Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Khi trận chiến thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới diễn ra gần được một tuần, một thực tế đáng lo ngại chính là: không bên nào nhìn ra được con đường rõ ràng để cuộc chiến có thể đi đến hồi kết.

Mỹ kiên quyết yêu cầu Trung Quốc từ bỏ các thủ đoạn không đẹp mà nước này đã và đang sử dụng để cố thay thế vị trí độc tôn của Mỹ trong lĩnh vực công nghệ. Tuy nhiên, Bắc Kinh cũng sẽ không từ bỏ quyết tâm thâu tóm công nghệ - cách làm mà Trung Quốc cho là cốt lõi để đem lại thịnh vượng cho Bắc Kinh.

Chạy đua thành công vào Nhà Trắng bằng lời hứa sẽ khiến Trung Quốc phải cải tổ các chính sách thương mại của nước này, Tổng thống Donald Trump có khả năng sẽ không bị thuyết phục bởi những lời hứa mơ hồ của Bắc Kinh rằng nước này sẽ cải thiện cách ứng xử, cũng như không bị dao động trước các tuyên bố mua thêm đậu nành hoặc khí hóa lỏng từ Mỹ.

Gần như chắc chắn chúng ta đã bước vào một cuộc chiến dai dẳng”, đó là ý kiến của ông Timothy Keeler đến từ công ty luật Mayer Brown, đồng thời từng là người phụ trách Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ. “Thành thật mà nói, tôi không nhìn thấy con đường nào khác”.

Phát súng đầu tiên nổ ra vào ngày 6/7: Mỹ đánh thuế 25% lên 34 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc. Phần lớn hàng hóa bị đánh thuế là sản phẩm công nghệ mà chính quyền Trump cho rằng đã được Bắc Kinh trợ cấp hoặc hỗ trợ một cách không công bằng. Trung Quốc nhanh chóng đáp trả bằng mức thuế đánh trên 34 tỷ USD hàng hóa từ Hoa Kỳ.

Hai nước tiếp tục bước vào vòng thứ hai của cuộc chiến, bằng việc đánh thuế 25% lên thêm 16 tỷ USD hàng hóa của nhau. Hôm qua (10/7), Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ đề xuất đánh thuế 10% lên thêm 200 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, từ mặt hàng cá cắt thanh cho đến chuông chống trộm.

Tổng cộng, Trump đã đe dọa đánh thuế lên đến 550 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc - nhiều hơn cả con số thực tế mà Trung Quốc đã xuất khẩu sang Mỹ trong năm 2017 - nếu như Bắc Kinh vẫn không kiềm chế mà tiếp tục trả đũa.

Tâm điểm của lần bất đồng này chính là: Chính quyền Trump cáo buộc Trung Quốc đã dùng các hành vi ‘cướp bóc’ không ngừng nghỉ để giúp các công ty Trung Quốc có được lợi thế một cách bất công trong các ngành công nghiệp của tương lai, như robot, ô tô điện và công nghệ sinh học. Cách làm của Bắc Kinh bao gồm: trực tiếp ăn cắp bí quyết thương mại, chính phủ trợ cấp cho các công ty công nghệ bản địa và yêu cầu các công ty của Mỹ và các nước khác giao nộp công nghệ nếu muốn tiếp cận thị trường rộng lớn của Trung Quốc.

Ông Wendy Cutler, cựu thành viên đoàn đàm phán thương mại Mỹ và hiện là phó chủ tịch Viện Chính sách Xã hội châu Á nhận định, dỡ bỏ các mức thuế mới tỏ ra còn khó khăn hơn nhiều so với việc áp thuế ban đầu, “Cả hai bên đều đánh cược quá nhiều vào cuộc chiến lần này và đều không muốn rút lui”.

Vậy thì, làm thế nào chiến tranh thương mại có thể kết thúc? Các chuyên gia đã đưa ra một số kịch bản có thể xảy ra như sau:

Trung Quốc nhượng bộ

Chính quyền Trump tự tin Trung Quốc sẽ mất mát nhiều hơn trong cuộc chiến thương mại. Suy cho cùng, Trung Quốc xuất khẩu đến 524 tỷ USD hàng hóa và dịch vụ đến Mỹ vào năm ngoái, trong khi con số mà Mỹ xuất khẩu sang nước này ít hơn rất nhiều, chỉ có 188 tỷ USD. Vì vậy, Trung Quốc có nhiều dư địa để Mỹ đánh thuế hơn là ở chiều ngược lại.

Chỉ số Shanghai Composite - chỉ số chứng khoán dùng làm thước đo cho Trung Quốc –– đã giảm 15% trong năm nay, một phần vì lo ngại về thiệt hại từ mâu thuẫn thương mại giữa Trung Quốc với Mỹ.

“Đây là thời khắc nguy hiểm cho kinh tế Trung Quốc”, ông Claude Barfield - nhà nghiên cứu thuộc Viện Doanh nghiệp Mỹ và là cựu cố vấn cho Đại diện Thương mại Mỹ - cho biết.

Bắc Kinh đang cố kiểm soát tình trạng vỡ nợ trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp và đang tiến hành một giai đoạn chuyển đổi khó khăn từ mô hình tăng trưởng nhanh nhưng không bền vững dựa trên xuất khẩu và các khoản đầu tư lãng phí, để hướng đến mô hình tăng trưởng đều đặn hơn dựa trên nền tảng tiêu dùng. Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF dự đoán, tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc sẽ giảm tốc còn 6.6% trong năm nay, so với mức 6.9% của năm 2017.

Vì vậy, rất có thể, áp lực kinh tế sẽ khiến Bắc Kinh phải nhượng bộ. Tuy nhiên, giả thiết này cũng bị nhiều nhà phân tích hoài nghi. Eswar Prasad - chuyên gia kinh tế thuộc Đại học Cornell cho rằng, thiệt hại kinh tế do mức thuế của Mỹ gây ra “có thể được kiểm soát, do Trung Quốc có đủ lực để chống đỡ một đợt suy thoái kinh tế”, bằng cách tăng chi tiêu công hoặc nới lỏng chính sách tiền tệ nhằm bơm thêm tiền vào nền kinh tế.

Mary Lovely, một giảng viên kinh tế và một chuyên gia thương mại thuộc Đại học Syracuse thì cho rằng, vẫn chưa rõ làm cách nào Trung Quốc có thể xoa dịu Trump, thậm chí khi Trung Quốc có ý định đó. Cường quốc châu Á đã từng tuyên bố sẽ kiểm soát vấn đề ăn cắp trên không gian mạng và tình trạng chuyển giao công nghệ ép buộc. Vì vậy, bà Lovely nhận định, bất kỳ cuộc đàm phán nào giữa hai nước cũng sẽ xoay quanh các câu hỏi: Liệu chính quyền Trump có chấp nhận thêm một lời hứa nữa không? Những hứa hẹn này được kiểm chứng như thế nào? Mất bao lâu để xác định liệu Trung Quốc có thực sự thay đổi cách làm của mình?

Và các lãnh đạo bên phía Trung Quốc có khả năng cũng sẽ không rút lại hành động của mình, vì lo sợ dân chúng sẽ phản đối. Bà Lovely cho rằng “khuất phục trước Tổng thống Trump không đem lại lợi ích gì cho các vị lãnh đạo Trung Quốc trong vấn đề đối nội, chính xác là như vậy”.

Trump nhượng bộ

Tổng thống Trump cũng đang đối mặt với áp lực. Các mức thuế đáp trả của Trung Quốc được thiết kế nhằm công kích Mỹ trong vấn đề chính trị. Lấy ví dụ, Trung Quốc đánh thuế đậu nành và các nông sản khác nhằm tấn công cử tri của Trump ở các bang chiến lược. Nông dân Mỹ, đại diện là các hiệp hội thương mại và các nghị sĩ quốc hội, đã không ngại chỉ trích các chính sách của Mỹ đang đe dọa đến thu nhập của bộ phận người nông dân.

Tuy nhiên, Trump cũng sẽ nhận ra thật khó để rút lại mọi chuyện. Ông đã từng cân nhắc đến một giải pháp ngăn chặn cuộc chiến. Vào tháng Năm, Bộ trưởng Tài chính Steven Mnuchin sau cuộc gặp với Bắc Kinh đã đưa ra thông báo, chiến tranh thương mại đã được “đình hoãn” và Mỹ tạm thời chưa đánh thuế, sau khi Bắc Kinh đồng ý giảm thâm hụt thương mại với Mỹ bằng cách mua thêm nông sản và năng lượng từ Mỹ.

Tuy nhiên, lệnh ngừng bằng nhanh chóng sụp đổ, ngay sau khi phe chỉ trích tố cáo chính quyền Trump đang rộng đường cho Trung Quốc thoát khỏi bế tắc.

Keeler cho biết “Tổng thống Trump đã tức giận và không thích điều đó”. Vì vậy, chính quyền Mỹ đã quyết định “đàm phán cứng rắn hơn”, và làm sống dậy các lời đe dọa đánh thuế, với mức độ thậm chí còn dữ dội hơn.

Một giải pháp cả hai cùng thắng

Taiya Smith, người từng làm việc trong Bộ Tài chính và từng tham gia đàm phán với Trung Quốc cho biết, hai bên có thể đạt được thỏa thuận nếu như Bắc Kinh chấm dứt các hành vi cướp bóc nhưng vẫn có thể giữ được vị thế cạnh tranh trong các ngành công nghiệp tiến bộ. Theo bà, điểm mấu chốt là làm sao thuyết phục Bắc Kinh là các công ty công nghệ không cần sự hậu thuẫn lớn từ nhà nước. “Các công ty của họ đang trở nên rất mạnh”, Bà Smith nhận xét, “Họ phải sẵn sàng để cạnh tranh trong một sân chơi bình đẳng. Họ không còn cần sự nâng đỡ nữa”.

Tuy nhiên, bà cũng cho rằng Mỹ cũng phải nhượng bộ, có lẽ bằng cách đồng ý để Trung Quốc nắm giữ vai trò lớn hơn trong vấn đề hoạch định chính sách kinh tế toàn cầu.

Theo bà Smith “Cũng phải để cho Trung Quốc có được thắng lợi chính trị nào đó trong cuộc thương lượng”. “Chúng ta không thể có được một kết quả chỉ có lợi cho chúng ta, trong khi Trung Quốc chẳng được gì”.

Cuộc chiến kéo dài

Scott Paul, chủ tịch Liên minh Sản xuất Mỹ và là một người chỉ trích kịch liệt các hành vi thương mại của Bắc Kinh, mong muốn chính phủ Mỹ duy trì đánh thuế tới cùng. Cách làm trên có thể dẫn đến hai kết quả, hoặc là Bắc Kinh sẽ chịu mở cửa thêm cho hàng hóa Mỹ và nhà đầu tư Mỹ, hoặc là các công ty Mỹ phải chấp nhận rời khỏi bỏ thị trường này.

Theo ông Paul “Các mức thuế cần được duy trì đủ lâu để tạo ra một vài thay đổi. Tôi không cho rằng Mỹ sẽ sớm dỡ bỏ các mức thuế”.

Ông Paul cũng lưu ý là, Trung Quốc đã nhiều lần hứa suông trong việc cải cách. “Chúng tôi đã lãng phí thời gian vì những lời hứa hẹn của chính phủ Trung Quốc trong việc cải cách các tập quán bất công của họ, trong khi họ hoàn toàn phớt lờ những gì đã nói”. Ông nói “Việc đánh thuế là cách làm tốt nhất và là đòn bẩy duy nhất chúng ta có được với Trung Quốc, và sẽ thật ngốc ngếch khi lãng phí thời gian cho họ mà chẳng thu lại được gì”.

Nguồn: The Japan News – TQ

Từ khóa: Chiến tranh thương mại, Mỹ, Trung Quốc, kết quả, nhượng bộ, kéo dài