Tác động từ việc EU rút lại 20% ưu đãi EBA đối với Campuchia

27.08-24

Ngày 12/8 vừa qua, quyết định của Liên minh châu Âu (EU) về việc rút một phần ưu đãi miễn thuế theo hạn ngạch cho Campuchia khi xuất khẩu vào thị trường EU bắt đầu có hiệu lực. Ưu đãi mà Campuchia được hưởng là theo thỏa thuận “Mọi thứ trừ vũ khí” (EBA) – thỏa thuận thương mại của EU dành cho 48 nước kém phát triển nhất trên thế giới, trong đó có 4 nước Asean (Campuchia, Lào, Myanmar và Việt Nam). Thỏa thuận EBA tạm thời đang bị gỡ bỏ sau khi EU kết luận Campuchia không tuân thủ các điều kiện của thỏa thuận này, vì “vi phạm nghiêm trọng và có hệ thống các nguyên tắc nhân quyền được ghi trong Công ước quốc tế và các quyền về dân sự và chính trị”. Trong khi thực thi quyết định này, EU vẫn tiếp tục hợp tác với Campuchia để khắc phục các hạn chế.

Cần nhắc lại rằng, lĩnh vực sản xuất hàng may mặc của Vương quốc Campuchia là một trong những ngành được hưởng lợi chính của hiệp định này, kể từ khi bắt đầu vào năm 2001. Tháng 2/2019, Ủy ban châu Âu (“cơ quan hành chính của EU”) kiến nghị thủ tục thu hồi ưu đãi EBA đã cấp cho Campuchia. Ngày 12/11/2019, Ủy ban châu Âu cung cấp cho Campuchia bản báo cáo thể hiện sự vi phạm nghiêm trọng và có hệ thống các nguyên tắc chính được ghi trong Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR) liên quan đến việc tham gia chính trị, tự do ngôn luận và tự do hội họp tại Campuchia. Đồng thời, mặc dù vẫn còn những quan ngại nghiêm trọng, báo cáo cũng nhấn mạnh những tiến bộ rõ rệt của Campuchia trong việc giải quyết tranh chấp đất đai trong vùng trồng mía và những vấn đề liên quan đến quyền lao động. Sau một thời giai dài lấy ý kiến, ngày 12/2/2020, Ủy ban ra quyết định tạm thời rút một phần các ưu đãi thuế quan đã cấp cho Campuchia theo EBA. Quyết đinh được EU thông qua vào ngày 25/4 và có hiệu lực kể từ ngày 12/8.

Thỏa thuận EBA là một phần trong Hệ thống ưu đãi phổ cập (GSP) của EU, cho phép các nước kém phát triển được hưởng mức thuế thấp hoặc miễn thuế khi xuất khẩu hàng hóa vào EU, nhằm kích thích tăng trưởng kinh tế của các nước này. Đây là thỏa thuận một chiều: không yêu cầu ngược lại đối với hàng hóa xuất khẩu của EU. Thông qua thỏa thuận EBA, EU cho phép tất cả các sản phẩm – ngoại trừ vũ khí và đạn dược- từ các nước kém phát triển (theo định nghĩa của Liên hiệp quốc) được đi vào thị trường EU mà không bị áp thuế hay hạn ngạch. Theo Quy định GSP, ưu đãi thuế này có thể sẽ bị đình chỉ trong trường hợp “vi phạm nghiêm trọng và có hệ thống các nguyên tắc” được quy định trong công ước quốc tế về quyền con người và quyền lao động được liệt kê trong phụ lục thuộc Quy định GSP.

Việc EU rút lại ưu đãi ảnh hưởng đến một số ngành hàng may mặc và giày dép, toàn bộ các sản phẩm du lịch và ngành mía đường. Tất cả các ngành bị ảnh hưởng có giá trị xuất khẩu khoảng 1,08 tỉ USD với 40 sản phẩm, tương ứng với 20% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa hàng năm của Campuchia sang EU. Campuchia vẫn có thể xuất khẩu những sản phẩm này sang EU nhưng phải chịu mức thuế chung bằng với các thành viên của Tổ chức thương mại thế giới. 80% giá trị xuất khẩu còn lại vẫn tiếp tục được hưởng ưu đãi miễn thuế, miễn hạn ngạch khi đi vào thị trường EU.

EBA đóng vai trò quan trọng đối với tăng trưởng và phát triển kinh tế của Campuchia trong nhiều năm qua. Theo website chính thức của EU, kim ngạch thương mại song phương với Campuchia trong năm 2018 đạt giá trị 8 tỉ USD trong lĩnh vực hàng dệt may và con số này sẽ sụt giảm do không được ưu đãi miễn thuế của EU. Chiếm 17,3% trong tổng thương mại của Campuchia, EU là đối tác thương mại lớn thứ 2 của Campuchia, sau Trung Quốc. Việc thu hồi ưu đãi này ảnh hưởng đến 1/5 (1,08 tỉ USD) xuất khẩu hàng năm của Campuchia sang khối 27 nước EU, sau khi Anh rời khỏi và được EU chấp thuận.

Campuchia không muốn mất đi thỏa thuận EBA. Campuchia đã cử đặc phái viên sang châu Âu để thảo luận với EC về vấn đề này và Bộ Ngoại giao và Hợp tác quốc tế Campuchia cũng đã nỗ lực phối hợp để đáp ứng các yêu cầu của EU. Tuy nhiên, quyết định vẫn không được thu hồi.

EU vẫn quyết định rút lại một phần ưu đãi là vì khối này không nghĩ rằng Campuchia có thể đáp ứng các yêu cầu cứng rắn của mình về việc bãi bỏ vô điều kiện mọi cáo buộc đối với cựu lãnh đạo đảng đối lập Kem Sokha cùng các nhà hoạt động của ông, phục hồi Đảng Dân tộc Campuchia (CNRP), tự do truyền thông, hành động chống lại các tổ chức xã hội dân sự và công đoàn và nhượng đất kinh tế để sản xuất mía đường, và các vấn đề khác.

Bên cạnh các lí do nội bộ của Campuchia, quyết định của EU còn có động cơ chính trị. EU cũng lên kế hoạch gây áp lực cho chính phủ Campuchia, ngay cả khi chính phủ nước này đang từng bước đáp ứng các yêu cầu của EU, do hiện nay Campuchia được xem như là một mắt xích cần thiết để Trung Quốc kết nối với các quốc gia khác, vì vậy gây áp lực lên Campuchia cũng cản trở tham vọng của Trung Quốc.

Chính phủ Campuchia vẫn giữ vững lập trường của mình trước việc các nước bên ngoài sử dụng viện trợ thương mại và phát triển để can thiệp vào tình hình nội bộ của đất nước.

Thủ tướng Hun Sen cho biết Vương quốc “không được cúi đầu trước áp lực như vậy”.

Ông cũng sẽ không đánh đổi độc lập và chủ quyền của đất nước để lấy bất kì chương trình viện trợ hoặc ưu đãi thương mại nào, Campuchia phải là một đất nước hòa bình. Mỗi người dân phải đứng lên đấu tranh vì hòa bình, chủ quyền và ổn định, theo thủ tướng.

Việc rút môt phần ưu đãi là không tốt, nhưng đã đến lúc Campuchia phải đứng lên cho cả thế giới thấy rằng, đất nước này có thể tự phát triển mà không cần hỗ trợ và có thể cạnh tranh với các nước trong khu vực châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Indonesia và Philippines, tất cả đều có thị trường xuất khẩu dệt may rất lớn mà không nhận được thỏa thuận thương mại EBA nào, bằng cách sử dụng tiềm năng của Campuchia như tài nguyên thiên nhiên, nguồn nhân lực và các yếu tố địa lý. Bên cạnh lợi ích của EBA từ thỏa thuận tự do thương mại (FTA) với EU, Campuchia sẽ chính thức kí FTA với Trung Quốc vào cuối tháng này và bắt đầu đàm phán FTA với Hàn Quốc và Ấn Độ. Điều này không có nghĩa là không có EBA sẽ không ảnh hưởng gì đến nền kinh tế và cũng không có nghĩa là Campuchia không tiếc nuối chương trình ưu đãi này. Nhưng thực tế là EU đã quyết định rút 20% thỏa thuận miễn thuế, và có thể còn tiếp tục thu hồi thêm các ưu đãi trong tương lai.

Tác giả: Uch Leang - nghiên cứu viên cao cấp về thị trường châu Á, châu Phi và Trung Đông tại Viện Quan hệ Quốc tế Campuchia.

Nguồn: Khmer Times

Từ khóa: tác động, EU, rút lại, 20%, ưu đãi, EBA, Campuchia