệp định sửa đổi có liên quan mà cả hai nước cùng tham gia.”

Hơn thế nữa, Khoản 1.2, phần 1 của hiệp định KORUS khẳng định “Các bên tham gia thừa nhận quyền và nghĩa vụ đang hiện hành đối với nhau theo quy định của những hiệp định song phương và đa phương đang hiện hành mà cả hai Bên đều tham gia, bao gồm cả hiệp định WTO.” Nói cách khác, Hoa Kỳ không được tự do thiết kế các điều khoản có lợi cho chủ quyền nước mình trong KORUS, mặc cho đó đang là hiệp định thương mại “song phương”; thay vào đó, Mỹ chỉ được thừa nhận những quyền lợi theo quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới.

Cụm từ “Tổ chức Thương mại Thế giới” và “WTO” được đề cập đến tổng cộng 46 lần trong KORUS-FTA. Cách hành văn tương tự, quy định quyền lợi của Hoa Kỳ phải dựa theo WTO, cũng xuất hiện trong NAFTA, CAFTA, hiệp định Mỹ-Peru, và các FTA khác.

Nói về các nước tiểu vùng Sahara châu Phi mà Hoa Kỳ có thể ký kết FTA, Lighthizer phát biểu tại Diễn đàn AGOA rằng: “Chúng tôi vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng là chúng tôi sẽ chọn nước nào để đàm phán thí điểm một hiệp định kiểu mẫu. Nhưng tôi có thể tiết lộ với mọi người đến đây: Chúng tôi nghiêm túc trong vấn đề này và dự định sẽ hành động thật nhanh. Tôi hi vọng chúng ta có thể sớm triển khai các cuộc thảo luận thăm dò.”

Các nhà phân tích chính sách ngoại thương đã dự đoán rằng, Kenya, Ghana, và Bờ Biển Ngà sẽ là những ứng viên hàng đầu cho một FTA tiềm năng với Mỹ.

Những lời nhận xét của Lighthizer tại Diễn đàn AGOA lặp lại những điều mà Trợ lý Đại diện Thương mại của Mỹ tại châu Phi, Constance Hamilton đã phát biểu trong một cuộc họp với Bộ Ngoại giao: “Chính quyền [Trump] muốn được tiếp tục kế thừa thành công của AGOA bằng cách củng cố các mối quan hệ thương mại song phương trong khu vực Tiểu vùng Sahara châu Phi và bằng cách khởi động các cuộc thảo luận mang tính chất thăm dò để chuẩn bị cho các hiệp định khu vực tự do thương mại song phương”.

Ông Lighthizer kết thúc bài phát biểu của mình với một viễn cảnh về hợp tác kinh tế giữa Hoa Kỳ và châu Phi: “Chúng tôi mong muốn có thể làm việc với một đối tác sẵn sàng tạo ra một hiệp định có thể được xem như khuôn mẫu cho các thỏa thuận khác trong lục địa.” Ông nhấn mạnh thêm: “Bằng cách này, chúng ta có thể kế thừa thành công của AGOA và củng cố cho một dự án quy mô hơn về hội nhập kinh tế khu vực với châu Phi.”

Nói cách khác, mục đích của những FTA mới được đề xuất với các nước thành viên AGOA tiểu vùng Sahara không phải để hoàn thành tư tưởng “thương mại với tất cả quốc gia” của Tổng thống Jefferson, cũng không phải đơn thuần là để giành lấy quyền tiếp cận thị trường nước ngoài cho các công ty của Mỹ, mà thay vào đó, như Lighthizer đã nói, là để “củng cố cho một dự án quy mô hơn về hội nhập kinh tế khu vực với châu Phi,” Lighthizer không dùng từ hội nhập kinh tế “trong châu Phi,” bởi vì nghe có vẻ như chỉ diễn ra trong Liên minh châu Phi. Thay vào đó, quan điểm của ông chính là Hoa Kỳ sẽ hòa nhập nền kinh tế của mình với tất cả những nền kinh tế của các nước châu Phi. Điều này nghe giống với quá trình xây dựng một thị trường chung, như khu vực Eurozone.

Hoa Kỳ trước đây đã theo đuổi việc xây dựng những thị trường chung tương tự vậy với các nước thuộc Vành đai Thái Bình Dương thông qua Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), với Liên minh châu Âu thông qua Hiệp định Đối tác Thương mại và Đầu tư xuyên Đại Tây Dương (TTIP), và ở Tây Bán Cầu với cả Bắc, Trung, và Nam Mỹ thông qua đề xuất Khu vực Thương mại Tự do của Mỹ (FTAA).

Tất cả những nỗ lực trên đã thất bại, phần lớn là do các bài viết từ tờ tạp chí The John Birch Society, đã tuyên truyền cho công dân Mỹ về những hệ quả có thể xảy ra nếu như Mỹ tham gia vào những hiệp định “thương mại” như trên, và kích động người dân gây áp lực với các quan chức chính phủ do họ bầu ra, để phản đối sự tham gia của Mỹ.

Ngoài việc hội nhập kinh tế với châu Phi, Lighthizer cũng để mắt tới khả năng ký kết FTA với Anh Quốc, Nhật Bản, Philippine, và Việt Nam.

Vào thứ sáu (14/7), tổng thống Trump đã có buổi gặp gỡ với Thủ tướng Anh, Theresa May trong chuyến đến thăm Vương quốc Anh kéo dài 3 ngày của ông. Theo như Đại sứ của Hoa Kỳ tại Anh Woody Johnson cho biết, việc đạt được một FTA Hoa Kỳ-Anh Quốc là ưu tiên hàng đầu của Trump.

“Tổng thống đã nói lên quan điểm rõ ràng ngay khi vừa bắt đầu nhiệm kì,” Đại sứ John phát biểu. “Trump nói, ông rất ‘mong muốn thực hiện thỏa thuận thương mại song phương.’ Ông đã sẵn sàng cho giây phút này. Và ông sẽ làm nó thật nhanh bởi tôi biết đó là ưu tiên hàng đầu của ông ấy.”

Bất kì FTA tiềm năng nào giữa Mỹ với Anh quốc cũng đều phải chờ đến khi Anh quốc chính thức rút khỏi Liên minh châu Âu, và vấn đề này hiện vẫn đang trong quá trình đàm phán.

Báo cáo trước Ủy ban Chính sách và Tài chính Mỹ vào tháng 3, Lighthizer cho biết rằng Philippines có thể sẽ là một đối tác “hợp lý” để triển khai một FTA đầu tiên tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Trong phiên điều trần của mình, ông Lighthizer cũng trả lời với Đại diện Devin Nunes (Đại diện bang California) rằng: “không chỉ có Philippines, mà Việt Nam cũng là một đất nước mà có nhiều thành viên và người trong chính quyền nghĩ rằng chúng ta nên hướng đến.” Lighthizer không nói chính xác ai là người trong chính quyền Trump mong muốn nhìn thấy Hoa Kỳ theo đuổi nhiều mối quan hệ thương mại hơn với quốc gia Đông Nam Á này.

Mới đây trong tháng này, Lighthizer cũng hi vọng được gặp gỡ Quốc vụ khanh Chính sách Tài khóa và Kinh tế của Nhật Bản, Toshimitsu Motegi. Lighthizer và Motegi sẽ “thảo luận về những cách hiệu quả nhất để triển khai các chính sách thương mại tự do, công bằng, và tương hỗ”, tờ Japan Today đưa tin.

Các FTA “song phương” được Lighthizer đề xuất với các nước AGOA, Philippine, Việt Nam, Nhật Bản và Anh quốc sẽ củng cố sự phụ thuộc lẫn nhau của Mỹ vào các quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới thay vì tách biệt Mỹ khỏi tổ chức này như chủ trương của Trump .

Nguồn: The New American - HN

Từ khóa: Toàn cầu hóa, hội nhập, hiệp định thương mại tự do, chủ nghĩa bảo hộ, WTO