Năm kịch bản cho nước Anh hậu Brexit

Khi Thủ tướng Anh Theresa May xây dựng bản kế hoạch đưa Anh Quốc rời khỏi EU (Brexit), có nhiều kết quả có thể xảy ra: từ kịch bản không có thỏa thuận, cho đến kịch bản ‘Na uy cộng cộng’.

Những sự lựa chọn cho kế hoạch Brexit đang bắt đầu thu hẹp lại.

Anh Quốc cuối cùng cũng đã sẵn sàng để ngửa bài. Kế hoạch rút khỏi EU một cách mềm mỏng mà bà Theresa May lựa chọn đã khiến cho 2 thành viên ủng hộ Brexit trong nội các xin từ chức.

Tuy nhiên, thử thách lớn nhất lúc này lại dành cho Brussels, liệu tầm nhìn của Anh về các mối quan hệ trong tương lai được trình bày trong sách Trắng mà nước này sẽ công bố trong tuần này, có xung đột với mong muốn bên phía các lãnh đạo EU.

Dưới đây, tờ Financial Times nghiên cứu 5 kết quả có khả năng xảy ra cho cuộc đàm phán kinh tế mang tính đánh cược lớn nhất mà Anh Quốc từng tham gia kể từ khi đế chế tan rã cho đến nay.

1. ‘không có thỏa thuận’ - kịch bản hỗn độn

Vấn đề biên giới với Bắc Ailen là trở ngại lớn nhất trong đàm phán, có khả năng dẫn đến kịch bản ‘không đạt được thỏa thuận’. Brussels và London đang bất đồng trong cách thức ngăn chặn tình trạng ‘biên giới cứng’. Giải pháp dự phòng mà Anh Quốc ủng hộ đó là, toàn bộ đất nước sẽ vẫn ở lại trong liên minh hải quan EU. Tuy nhiên, phía Brussels nhấn mạnh, các quy định hải quan và luật pháp chỉ nên áp dụng ở cấp độ tỉnh thành. Nếu cả hai vẫn kiên quyết bảo lưu lập trường của mình, toàn bộ Hiệp định Brexit sẽ đổ vỡ.

Mốc thời gian

Nếu thế bế tắc không được giải tỏa trước Giáng sinh, đây có thể là kịch bản có khả năng xảy ra cao nhất, đưa Anh Quốc chính thức rời khỏi EU vào ngày 29 tháng 3 năm tới.

Vấn đề hàng hóa

Trong kịch bản này, tình trạng lộn xộn sẽ xảy ra ở tất cả các cửa ngõ biên giới của Anh, và đường biên giới cứng với Cộng hòa Ireland sẽ dần được hình thành. Thuế quan, kiểm tra hải quan và kiểm tra giấy tờ sẽ được áp dụng trên tất cả các chốt biên giới của Anh, và các vấn đề sẽ phát sinh tại kênh đào Channel và eo biển Dover. EU đang nắm quyền kiểm soát, quyết định các thủ tục kiểm tra tại cửa khẩu sẽ nghiêm ngặt đến mức độ nào, trên cơ sở các kế hoạch đối phó mà khối này đang xây dựng.

Dịch vụ

Các tuyến đường bộ và đường hàng không đối diện nguy cơ bị ngăn chặn. Khối EU đang xem xét các biện pháp linh hoạt cho phép tiếp tục quyền bay, và là bên nắm quyền quyết định mức độ của các biện pháp kiểm soát.

Rủi ro chính trị

Tất cả các bên đều sẽ chỉ trích nhau kịch liệt. Ở Anh Quốc, nơi bị ảnh hưởng nặng nề nhất, phe ủng hộ ở lại EU và phe ủng hộ Brexit sẽ bước vào trận chiến đổ lỗi cho nhau. Tình trạng trên sẽ còn tràn qua kênh đào Anh và biển Ireland, lan tỏa khắp lục địa. EU sẽ cáo buộc Anh vì đã không thực hiện nghĩa vụ trả nợ, và các mối quan hệ đến gần hơn bên bờ vực.

Phản ứng của doanh nghiệp

Bất an. Đang có những nỗ lực nhằm thiết lập nên các kế hoạch ứng phó, tuy nhiên, vẫn sẽ không đủ để giải quyết mớ hỗn độn của vụ sụp đổ.

2. Kịch bản Brexit cứng sau thời kỳ chuyển đổi

Kịch bản thứ hai đó là thỏa thuận thương mại cuối cùng không cho phép hàng hóa được dịch chuyển tự do qua biên giới, bởi vì 27 nước EU còn lại không đồng ý để Anh được hưởng quả ngọt của thị trường chung.

Rốt cuộc, chỉ có một Hiệp định lấy theo mẫu của Hiệp định EU-Canada, và có cộng thêm ngành dịch vụ vận tải, mới nhận được cái gật đầu của EU. Anh Quốc cũng khước từ việc gia nhập liên minh hải quan EU. Bởi vì Anh Quốc đã đệ trình phương án về Ireland trong thỏa thuận rút lui, nếu như Anh Quốc cũng thất bại của các cuộc đàm phán thương mại sẽ dẫn đến một biên giới hải quan được thiết lập nên tại Biển Ireland vào cuối giai đoạn chuyển đổi vào tháng 1 năm 2021. Anh Quốc đã chấp nhận phương án dự phòng đó, vì nghĩ rằng sẽ không bao giờ phải dùng đến. Tuy nhiên, nước này đã tính sai.

Mốc thời gian

Vương Quốc Anh ký một thỏa thuận rút lui vào cuối năm 2018 và ký một hiệp định thương mại tự do – nhưng không còn gì khác – vào năm 2020.

Hàng hóa

Thủ tục khai báo hải quan và kiểm tra giấy tờ đối với hàng hóa đi qua biển Ireland sẽ bắt đầu được tiến hành ngay từ năm 2021, nhưng sẽ có một biên giới mềm ở Ireland. Còn ở eo biển Dover, sẽ có một đường biên giới cứng, nhưng không đánh thuế.

Dịch vụ

Hai bên sẽ ký kết thỏa thuận về dịch vụ vận tải, nhưng các ngành dịch vụ còn lại thì không, bao gồm cả dịch vụ tài chính.

Rủi ro chính trị

Vòng xoáy cáo buộc lẫn nhau trong nội bộ nước Anh về việc chính phủ đã ký kết phương án dự phòng trong khi không có sự đảm bảo nào về một thỏa thuận trong tương lai.

Các đồng minh bên phía Bắc Ireland của bà May trong Đảng DUP rời bỏ chính phủ, cho rằng các quy trình hải quan mới là không thể chấp nhận.

Phản ứng của doanh nghiệp

Bất an. Bởi vì thỏa thuận đã khác xa so với mong muốn của doanh nghiệp về một đường biên giới trơn tru giữa EU và Anh Quốc để dòng chảy hàng hóa và dịch vụ giữa hai khu vực vẫn được duy trì.

3. Liên minh Hải quan sau giai đoạn chuyển đổi

Một kết quả thứ ba có thể xảy ra đó là Anh Quốc vẫn ở lại trong liên minh hải quan cùng với EU, phần lớn lý do là để tránh tình trạng đường biên giới cứng ở Ireland. Thỏa thuận này sẽ được thông qua, song song với phương án dự phòng về vấn đề Bắc Ireland. London cho biết, thỏa thuận này chỉ là tạm thời, sau đó anh Quốc sẽ thiết lập các mức thuế quan riêng của mình, một khi công nghệ cho phép tạo ra một hệ thống lai ghép.

Vương Quốc Anh, ngoại trừ Bắc Ireland, sẽ rời khỏi thị trường chung. Hai bên sẽ thỏa thuận để giảm thiểu các thủ tục kiểm tra tại riêng cửa ngõ biên giới biển Ireland. Còn tại Cảng Calais và các cảng biển khác, EU sẽ áp dụng các biện pháp kiểm tra nghiêm ngặt hơn.

Mốt thời gian

Vương Quốc Anh sẽ chính thức rời EU vào tháng 3 năm 2019 theo đúng Thỏa thuận rút lui. Vương Quốc Anh sẽ ký một Hiệp định thương mại tự do và một thỏa thuận về hải quan với EU vào năm 2020.

Hàng hóa

Hàng hóa công nghiệp sẽ được giao dịch khá suôn sẻ, mặc dù sẽ có thêm các bước kiểm tra mức độ tuân thủ quy định của thị trường chung. Các sản phẩm nông nghiệp sẽ phải mất một khoảng thời gian đáng kể để thông quan tại biên giới.

Dịch vụ

Hai bên sẽ ký kết thỏa thuận về dịch vụ vận tải, nhưng các ngành dịch vụ còn lại thì không, bao gồm cả dịch vụ tài chính.

Rủi ro chính trị

Chính phủ miễn cưỡng chấp nhận việc có một đường biên giới bên trong lãnh thổ Anh Quốc (biên giới với Bắc Ireland), nhưng đảng DUP không chấp nhận sự thật này.

Những người ủng hộ Brexit bên Đảng Bảo Thủ sẽ điên tiết khi Anh đã mất đi khả năng ký kết các hiệp định thương mại hàng hóa với bên ngoài, bởi vì nước này vẫn còn trong liên minh hải quan.

Quan hệ giữa Anh và 27 nước EU sẽ không đủ tích cực cho cả 2 phía để tiếp tục thảo thuận về bất đồng biên giới trong tương lai.

Phản ứng của doanh nghiệp

Khu vực sản xuất mặc dù cảm thấy thất vọng với các bất đồng mới, tuy nhiên, họ vẫn có thể xoay sở được. Dịch vụ tài chính và các ngành dịch vụ khác sẽ bị bất lợi hơn trong kịch bản này.

4. Thị trường chung cho hàng hóa

Một khả năng khác đó là EU không ít thì nhiều đồng ý theo bản kế hoạch mà bà May đưa ra.

Thỏa thuận cuối cùng sẽ đảm bảo một bộ quy định chung giữa hai phía trong vấn đề thương mại hàng hóa, và sẽ được gián tiếp giám sát bởi tòa án Tối cao châu Âu, bên cạnh các thỏa thuận tương tự khác ở một số ngành dịch vụ.

EU chấp nhận rằng thỏa thuận này sẽ không ảnh hưởng quá nhiều đến thị trường chung, bởi vì Anh Quốc cho phép công dân EU được tự do đi lại – trong tuyên bố của bà May có tiết lộ về tính “di động” – và Anh Quốc sẽ đóng góp ngân sách cho EU.

Anh Quốc đồng ý một cơ chế hải quan chung, điều đó có nghĩa là, Anh và EU sẽ áp dụng chung mức thuế đối với các nước bên ngoài EU.

Mốc thời gian

Vương Quốc Anh sẽ chính thức rời EU vào tháng 3 năm 2019 theo đúng Thỏa thuận rút lui, bước vào giai đoạn chuyển đổi. Anh Quốc ký một tập hợp các hiệp định kinh tế toàn kiện với EU vào năm 2020.

Hàng hóa

Hàng hóa công nghiệp, nông nghiệp và thực phẩm sẽ được giao dịch bình thường.

Dịch vụ

Khả năng tiếp cận sẽ kém hơn hiện nay. Nhưng Anh Quốc vẫn chiếm thị phần số 1 tại EU so với các nước khác không thuộc khối.

Rủi ro chính trị

Bà May sẽ ăn mừng vì đã đạt được một thỏa thuận trong nhiệm kỳ của mình, nhưng sẽ đối mặt với lời chỉ trích đến từ những người ủng hộ Brexit, cho rằng Brexit giờ đây chỉ còn mang tính hình thức. Bài toán hóc búa Ireland sẽ được giải tỏa. Nhưng bên phía 27 EU sẽ cảm thấy bất an, khi cho rằng Anh Quốc đang đạt được quá nhiều sự nhượng bộ từ EU.

Phản ứng của doanh nghiệp

Doanh nghiệp phần đông sẽ thỏa mãn với kết quả này. Nhưng doanh nghiệp ở trung tâm tài chính London – nơi các quyền lợi cho khu vực tài chính đã không được chính phủ quan tâm đúng mức – sẽ tỏ ra bực tức.

5. Kịch bản Na uy cộng cộng

Theo kịch bản này, EU27 từ chối yêu cầu cho Anh được ở lại thị trường chung trong lĩnh vực hàng hóa, cho rằng điều này sẽ làm xói mòn 4 trụ cột tự do không thể tách rời nhau, đó là hàng hóa, dịch vụ, lao động và vốn.

Anh Quốc sẽ ký một hiệp định rút lui trong đó bao gồm giải pháp dự phòng của EU cho vấn đề Bắc Ireland – với các điều khoản cho phép mối quan hệ kiểu EEA sẽ được đàm phán sau Brexit.

Khủng hoảng có khả năng xảy ra, và Anh Quốc sẽ phải tiếp tục nhượng bộ thêm trong thời gian chuyển đổi, lấy lí do là, duy trì hội nhập kinh tế sau khi Anh Quốc rời khỏi EU là điều hết sức quan trọng.

Mốc thời gian

Vương Quốc Anh sẽ chính thức rời EU vào tháng 3 năm 2019 theo đúng thỏa thuận rút lui.

Anh Quốc ký kết Hiệp định mang màu sắc EEA với EU và ở lại trong liên minh hải quan vào cuối giai đoạn chuyển đổi tháng 1/2021.

Hàng hóa

Hàng hóa công nghiệp, nông nghiệp và thực phẩm sẽ được giao dịch bình thường.

Dịch vụ

Lĩnh vực dịch vụ duy trì trạng thái như hiện nay.

Rủi ro chính trị

Đây được xem là kịch bản bại trận của Anh và cả bà May, khi đã đầu hàng trước một EU không khoan nhượng. Tất cả các “giới hạn đỏ” mà bà đặt ra đều bị phá vỡ.

Phản ứng của doanh nghiệp

Vui mừng. Vì môi trường kinh doanh không thay đổi.

Nguồn: Financial Times

Từ khóa: Brexit, kịch bản, kế hoạch, biên giới, liên minh hải quan, thị trường chung