Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các kịch bản kinh tế đang được bàn thảo rộng rãi đã đánh giá thấp mức độ tàn khốc mà cuộc chiến Mỹ - Trung có thể đem lại.

Các nhà giao dịch chứng khoán kỳ cựu thường than vãn rằng người trẻ ngày nay chưa từng trải qua thời kỳ thị trường sụp đổ như họ đã từng. Tuy nhiên, công bằng mà nói, không một ai đang sống ở thời đại hiện nay từng chứng kiến một cuộc chiến thương mại tương tự như cuộc chiến mà Hoa Kỳ - dưới thời Tổng thống Donald Trump – đang phát động.

Trước khi đánh thuế lên hàng loạt các hàng hóa từ Trung Quốc, Hoa Kỳ đã áp thuế lên tấm pin năng lượng mặt trời, máy giặt, thép và nhôm. Và sẽ còn gì tiếp theo? Chúng tôi tin rằng, kết luận điều tra sắp tới về mối quan hệ giữa ô tô nhập khẩu và vấn đề “an ninh quốc gia” cũng sẽ dẫn đến một mức thuế quan mới – khả năng cao sẽ nhắm vào các dòng ô tô cao cấp đến từ châu Âu và Nhật Bản – trước khi diễn ra cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ vào tháng 11 tới. Tại sao lại là dòng xe cao cấp? Peter Navarro và Robert Lighthizer, hai cố vấn thương mại hàng đầu của Trump, tin rằng họ biết phải làm gì, dựa trên kinh nghiệm nước Mỹ đúc kết được từ “cuộc chiến ô tô” với Nhật Bản vào thập niên 1980.

Trước đây, Hoa Kỳ đã đạt được thỏa thuận trên tinh thần “tự nguyện” với Nhật Bản về các mức giới hạn, theo đó, tổng số lượng ô tô Nhật Bản xuất khẩu sang Mỹ không được vượt quá mức trần cho phép. Kết quả là, các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản đã chuyển từ sản xuất các dòng phổ thông sang các dòng cao cấp như Lexus hay Acura.

Sự kiện trên đem lại 2 ảnh hưởng. Đầu tiên, nó “rèn giũa” cho các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản biết cách đối đầu trực tiếp với bốn ông lớn trong ngành ô tô của Mỹ lúc bấy giờ ở phân khúc đem lại nhiều lợi nhuận nhất (dòng xe cao cấp). Thứ hai, Nhật Bản từ đó mở rộng hoạt động sản xuất trên đất Mỹ.

Quyết định đánh thuế lên các dòng xe cao cấp của Trump xuất phát từ bài học trên. Tuy nhiên, nó lại xảy đến trong thời điểm khi mà thị trường ô tô đã là một chuỗi cung ứng rộng khắp trên toàn cầu, và đặc biệt đối với khu vực Bắc Mỹ, nơi có hiệp định thương mại NAFTA.

Chúng ta sẽ rất ngạc nhiên khi biết rằng, hầu hết các nghiên cứu tiến hành từ trước đến nay đều không đo lường đầy đủ tác động của các mức thuế quan. Tình huống này giống với một câu chuyện trào phúng xưa, kể về một người cố đi tìm ví tiền dưới ngọn đèn đường, không phải vì đó là nơi ví tiền bị rơi, mà bởi vì đó là nơi có ánh sáng tốt nhất.

Các chuyên gia kinh tế ở các viện nghiên cứu và các ngân hàng đầu tư lớn xây dựng mô hình đo lường tác động của các mức thuế theo kiểu hết sức đơn giản, như thể thuế chỉ gây ra tác động làm tăng giá hàng hóa nhập khẩu, với lí do là, đó là những gì họ có thể lượng hóa được. Các nghiên cứu gần đây của Quỹ Sáng tạo và Công nghệ Thông tin và của tổ chức Oxford Economics đều đưa ra kết luận, tác động mà mức thuế quan gây ra không đáng kể, ở mức 2 số thập phân.

Có phải đó là tất cả? Các nghiên cứu này không sai, nếu xét trong phạm vi đo lường của họ. Chỉ là các nghiên cứu này dường như đã đánh giá thấp các rủi ro mà các mức thuế quan mang lại, không chỉ đối với Mỹ và Trung Quốc, mà còn đối với dòng vốn đầu tư vào châu Á và đối với hệ thống chuỗi cung ứng – vấn đề không thể tránh khỏi khi nhắc tới thương mại Mỹ - Trung.

Việc phát động cuộc chiến thương mại xuất phát từ lập luận: thương mại là một trò chơi được ăn cả ngã về không – với kết quả là, dòng vốn đầu tư sẽ quay trở về Mỹ. Nhưng các bằng chứng ban đầu rõ ràng ủng hộ quan điểm trò chơi có tổng nhỏ hơn không – hoạt động đầu tư sẽ bị sụt giảm khi thuế quan cao, cấu trúc thương mại thay đổi, và các dự báo về tăng trưởng của Mỹ và tăng trưởng toàn cầu không còn chắc chắn.

Không một nghiên cứu nào trong số những nghiên cứu chúng tôi từng đọc tính đến đến tác động của các mức thuế quan lên dòng vốn, chuỗi cung ứng, tỷ giá, ngành bảo hiểm và các rủi ro tương tự khác. Thẳng thắn mà nói, các tác động trên khó có thể lượng hóa bằng mô hình. Rõ ràng là, tác động lên cấu trúc liên kết, cảm nhận về môi trường đầu tư ở Mỹ, và các mối quan hệ của khu vực tư nhân với nhà cung ứng và khách hàng, tất cả đều phát sinh các loại chi phí không thể nhận biết được.

Với kinh nghiệm đầu tư hơn 25 năm tại các thị trường mới nổi, nhân tố quan trọng nhất – và cũng thường là nhân tố thử thách nhất – đó chính là mối quan hệ hợp tác và niềm tin mà một nhà đầu tư nước ngoài đã xây dựng được với các bên liên quan. Khi xảy ra bất đồng thương mại, lợi ích của chính phủ được đặt lên trên lợi ích của tư nhân, nhắc nhở các nhà đầu tư nước ngoài rằng quan hệ của họ chỉ là thứ yếu, và chính sách có thể thay đổi mà không được báo trước.

Đối tượng bị ảnh hưởng bởi mức thuế không chỉ giới hạn ở các bên tham chiến trực tiếp. Một phân tích gần đây của Công ty chứng khoán TD – ngân hàng đầu tư của Canada – đã ước tính tác động của mức thuế mà Mỹ đánh Trung Quốc lên các nước châu Á còn lại. Kết quả là, gần như chắc chắn, thiệt hại mà cuộc chiến thương mại gây ra cho Hàn Quốc, Nhật Bản và Đài Loan là rất đáng kể.

Chúng tôi dự đoán, mức thiệt hại cho 3 nước trên sẽ có tăng thêm, nếu Mỹ đánh thuế toàn diện lên Trung Quốc, đặc biệt khi mà lời đe dọa đánh thuế 10% lên 200 tỷ USD hàng hóa đến từ Trung Quốc hiện nay đã được thực thi và kế hoạch đánh thuế ô tô cũng đang được Mỹ xúc tiến.

Có một giả thiết thị trường quan trọng khác mà chúng tôi cho rằng có thể giảm bớt thiệt hại – đó là các mức thuế quan trên bị giới hạn về mặt thời gian, bởi đây đơn giản chỉ là “chiêu bài trong thương lượng”. Nói rõ hơn, Trump không cần sự phê chuẩn của Quốc hội để bắt đầu các mức thuế trên, bởi một nguyên nhân duy nhất, đó là các mức thuế sẽ kết thúc, hoặc do chính Trump gỡ bỏ chúng sau khi đã được xoa dịu, hoặc Quốc hội Mỹ sẽ bác bỏ bằng quyền phủ quyết. Chúng tôi tin rằng, khó có khả năng Trung Quốc sẽ rút lui sớm, hoặc khó có khả năng EU và Nhật sẽ bị áp thuế ô tô.

Có nghĩa là, các ngành bị ảnh hưởng nên lên kế hoạch một thận trọng - vẫn dự kiến về mức thuế trên khi dự báo về viễn cảnh kinh tế trong tương lai, ít nhất là trong suốt nhiệm kỳ Tổng thống của Trump. Đây chắc chắn là một điều không vui cho các doanh nghiệp châu Á – họ tin rằng đây chỉ là cuộc chiến ngắn ngủi và các mức thuế sẽ sớm kết thúc.

Cái giá của việc hoạch định tự mãn-chỉ nghĩ đến trường hợp tốt nhất-sẽ là rất đắt. Các nhà đầu tư, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, tốt hơn hết nên phát triển chiến lược đối phó theo hướng đa dạng chuỗi cung ứng, cân nhắc lại các lựa chọn cung ứng, và xem xét các phương án sản xuất thay thế để tránh bị tác động bởi mức thuế.

Căn cứ trên kinh nghiệm từ các cuộc tranh chấp thương mại trong quá khứ, và căn cứ trên các mục tiêu chính trị của Mỹ và Trung Quốc, khó có khả năng cuộc chạy đua hiện nay có thể kết thúc sớm được.

Tác giả: * Kevin Nealer – chủ tịch The Scowcroft Group – nguyên là luật sư thương mại làm việc cho chính phủ Phủ.

* Tom Gallagher – nhà kinh tế học chính trị làm việc cho The Scowcroft Group và nguyên là giám đốc điều hành một công ty nghiên cứu thị trường Mỹ hàng đầu.

Nguồn: https://asia.nikkei.com/

Từ khóa: cuộc chiến thương mại, tác động, chưa lường tới