Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tác giả: Emily Steward

Chắc chắn là có cách để thoát khỏi tình hình này. Vấn đề là, chúng ta vẫn chưa rõ ông Trump đang muốn gì, và Trung Quốc sẽ chấp nhận nhượng bộ những gì?

Việc ngăn chặn tình trạng leo thang của cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung là điều bất khả thi. Hiện tại, không có một giải pháp cụ thể nào để chấm dứt tình trạng này – bởi vì chúng ta vẫn chưa rõ thực chất thì Tổng thống Trump đang mong muốn điều gì từ tất cả những chuyện này, hay Trung Quốc sẽ chấp nhận nhượng bộ những gì.

Vào giữa đêm thứ 6 ngày 6/7, nước Mỹ đã hiện thực hóa lời đe dọa áp thuế toàn diện đối với Bắc Kinh. Mỹ đã áp mức thuế quan 25% lên 34 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc vào thị trường Mỹ. Phía Trung Quốc cũng đã đáp trả bằng những chính sách áp thuế của riêng họ lên 34 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ.

Các chính sách áp thuế ăn miếng trả miếng này đánh dấu sự khởi đầu của một cuộc chiến tranh thương mại không rõ hồi kết. Có hai viễn cảnh có thể xảy ra. Viễn cảnh tồi tệ nhất: Nó sẽ dẫn đến một loạt các biện pháp trừng phạt và biện pháp trả đũa, có thể tạo ra những tác động tiêu cực vô cùng to lớn lên người tiêu dùng và nền kinh tế toàn cầu. Viễn cảnh khả quan nhất: Hai bên sẽ đạt được một thỏa thuận nào đó, và cuộc chiến sẽ kết thúc.

Tôi đã tiếp xúc nhiều chuyên gia để hỏi liệu có lối thoát nào cho căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc, hay chúng ta sẽ lao thẳng tới một cuộc chiến tranh thương mại toàn diện và không bao giờ có thể chấm dứt. Quan điểm chung của các chuyên gia là: cuộc chiến này luôn có một lối thoát, những nó rất phức tạp. Chúng ta vẫn chưa rõ các bên, đặc biệt là nước Mỹ, mong muốn điều gì từ cuộc chiến này, và hiện giờ, khi mà trò chơi ăn miếng trả miếng đã bắt đầu, không bên nào muốn bị xem là kẻ thua cuộc và rút lui. Cho đến hiện tại, cả hai bên đều chưa cảm thấy bị thiệt hại quá nặng, nhưng đến cuối cùng, chắc chắn họ sẽ cảm thấy điều đó.

Edward Alden, một cộng sự cấp cao tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (Mỹ) cho biết: “Câu trả lời chung là dĩ nhiên, luôn có một giải pháp cho tất cả những chuyện này, luôn có một thỏa thuận để chấm dứt những tranh chấp. Nhưng sẽ rất khó để chính quyền Trump có thể tìm ra được một thỏa thuận như vậy.”

Dưới đây là bình luận chi tiết của ông Alden và 10 chuyên gia khác, đã được biên tập và diễn giải lại để người đọc dễ hiểu hơn.

Michael Froman, chuyên gia tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại và là cựu Đại diện Thương mại Mỹ dưới thời Obama

Luôn có một lối thoát. Nhưng nó đòi hỏi cả hai bên phải hiểu vấn đề một cách cụ thể. Họ phải thật sự muốn tìm kiếm sự đồng thuận và đảm bảo rằng đó là thỏa thuận mà bên còn lại – dưới áp lực – cũng có thể chấp nhận. Nếu họ có thể đạt được một thỏa thuận, thì sẽ luôn có cách để chấm dứt tình trạng ăn miếng trả miếng bằng chính sách trừng phạt thương mại này.

Dù nói là như vậy, nếu chúng ta nhìn lại quá khứ, một khi thuế quan đã được áp đặt, chúng thường có xu hướng trụ lại rất dai dẳng, và một số cử tri cũng sẽ ủng hộ việc duy trì những mức thuế này. Nước Mỹ đang áp thuế 25% đối với các dòng xe tải nhập khẩu từ Liên minh Châu Âu. Mức thuế này ra đời từ năm 1963, trong “Cuộc chiến Gà công nghiệp” (The Chicken War), khi Liên minh Châu Âu tìm cách loại bỏ gà giá rẻ từ Mỹ khỏi thị trường của họ, và Mỹ trả đũa bằng cách áp thuế 25% lên các dòng xe tải. Và mức thuế ấy vẫn tồn tại cho đến ngày nay.

Vậy nên, luôn có một lối thoát, nhưng nó đòi hỏi những nỗ lực phối hợp từ hai phía, để tránh việc những mức thuế này trở thành một phần vĩnh viễn trong hệ thống.

Scott Kennedy, giám đốc dự án kinh tế chính trị và kinh doanh của Trung Quốc tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược & Quốc tế

Chiến tranh thương mại đã bắt đầu. Vấn đề là, nó đã tồn tại từ năm ngoái, và thứ 6 vừa qua, nó chỉ tiến một bước xa hơn với các mức thuế lên 34 tỷ USD hàng hóa từ cả hai phía. Trong vòng hai tuần tới, mỗi bên sẽ bổ sung thêm mức thuế cho 16 tỷ USD hàng hóa. Vậy nên, nó đã thực sự bắt đầu.

Liệu có một lối thoát cho vấn đề? Có lẽ là có, nhưng chúng vẫn còn rất xa tầm tay. Chúng ta sẽ không thể tìm thấy lối ra trong một khoảng thời gian, cho đến khi cả hai bên không còn chịu nổi những tổn thất về kinh tế và chính trị, họ sẽ quyết định tìm kiếm một giải pháp vì lợi ích của bản thân. Hiện tại, cả hai bên đều nghĩ rằng, tiếp tục theo đuổi các chính sách thương mại thù địch là một lựa chọn sáng suốt hơn là đàm phán.

Chad Bown, cộng sự cấp cao tại Viện Peterson về Kinh tế Quốc tế và từng là chuyên gia kinh tế thương mại cấp cao dưới thời Obama

Thật không may, cuộc chiến thuế quan giữa Tổng thống Trump và Trung Quốc sẽ không có dấu hiệu chấm dứt. Ông Trump có vẻ như sẽ không chọn những kế hoạch đàm phán, và chính quyền của ông cũng chưa giải thích rõ họ đang mong chờ điều gì từ việc châm ngòi cho cuộc khủng hoảng. Và những gì chúng ta phải đón nhận là tổn thất từ các chính sách thuế của Trump, sự trả đũa của Trung Quốc nhắm vào người nông dân Mỹ, nỗi lo ngại căng thẳng leo thang, và không thể biết rõ chuyện gì sẽ diễn ra tiếp theo.

Mark Wu, giáo sư luật tại Harvard

Ngay lúc này, chúng ta chỉ mới chứng kiến những phát súng đầu tiên trong một cuộc chiến thương mại. Cả hai bên đang thăm dò thái độ của đối thủ. Câu hỏi là, liệu cả hai bên sẽ chùn bước, hay họ sẽ tiếp tục tiến vào một dạng trò chơi ăn miếng trả miếng leo thang. Cho đến hiện tại, quy mô trừng phạt ở mức 34 tỷ USD là vẫn không lớn, cả hai nước đều tin rằng họ có thể chống chịu được những tác động tiêu cực ngắn hạn. Cả Tổng thống Trump lẫn Chủ tịch Tập đều không muốn tỏ ra yếu thế trước mặt các cử tri trong nước. Mỗi bên đều tự tô vẽ rằng những hành động của đối thủ là phi lý. Nhưng đến cuối cùng, cả hai vị lãnh đạo sẽ nhận thức được rằng họ cầm sự hợp tác từ phía đối thủ trong một loạt các vấn đề phi kinh tế. Hiện tại, mỗi bên đều đang đo đếm khả năng bên nào có thể chịu đựng lâu hơn.

Liệu tranh chấp sẽ tiếp tục kéo dài, hay chúng ta sẽ đạt được một thỏa thuận dàn xếp phụ thuộc vào: (a) Trung Quốc sẽ sẵn sàng nhượng bộ thêm bao nhiêu; và (b) cuối cùng thì điều gì có thể làm chính quyền Trump hài lòng. Cho đến hiện tại, cả hai điều này đều chưa rõ ràng.

Tranh chấp thương mại hiện tại giữa Mỹ và Trung Quốc liên quan đến hai nhóm vấn đề chính. Thứ nhất là do sự thiếu tính tương xứng trong các chính sách thuế, cơ hội tiếp cận thị trường, và đầu tư. Trung Quốc đã thực hiện một số nhượng bộ trong những lĩnh vực này, chẳng hạn như (đang) mở cửa trong một số ngành dịch vụ nhất định, nới lỏng các quy định đầu tư, và đề nghị thu mua thêm nhiều sản phẩm nông nghiệp và năng lượng từ Mỹ. Những nhượng bộ này được triển khai song song với chương trình nghị sự cải cách kinh tế toàn diện của Trung Quốc. Tuy nhiên, vẫn còn nhóm vấn đề bất cập thứ hai, liên quan đến chính sách chuyển giao công nghệ và chính sách công nghiệp công nghệ cao, bao gồm sáng kiến Made-in-China 2025. Mỹ đã yêu cầu Trung Quốc phải dỡ bỏ những chương trình này vì chúng đối xử không công bằng với các công ty nước ngoài, nhưng Trung Quốc xem đây như một phần quan trọng trong kế hoạch cải cách quốc gia thành một cường quốc công nghệ cao. Đối với nhóm vấn đề thứ hai này, cho đến hiện tại, Trung Quốc vẫn chưa đưa ra nhiều sự nhượng bộ.

Người Mỹ đánh cược rằng, giới lãnh đạo Trung Quốc cuối cùng sẽ cảm thấy bị đe dọa và đưa ra nhiều nhượng bộ hơn trong cả hai nhóm vấn đề, đặc biệt là nếu một cuộc chiến thương mại làm suy yếu khả năng triển khai các chương trình nghị sự cải cách của Trung Quốc. Ngược lại, Trung Quốc thì nghĩ rằng, giới lãnh đạo Mỹ sẽ không có đủ sức lực để chống chịu những tổn thất kinh tế và chính trị từ một cuộc tranh chấp kéo dài, và cuối cùng sẽ chấp nhận một thỏa thuận thấp hơn những gì họ đang đòi hỏi. Đây là hiện tượng thường diễn ra ở giai đoạn khởi đầu của những cuộc chiến, cả hai bên đều khá tự tin rằng phía đối phương sẽ rút lui trước. Từ giờ cho đến khi điều này thay đổi, chúng ta có khả năng sẽ còn chứng kiến nhiều phát súng qua lại.

Joshua Meltzer, chuyên gia cấp cao của chương trình phát triển kinh tế toàn cầu tại Viện Brookings

Luôn có một giải pháp tiềm năng. Tôi nghĩ vấn đề là chúng ta vẫn chưa biết giải pháp đó trông như thế nào. Ông Trump và chính quyền của mình vẫn chưa có tiếng nói cụ thể về những gì mà Trung Quốc có thể làm để Mỹ ngưng áp thuế.

Trung Quốc từng đưa ra đề nghị [chấp thuận một vài sự thay đổi]. Trước đây, đã có những cuộc bàn luận và họ đã đề nghị thu mua thêm nhiều sản phẩm nông nghiệp và năng lượng. Theo như những cáo buộc mà Mỹ gán cho Trung Quốc, viện dẫn Điều luật 301, thì những đề nghị này là chưa đủ. [Điều luật 301 của Bộ luật Thương mại Mỹ năm 1974 cho phép nhánh hành pháp được đối phó trước những hoạt động thương mại không công bằng, vô lý và có sự phân biệt].

Tôi nghĩ là vào giai đoạn đó, chính phủ Mỹ vẫn chưa tự bàn bạc xem họ thực sự muốn gì từ Trung Quốc, và họ đã phát ra những thông điệp không rõ ràng về những gì họ cần. Do đó, Trung Quốc cũng rất mơ hồ về những gì mà chính quyền Mỹ yêu cầu, và tôi nghĩ điều này đang tiếp diễn ở hiện tại. Chính phủ Mỹ vẫn chưa đưa ra một tuyên bố rõ ràng về những kết quả hay những thay đổi mà họ muốn Trung Quốc phải thực hiện. Lúc này, chúng ta chưa thể biết rõ một kết quả đàm phán sẽ trông như thế nào. Cả hai quốc gia đều muốn tìm ra lối thoát cho cuộc chiến, nhưng cách mà họ làm việc cho đến hiện tại chỉ khiến cuộc chiến càng khó dừng lại, ít nhất là trong ngắn hạn.

Todd Tucker, chuyên gia chính trị học tại Viện Roosevelt

Chắc chắn là vẫn còn những lối thoát.

Với bản tính trọng thương của ngài Trump, Trung Quốc có thể gởi đề nghị thu mua thêm nhiều nông sản từ Mỹ và hỗ trợ nhiều hơn trong vấn đề Triều Tiên, và thế là Trump tuyên bố mình đã thắng và dừng tất cả mọi chuyện lại.

Hơn nữa, nếu căng thẳng tiếp tục kéo dài, Mỹ sẽ bắt đầu chứng kiến tình trạng thất nghiệp tăng cao và gánh chịu những tổn thất rõ ràng hơn tại các bang ủng hộ có tính chính trị quan trọng. Giả sử rằng, nếu Trump cố gắng trung hòa những tác động, bằng cách trợ giá nông sản để giảm bớt sự phụ thuộc vào xuất khẩu, thông qua các Công ty tín dụng hàng hóa (Commodity Credit Corporation – CCC) như thời tổng thống Roosevelt, Quốc hội Mỹ cuối cùng sẽ phải đổ nhiều tiền hơn để giúp bù đắp các khoản lỗ cho CCC. Những nghị sĩ ở các bang làm nông nghiệp như Chuck Grassley [Nghị sĩ Đảng Cộng hòa Bang Iowa] đã không tỏ ra nhiệt tình với ý tưởng này. Các thành viên Đảng Công hòa có thể sẽ phàn nàn và phản đối kịch liệt, nhưng cuối cùng cũng sẽ miễn cưỡng chấp nhận điều này. Và sau đó, nó sẽ mở đường cho một lối thoát trong trung hạn.

Edward Alden, cộng sự cấp cao tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại

Đây là một câu hỏi hay, và cũng là điều mà nhiều người đang hỏi ngay lúc này. Tất cả chúng ta đều đang cố nhìn lại lịch sử để tìm kiếm câu trả lời. Nếu nhìn lại, dĩ nhiên là trong nền lịch sử hiện đại không có quá nhiều trường hợp mà Mỹ áp thuế kiểu này lên hàng nhập khẩu. Và khi thuế đã được áp, Mỹ luôn cho biết rõ họ muốn gì để gỡ bỏ mức thuế đó. Họ luôn có một vài yêu cầu rõ ràng.

Ví dụ, hãy nhìn lại mức thuế áp lên các loại mạch bán dẫn từ Nhật Bản trong những năm 1980. Mỹ đã áp thuế nhập khẩu 100% lên 300 triệu USD mạch bán dẫn từ Nhật Bản, và mục tiêu của họ lúc đó rất cụ thể. Họ muốn Nhật phải mua nhiều mạch bán dẫn của Mỹ hơn. Thực tế, Mỹ đã đặt mục tiêu về thị phần – chúng tôi muốn giành lấy 20% thị phần trên thị trường Nhật. Và tranh chấp đã kết thúc vì Nhật Bản đồng ý với yêu cầu này. Vậy nên, mọi thứ diễn ra đơn giản.

Cũng có những tranh chấp khác, khi mà những yêu cầu phức tạp hơn một chút, những các bên luôn có thể hình dung được một thỏa thuận để giải quyết vấn đề sẽ trông như thế nào. Điểm khó trong tranh chấp hiện tại là không ai thực sự biết được một thỏa thuận để chấm dứt xung đột sẽ trông như thế nào.

Mỹ đã phát thảo một loạt các mục tiêu với Trung Quốc. Các mục tiêu này có thể sẽ tái định hình nền kinh tế Trung Quốc một cách đáng kể, tuy nhiên, không có mục tiêu nào được diễn tả cụ thể. Còn với Châu Âu, người ta cũng không rõ Mỹ muốn gì để chịu gỡ bỏ thuế nhập khẩu thép và nhôm. Phía Châu Âu đang thử đưa ra nhiều cách khác nhau – như thử tái khởi động các cuộc đàm phán thương mại, hoặc cắt giảm thuế nhập khẩu ô tô – nhưng chính phủ Mỹ vẫn chưa có phản hồi tích cực nào.

Mặt trận duy nhất mà chúng ta được chứng kiến chính quyền Mỹ tiến hành các cuộc đàm phán chi tiết là NAFTA, và dĩ nhiên, NAFTA cũng chưa có tiến triển gì đáng kể. Mỹ đã đưa ra một loạt các yêu cầu to lớn, và cho đến hiện tại, Mexico và Canada vẫn không sẵn lòng chấp thuận, và vì thế, các cuộc đàm phán tiếp tục bế tắc.

Câu trả lời chung là dĩ nhiên, luôn có một giải pháp cho tất cả những chuyện này, luôn có một thỏa thuận để chấm dứt những tranh chấp. Nhưng sẽ rất khó để chính quyền Trump có thể tìm ra một thỏa thuận như vậy. Đây là điều làm tất cả chúng ta lo lắng, vì kết quả của việc này là căng thẳng sẽ tiếp tục leo thang. Chúng ta có thể dự đoán được những bước tiếp theo – pháo đã lên nòng trong hai vấn đề, mức thuế ô tô và mức thuế bổ sung đối với 200 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc.

Chúng ta biết những gì sẽ xảy ra nếu họ không đạt được thỏa thuận, và nó còn nghiêm trọng hơn nhiều so với những gì đã xảy ra cho đến hiện tại.

Simon Lester, Phó giám đốc Trung tâm Herbert A. Stiefel về Nghiên cứu Chính sách Thương mại thuộc Viện Cato

Theo quan điểm của tôi, chúng ta có một lối thoát, nhưng ta không rõ liệu chính quyền Trump có sẵn sàng chấp nhận nó.

Một số người tin rằng, chính quyền Trump không thực sự hứng thú với việc đàm phán, và chỉ đang tìm cớ để áp thuế cao hơn. Nếu đây là sự thật, thì cuộc chiến thương mại sẽ tiếp diễn và có khả năng leo thang. Tuy nhiên, một số khác tin rằng Mỹ chỉ đe dọa áp thuế như là một chiến thuật đàm phán. Nếu điều này đúng, thì có một cơ hội để căng thẳng giảm xuống. Khả năng để một trong hai điều trên xảy ra phụ thuộc vào một vài nhân tố.

Thứ nhất, có một câu hỏi đặt ra về cách công chúng Mỹ phản ứng với chính sách thuế của Mỹ và với sự trả đũa của Trung Quốc. Nếu có quá nhiều người tiêu dùng và doanh nghiệp bị tổn thương và phản đối, chính phủ Mỹ có thể sẽ hạ mình. Vần đề này còn liên quan đến hiệu suất hoạt động của nền kinh tế. Chính sách thuế mới sẽ gây tổn hại đến nhiều ngành, nhưng có lẽ sẽ mất một khoảng thời gian để những tổn thất bắt đầu hiện ra dưới dạng số liệu kinh tế. Và khi chúng hiện ra, chính phủ sẽ buộc phải hạ tay một chút.

Thứ hai, nếu chính quyền Trump quyết định rằng họ đã sẵn lòng ngừng chiến, các nhà đàm phán Mỹ và Trung Quốc sẽ cần phải soạn thảo một thỏa thuận mà có thể “giữ thể diện” cho hai bên – để cả hai đều tuyên bố chiến thắng. Chính quyền Trump đang lún sâu vào cuộc chiến này, và họ sẽ bị xem là những kẻ ngốc nếu ngừng áp thuế mà không đạt được gì đáng kể. Các nhà đàm phán Trung Quốc sẽ cần phải nghĩ ra một vài nhượng bộ đủ lớn, sao cho phù hợp với mục đích này. Và đổi lại, chính quyền Trump sẽ phải trao cho Trung Quốc một ưu đãi nào đó, để Trung Quốc không bị mọi người xem là đang hạ mình để Mỹ bắt nạt.

Một vấn đề nữa là liệu Mỹ sẽ tiếp tục gây xung đột với những đối tác thương mại khác ngoài Trung Quốc. Nhiều chuyên gia thương mại thừa nhận rằng, một chiến lược tốt hơn để lên án hoạt động thương mại của Trung Quốc là phối hợp các các quốc gia khác, như một phần trong nỗ lực đa phương. Tuy nhiên, cho đến hiện tại, chính quyền Trump lại dành nhiều thời gian để gây hấn với hoạt động thương mại của nhiều nước, thay vì tìm cách thiết lập một liên minh chống lại Trung Quốc. Cách tiếp cận của chính phủ Mỹ trong vấn đề thương mại với những nước khác cũng sẽ tác động lên kết quả tranh chấp giữa Mỹ và Trung Quốc.

Chin Leng Lim, Giáo sư Luật tại Đại học Trung Văn Hương Cảng (Hồng Kông)

Hiên tại, chúng ta sẽ phải chấp nhận sự tồn tại của những chính sách thuế bổ sung trong quá trình tìm kiếm giải pháp dàn xếp tranh chấp cho Bắc Kinh và Washington, và chúng ta nên để việc phân định tính đúng sai của những chính sách thuế này cho Tòa án Thương mại Quốc tế.

Trong những tranh chấp về thương mại, từng có một lập luận như thế này: Nếu một quốc gia bị thâm hụt thương mại quá nhiều và muốn áp thuế trừng phạt lên nước khác, thì nước bị áp thuế nên cố mà chịu đựng. Trump muốn Mỹ phải được bù đắp cho thâm hụt thương mại mà Trung Quốc gây ra, Trung Quốc rất sẵn lòng đàm phán, nhưng ông Trump chỉ cần được bồi thường. Ông còn muốn gây thiệt hại cho Trung Quốc bằng cách đánh thuế, và – theo cách lý luận cổ điển ấy – ông muốn Trung Quốc đón nhận sự trừng phạt một cách im lặng. Tuy nhiên, Bắc Kinh lại cho rằng, nếu hai bên muốn dàn xếp một thỏa thuận, thì chính sách thuế của Trump phải bị gỡ bỏ, chiếu theo những quy tắc toàn cầu hiện hành.

Trước hết, tôi muốn nhấn mạnh là những gì ông Trump đòi hỏi không phải là mới. Chính sách thuế của Trump phản ánh cách mà Mỹ từng áp dụng để giải quyết các tranh chấp thương mại, trước khi Tổ chức Thương mại Thế giới ra đời và duy trì trật tự thương mại thế giới trong gần 25 năm. Dù Trung Quốc có dẫn lại các quy tắc của WTO thì cũng không thể làm thay đổi quan điểm của Trump, khi mà bản thân ông đang cực kì bất mãn với tổ chức này.

Đó là vì ông Trump biết rõ WTO không thể nào đáp ứng những đòi hỏi của ông. Kể từ khi Trung Quốc gia nhập WTO, chúng ta đã trải qua gần 20 năm dựa dẫm vào WTO để mở cửa thị trường Trung Quốc, và cầu cứu WTO khi muốn áp thuế trừng phạt lên hàng Trung Quốc và buộc Trung Quốc phải bán các nguồn nguyên liệu thô của mình. Tuy nhiên, điều mà tổ chức thương mại toàn cầu này không thể giải quyết chính là vấn đề thặng dư thương mại khổng lồ. Không có luật lệ nào để kiểm soát vấn đề này. Và điều mà WTO không thể làm là buộc Trung Quốc phải mua hàng nhiều hơn, bởi vì WTO chưa bao giờ gặp phải một trường hợp như vậy. Lần cuối cùng một vòng đàm phán thương mại toàn cầu cho việc mở cửa thị trường kết thúc thành công là vào năm 1994, trước khi WTO ra đời. Đó là lý do tại sao, ông Trump hiện tại muốn quay ngược thời gian, trở về với hệ thống mà chúng ta áp dụng trước năm 1994.

Và đây là những diễn biến của cuộc đàm phán thất bại vào tháng 6 vừa qua. Trung Quốc cho biết họ sẵn lòng thu mua thêm nhiều hàng hóa, và đề nghị tăng sản lượng nhập khẩu cho nhiều sản phẩm, với tổng trị giá khoảng 70 tỷ USD. Nhưng họ cũng nói rằng sẽ không có thỏa thuận nào hết nếu Trump vẫn quyết định tăng thuế. Tuy nhiên, theo kiểu lý luận thương mại trước năm 1994 của Trump, thuế quan là một phần phải có trong hệ thống và Mỹ có quyền đơn phương áp thuế bất cứ khi nào họ cảm thấy cần thiết. Đối với Trump, đó là công cụ duy nhất để có thể mở cửa thị trường Trung Quốc. Đó là nút reset của Trump, để đưa mọi thứ trở về trạng thái cân bằng.

Nhưng Bắc Kinh thì muốn bảo tồn các quy tắc của WTO, một hệ thống mà Mỹ từng dày công xây dựng.

Nói tóm lại, vẫn có một lối thoát cho cuộc chiến này, nhưng đối với Trump, lối thoát ấy lại mang biển hiệu “GATT trước 1994” (GATT- Hiệp định Chung về Thuế quan và Thương mại). Trong khi Trung Quốc thì không muốn phải từ bỏ một hệ thống hài hóa từng giúp họ tăng trưởng mạnh mẽ, và các nước khác cũng được hưởng lợi, ông Trump lại xem hệ thống này là không công bằng. Và ông đang rất kiên quyết chỉnh sửa nó.

Marc Busch, giáo sư kinh doanh quốc tế tại Đại học Georgetown

Đây không phải là một diễn biến gì mới. Mặc dù các mục tiêu đàm phán của Trump là không rõ ràng, nước Mỹ, giống như Châu Âu, cũng có những quan ngại chính đáng về cách mà Trung Quốc thiếu tôn trọng các quy tắc sở hữu trí tuệ. Điều đó không có nghĩa là những chính sách thuế viện dẫn Điều luật 301 sẽ làm cho vấn đề trở nên tốt đẹp hơn, nhưng ông Trump đã đúng khi cho rằng đó là một vấn đề thực sự nghiêm trọng. Về phía mình, Trung Quốc đang cảm thấy bị tổn thương bởi những chính sách thuế 301 này, nhiều hơn so với Mỹ, nhưng Trung Quốc cũng đe dọa sẽ đẩy tình hình leo thang bằng các rào cản phi thuế quan, chẳng hạn như những biện pháp quản lý, có thể khiến Trump vô cùng lo ngại. Tóm lại, có lý do để các bên phải ngồi vào bàn đàm phán.  

Lý do thứ nhất có thể được diễn tả như sau. Có hai người đàn ông bước vào một cửa hàng bán xe hơi. Người thứ nhất nói với người bán hàng rằng nếu anh không giảm giá chiếc xe này xuống khoảng 2000USD, tôi sẽ rời khỏi đây. Người thứ hai nói với người bán hàng rằng, nếu anh không giảm cho tôi 2000USD, tôi sẽ bẻ gãy chân anh. Việc người thứ nhất làm gọi là đàm phán. Việc người thứ hai làm gọi là tống tiền. Tại sao? Bởi vì người thứ nhất đe dọa sẽ làm một việc mà anh ta được phép làm một cách hợp pháp. Người thứ hai thì đe dọa người bán bằng một hành động bất hợp pháp.

Xét theo luật lệ của WTO, các chính sách trả đũa bằng thuế quan của Mỹ là bất hợp pháp. Tổng thống Trump đã thất bại trong việc tuân theo quy trình kiện tụng của WTO, một tổ chức mà Mỹ đang bị ràng buộc về mặt pháp lý. Nếu Mỹ tuân theo quy trình này, Trung Quốc có thể đã không trả đũa lại hành động của Mỹ. Thay vào đó, Trung Quốc có thể đã phải đàm phán để tìm ra một giải pháp trong quá trình kiện tụng, hoặc Mỹ sẽ được hưởng quyền hợp pháp để áp thuế trừng phạt. Cách tiếp cận không có tiền lệ của Trump khi từ chối tuân theo quy trình giải quyết tranh chấp đã tạo điều kiện cho Trung Quốc có thể trả đũa lại hành động của Mỹ, và làm xói mòn các hiệp định thương mại đang vận hành nền kinh tế toàn cầu.

Lý do thứ hai có thể được miêu tả như sau. Một người đàn ông và đứa con 12 tuổi bước vào một của hàng bán tivi. Ông ta trả 800USD cho một chiếc TV. Nhưng khi ông ta và đứa con trai định mang chiếc TV ra khỏi cửa hàng, người chủ cửa hàng và một nhân viên bảo vệ chặn họ lại. Người đàn ông nói: “Bây giờ chiếc TV này đã là của tôi.” Người chủ cửa hàng đáp: “Đúng là như vậy, ông đã trả 800USD. Vậy nên bây giờ nó là của ông. Nhưng ông phải trả tôi 800USD nữa nếu ông muốn mang nó ra khỏi đây”.

Liệu người đàn ông đó sẽ đồng ý trả tiếp 800USD? Dĩ nhiên là không. Ông ta sẽ gọi cho cảnh sát nếu ông nghĩ cảnh sát có thể giúp ông. Hoặc ông sẽ tự mình xử lý tình hính nếu ông nghĩ rằng cảnh sát làm việc không đủ hiệu quả. Dù là trường hợp nào, chắc chắn ông cũng sẽ không bao giờ mở ví ra và trả tiền lần hai. Trước đây, Trung Quốc đã “trả phí” cho Mỹ bằng các nhượng bộ để đổi lại cho việc Mỹ đã tuân thủ nghĩa vụ của mình theo Hiệp định về Quy tắc và Thủ tục Giải quyết Tranh chấp trong khuôn khổ WTO (DSU) – nghĩa là Mỹ đã tuân theo quy trình kiện tụng của WTO. Và Trung Quốc trước đây cũng đã “trả phí” cho Mỹ bằng các nhượng bộ để đổi lấy việc Mỹ tuân theo các nghĩa vụ trong Hiệp định Chung về Thuế quan và Thương mại, Chương 2 và 20 – hai chương này có nội dung không cho phép Mỹ áp thuế lên nhôm và thép Trung Quốc với lý do an ninh quốc gia.

Vậy nên, Tổng thống Trump như đang nói với Trung Quốc rằng, mặc dù Trung Quốc đã trả phí cho Mỹ để đổi lấy sự chấp nhận của Mỹ đối với một số nghĩa vụ, bây giờ họ sẽ phải tiếp tục trả phí lần hai để khiến Mỹ thực thi các nghĩa vụ đó. Liệu Trung Quốc sẽ chịu ngồi xuống bàn đàm phán để thỏa thuận về khoản phí mới mà họ sẽ tiếp tục chi trả để Mỹ tiếp tục thực thi các nghĩa vụ mà Trung Quốc đã từng trả phí? Với tư cách là một chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực luật thương mại quốc tế và từng là nhà đàm phán thương mại cho nước Mỹ, tôi có thể cam đoan rằng, điều đó sẽ không bao giờ xảy ra.

Nguồn: Vox - HN

Từ khóa: Chiến tranh thương mại, chủ nghĩa bảo hộ, hiệp định tự do thương mại, WTO, hội nhập, toàn cầu hóa