Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Bối cảnh

Hoa Kỳ dưới thời Tổng thống Trump đã chính thức phát động một cuộc chiến thương mại thông qua các thông báo áp thuế nhằm vào hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc và những nước đồng minh của Mỹ. Tuy vậy, chiến lược của ông chủ Nhà Trắng có thể phản tác dụng, gây ra tác động to lớn vượt khỏi biên giới nước Mỹ.

Bình luận

Sự việc Mỹ gần đây áp thuế nhập khẩu lên mặt hàng nhôm và thép đã thổi bùng lên lo ngại về một cuộc xung đột mậu dịch xuyên biên giới giữa Hoa Kỳ và phần còn lại của thế giới. Nguyên nhân dẫn đến chiến tranh thương mại chủ yếu phát xuất từ yếu tố chính trị, có thể là vì hoàn thành lời hứa hẹn lúc tranh cử của ông Trump, hay là vì phô trương thanh thế. Tuy nhiên, xét trên góc độ kinh tế, rõ ràng chiến tranh thương mại không được ủng hộ, và tác động của cuộc chiến có thể lan rộng ra toàn cầu.

Việc áp thuế nhập khẩu chỉ mang lại lợi ích nếu hàng hóa bị đánh thuế có thể được thay thế dễ dàng bởi những sản phẩm tương tự, cùng loại trong nước. Nếu hàng nhập khẩu có giá cao hơn, thương nhân sẽ có xu hướng chọn sản phẩm từ nguồn cung nội địa.

Hiệu ứng Boomerang của Chiến tranh thương mại

Những phân tích như vừa nêu chỉ đúng với những hàng hóa thành phẩm, có thể cung ứng ngay trên thị trường và phục vụ người tiêu dùng. Đối với hàng hóa đóng vai trò là nguyên liệu cung cấp cho chuỗi giá trị như bộ phận hay cấu phần của sản phẩm, việc áp thuế không mang lại lợi ích cho ngành sản xuất nội địa, thậm chí điều này còn có thể gây tác động xấu đến những ngành công nghiệp nước Mỹ đang muốn bảo hộ.

Hầu hết - nếu không muốn nói là tất cả - hoạt động kinh doanh xuyên biên giới hiện thời đều tận dụng chuỗi cung ứng toàn cầu để có thể tiếp cận nguồn cung bộ phận, cấu phần sản phẩm cũng như kiến thức chuyên môn của từng quốc gia nhằm đạt được lợi ích về giá hàng hóa thành phẩm. Điều này đặc biệt đúng đối với hàng hóa của các doanh nghiệp cung ứng cấp 1(tier 1 companies)-những công ty đóng vai trò quan trọng nhất trong bất kỳ chuỗi sản xuất nào. Các doanh nghiệp cung ứng cấp 1 này sẽ cung cấp linh kiện cho nhà sản xuất của nhiều thương hiệu lớn hoặc tham gia vào dây chuyền chế tạo công cụ, máy móc phức tạp, đòi hỏi cao về tiêu chuẩn kỹ thuật.

Nếu quy trình sản xuất xuyên biên giới bị ảnh hưởng bởi xung đột giao thương, các doanh nghiệp phụ thuộc vào chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ bị mất đi lợi thế cạnh tranh về giá cả, và chất lượng sản phẩm thì không đảm bảo.

Một số người sẽ cho rằng các nhà sản xuất Mỹ sẽ tìm được nguồn cung thay thế từ những nước khác hoặc tại chính quốc, qua đó tạo thêm việc làm cho xứ sở cờ hoa. Tuy vậy, các công ty nội địa không đủ khả năng trong thời gian ngắn đáp ứng được các yêu cầu kỹ thuật mà nhiều hãng sản xuất lớn đặt ra. Những doanh nghiệp này cũng khó có thể tăng công suất sản xuất ngay lập tức để lắp đầy khoảng trống.

Hơn thế, nhiều hãng lớn đã ký hợp đồng dài hạn với các nhà cung ứng trợ cấp 1 ở nước ngoài. Phá vỡ hợp đồng có thể dẫn đến hệ quả về tài chính và uy tín của họ trên trường quốc tế.

Nếu chuỗi cung ứng toàn cầu đổ vỡ do việc áp thuế nhập khẩu, tổng chi phí sản xuất sẽ tăng cao, từ đó đẩy phần thiệt về thương nhân và người tiêu dùng. Cuối cùng, tác động lâu dài của xung đột thương mại sẽ ảnh hưởng ngược trở lại những chính trị gia trước đây đã ủng hộ chính sách này.

Biện pháp đáp trả đầy tính toán của Trung Quốc

Ngày 3/4/2018, Hoa Kỳ đã công bố danh sách 1333 sản phẩm có xuất xứ từ Trung Quốc (lên đến 46.2 tỷ USD) sẽ bị áp thuế 25%. Đáp lại, nền kinh tế số 2 thế giới cho biết họ sẽ đánh mức thuế tương tự lên 106 loại sản phẩm nhập khẩu từ Mỹ (trị giá 49.8 tỷ USD).

Ngoài mặt, việc áp thuế qua lại chỉ là hành động ăn miếng trả miếng đơn thuần. Tuy nhiên, hành động đáp trả của quốc gia đông dân nhân nhất thế giới lại là bước đi đầy tính toán. Việc đánh thuế cố gắng giảm đến mức thấp nhất tác động lên các nhà cung ứng sản phẩm phụ trợ từ Mỹ nhưng lại nhắm vào những hàng hóa nông nghiệp như đậu nành, bông vải và lúa mì-những sản phẩm do nông dân vùng Trung Tây-nơi ủng hộ ông Trump nhiệt thành-sản xuất ra.

Ngoài ra, những hàng hóa thành phẩm (như máy bay hay xe hơi) cũng nằm trong danh sách áp thuế lần này do Trung Quốc nhận định các sản phẩm vừa nêu có thể dễ dàng tìm được nguồn cung thay thế trong nước hoặc những quốc gia khác ngoài Mỹ.

Ở chiều ngược lại, mặc dù danh sách hàng hóa bị áp thuế do Mỹ ban hành có giá trị tương đương như của Trung Quốc, nhưng hầu hết những sản phẩm trong danh sách bị Mỹ đánh thuế lại bao gồm thiết bị công nghiệp, dụng cụ y tế, nguyên liệu, sản phẩm công nghệ và bộ phận máy móc đều không phải là hàng hóa thành phẩm.

Một cuộc chiến mậu dịch để giải quyết vấn đề thâm hụt thương mại và nợ?

Tổng thống Donald Trump bảo vệ chính sách áp thuế của mình với niềm tin đây là cách thức để bù đắp cho thâm hụt thương mại trị giá 7.3 nghìn tỷ USD nước Mỹ phải gánh chịu, tích lũy từ năm 1975 cho đến nay. Tuy vậy, liệu thâm hụt thương mại có gây hại cho nước Mỹ không?

Một số ý kiến nhận định thâm hụt thương mại tồn tại do sự phát triển về kinh tế và thịnh vượng của Hoa Kỳ. Đồng nội tệ mạnh và sức mua lớn đã biến xứ cờ hoa trở thành nơi thu hút ngoại tệ và là trung tâm xuất khẩu dịch vụ và công nghệ của thế giới. Bên cạnh đó, hàng hóa được sản xuất bởi các chi nhánh doanh nghiệp Mỹ tại nước ngoài được chuyển ngược lại về chính quốc được coi như hàng xuất khẩu theo thông lệ kế toán thương mại. Những yếu tố đã nêu làm tăng thâm hụt giao thương.

Các nhận định khác cũng phàn nàn rằng những quốc gia như Trung Quốc và Nhật Bản đã trở thành chủ nợ của Mỹ khi họ mua trái phiếu chính phủ xứ cờ hoa bằng nguồn tiền thu được từ thặng dư thương mại. Kết quả là tăng trưởng kinh tế của Hoa Kỳ đi kèm với núi nợ và thâm hụt giao thương có thể trở thành gánh nặng tài chính cho các thế hệ tương lai.

Vậy nhưng, việc các nước khác yêu cầu Hoa Kỳ trả các khoản nợ là khá phi thực tế do niềm tin vào thị trường Mỹ vẫn rất cao. Từ thời điểm thỏa thuận Bretton Woods được ký kết, đô la Mỹ trở thành đồng tiền dự trự trữ của thế giới, đồng thời, hầu hết doanh nghiệp tham gia vào những giao dịch thương mại xuyên quốc gia thường dùng đồng đô là phương tiện thanh toán để giảm rủi ro về tiền tệ. Với vai trò là đồng tiền dự trữ, Cục Dự trữ liên bang có thể thực hiện chính sách nới lỏng định lượng như cách thức cuối cùng để giảm áp lực lên nợ công.

Tuy nhiên, cũng cần nói thêm rằng cùng thời điểm ông Trump được bầu trở thành Tổng thống, đồng nhân dân tệ trở thành đồng tiền dự trữ thứ ba của thế giới. Với tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng trong hàng thập kỷ qua cùng sự ra đời của Sáng kiến Vành đai và Con đường kết nối các lục địa đầy tham vọng, tương lai Trung Quốc thống trị nền kinh tế toàn cầu không còn là điều viễn vông. Những sự kiện nêu trên có thể là nguyên nhân cho sự ra đời của sách lược chiến tranh thương mại của Tổng thống Trump.

Những hệ quả không thể lường trước

Tóm lại, cơ sở để ông chủ Nhà Trắng phát động cuộc chiến thương mại dựa hoàn toàn trên sự thiếu thông tin, thiếu kiến thức về hoạt động cũng như tầm quan trọng của chuỗi cung ứng toàn cầu. Nếu xung đột leo thang, nhiều nhãn hàng lớn và các công ty sản xuất máy móc, thiết bị tinh vi có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Quá trình toàn cầu hóa công nghệ kỹ thuật số có thể tạo ra sự phát triển nhanh chóng về dòng chảy thông tin, với ý tưởng và sự sáng tạo được lan tỏa khắp thế giới. Phần lớn giao dịch số được cung cấp xuyên biên giới là thông qua hoạt động xuất khẩu dịch vụ. Nếu thuế quan và hạn chế thương mại áp lên cả hàng hóa và dịch vụ, Hoa Kỳ có thể hủy hoại chính ngành công nghệ của nước này.

Tác động từ một cuộc chiến thương mại có hệ quả dây chuyền khi hệ thống giao thương hiện giờ đã được kết nối toàn cấu. Ảnh hưởng của thuế và các biện pháp hạn chế mậu dịch xuyên biên giới sẽ gây ra thiệt hại lớn hơn cho các quốc gia đang phát triển vì sự tăng trưởng của những nước này gắn chặt với hoạt động thương mại. Điều đó cũng có nghĩa là các vấn đề xã hội và kinh tế kéo theo có thể gây hại đến đời sống người dân, đồng thời tạo ra bất ổn xã hội.

Cuối cùng, chủ nghĩa bảo hộ mà Tổng thống Trump theo đuổi bấy lâu cùng việc nước Mỹ rời vai trò lãnh đạo toàn cầu sẽ tạo điều kiện cho Trung Quốc vươn lên trở thành nền kinh tế số 1 thế giới.

Nguồn: RSIS - LA

Từ khóa: Thuế quan, chủ nghĩa bảo hộ, Hoa Kỳ, thâm hụt thương mại