Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Năm 2017, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã yêu cầu Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) điều tra hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ của Trung Quốc, dựa trên Mục 301 Luật thương mại Mỹ 1974. Ngày 22 tháng 3 năm 2018, USTR kết luận rằng Trung Quốc đã tiến hành các chính sách không hợp lý và có hành động không công bằng để chiếm đoạt các công nghệ nước ngoài. Bằng chứng USTR tìm được đã chứng minh các khiếu nại là có cơ sở. Tuy nhiên, cách đáp trả theo kiểu đe dọa của Mỹ - bằng việc áp thuế lên hàng nhập khẩu đến từ Trung Quốc – sẽ không có lợi cho nền kinh tế Mỹ, cũng không thể ép buộc Trung Quốc điều chỉnh chính sách và hành động của mình.

USTR cho rằng Trung Quốc đã áp dụng các chính sách bất hợp lý và có hành động không công bằng đối với các công ty nước ngoài nhằm tạo điều kiện cho các công ty công nghệ trong nước phát triển. Thứ nhất, USTR cho rằng quy định hạn chế tỷ lệ sở hữu nước ngoài và thủ tục phê duyệt đầu tư là các chiêu thức để ép buộc chuyển giao công nghệ. Việc Trung Quốc hạn chế tỷ lệ sở hữu nước ngoài (như yêu cầu phải liên doanh, giới hạn đầu tư nước ngoài) đã buộc Mỹ và các công ty nước ngoài khác phải chuyển giao các công nghệ giá trị cho đối tác Trung Quốc như cái giá để vào thị trường Trung Quốc.

Các công ty nước ngoài muốn kinh doanh tại Trung Quốc phải  được sự cho phép đồng thời của chính quyền địa phương, chính quyền tỉnh và Trung ương. Quy trình xét duyệt đầu tư được xem như một công cụ phân biệt đối xử mà chính phủ Trung Quốc áp dụng nhằm yêu cầu các doanh nghiệp nước ngoài phải công bố các thông tin kinh doanh nhạy cảm. Chính sách của Trung Quốc ngụ ý rằng “muốn vào thị trường của tôi, hãy đưa tôi công nghệ của bạn”.

Kế hoạch “Made in China 2025” cũng là một công cụ để tước đoạt công nghệ trong các ngành công nghệ cao. Ví dụ, Trung Quốc quy định, ở các công ty sản xuất phương tiện vận tải chạy bằng năng lượng mới, thì các công ty nước ngoài chỉ được nắm giữ không quá 50% cổ phần, và yêu cầu các nhà sản xuất Trung Quốc phải nắm được công nghệ để sản xuất một sản phẩm hoàn chỉnh. Quy định này ngăn cản các công ty nước ngoài được bán công nghệ của họ dưới dạng một giao dịch thương thảo riêng, cũng như ngăn cản các công ty nước ngoài được hưởng toàn bộ lợi ích từ việc sản xuất hàng hóa và cung cấp dịch vụ của họ.

USTR đồng thời cáo buộc, việc đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc thực chất là chiến thuật nhằm đẩy mạnh việc thâu tóm công nghệ về tay mình. Khi một công ty Trung Quốc mua một công ty Mỹ, công ty này có quyền ứng dụng công nghệ vừa mua được tại Trung Quốc. Tuy nhiên, điều tra của USTR cho thấy chính phủ Trung Quốc đang đóng vai trò không công bằng khi định hướng các khoản đầu tư là nhằm vào các công ty công nghệ cao của Mỹ trong lĩnh vực hàng không, linh kiện bán dẫn, thông tin, công nghệ sinh học và robot.

Theo quan điểm của USTR, sự kết hợp giữa mục tiêu công nghệ cao và định hướng của chính phủ là một hành động đầu tư không công bằng. Quốc hội Mỹ và Tổng thống Trump đều đồng tình với quan điểm này, dẫn tới việc Quốc hội Mỹ đã thông qua dự luật “để bảo vệ an ninh quốc gia do một số loại hình đầu tư nước ngoài gây ra”. Trump đồng thời đe dọa sẽ có các hành động nhằm ngăn cản công ty Trung Quốc mua lại các công ty công nghệ cao của Mỹ.

Trump công bố Mỹ sẽ có thể áp thuế 25% lên hàng nhập khẩu Trung Quốc có giá trị khoảng 50 tỷ USD và sẽ có các hành động trả đũa khác. Danh sách 1333 sản phẩm có thể sẽ bị đánh thuế bao gồm máy móc, thiết bị tiêu dùng và thiết bị điện tử. Danh sách nhắm tới cả sản phẩm công nghệ tầm trung và công nghệ cao, cũng như đậu nành. Mỹ đang cân nhắc giới hạn cấp visa đối với sinh viên và giảng viên đến từ Trung Quốc.

Để đáp trả, Trung Quốc đã đưa ra các biện pháp trả đũa vào ngày 4 tháng 4 năm 2018: áp thuế 25% lên sản phẩm xuất khẩu của Mỹ vào Trung Quốc, giá trị 49.8 tỷ USD. Trước đó, Trung Quốc đã áp thuế lên nhôm phế liệu và thịt heo của Mỹ, để trả đũa cho mức thuế thép và nhôm mà Mỹ áp dụng với Trung Quốc. Mức thuế mới này chủ yếu nhằm vào phương tiện vận tải và nông sản, nhập khẩu từ các bang ở Mỹ đang ủng hộ Trump.

Tiếp ngay sau đó, Tổng thống Trump đề nghị USTR liệt kê một danh sách các mặt hàng xuất khẩu của Trung Quốc trị giá 100 tỷ USD sẽ thuộc đối tượng hứng chịu sự trả đũa của Mỹ. Đại diện Trung Quốc sau đó đã hứa sẽ “đánh trả Mỹ tới cùng”. Trong một nỗ lực hạ nhiệt tình hình căng thẳng này, đại diện hai nước đã có buổi họp song phương diễn ra tại Bắc Kinh trong tuần đầu tháng 5, nhưng đã kết thúc mà không đạt được thỏa thuận nào.

Một cuộc chiến tranh thương mại sẽ không có lợi gì cho vấn đề quyền sở hữu trí tuệ. Nếu thương mại Mỹ-Trung sụp đổ, cả hai quốc gia sẽ gặp khó khăn và thị trường tài chính sẽ rung lắc dữ dội. Nếu như thâm hụt thương mại của Mỹ với toàn cầu - ước đạt 600 tỷ USD trong năm 2018 - có thể co lại trong trường hợp có chiến tranh, điều này chỉ bởi do nền kinh tế Mỹ đã bắt đầu suy yếu. Đây là một kết thúc không có gì là vui vẻ với chính quyền Trump.

Một hướng đi có phạm vi hẹp hơn, nhắm vào từng công ty Trung Quốc, đặc biệt là các công ty nhà nước có yêu cầu chuyển giao công nghệ, có lẽ sẽ ít chi phí hơn và có hiệu quả cao hơn là cách tiếp cận bằng các loại thuế quan. Ngoài ra, Mỹ không nên vô tình bỏ qua công cụ giải quyết tranh chấp của WTO. Chad Bown cho rằng, các hành động đơn phương của Mỹ đã làm giảm đi cam kết của quốc gia này đối với luật lệ của hệ thống thương mại thế giới hiện tại, và chỉ thêm khuyến khích Trung Quốc hành động vượt ra khỏi khuôn khổ của WTO. Trong dài hạn, việc này sẽ không có lợi cho Mỹ.

Trump đang quá tập trung vào thâm hụt thương mại hàng hóa song phương với Trung Quốc, được ước tính vào khoảng 376 tỷ USD trong năm 2017. Tuy nhiên, các hành động thương mại đối đầu Trung Quốc sẽ chỉ chuyển cán cân thâm hụt song phương này sang các đối tác khác của Mỹ, và sau đó tiếp tục ảnh hưởng tới Mỹ. Chỉ khi có sự thay đổi trong các chính sách vĩ mô của Mỹ – tỷ giá hối đoái và thâm hụt ngân sách - thì vấn đề thâm hụt thương mại của Mỹ với toàn cầu mới có sự thay đổi đáng kể.

Kể cả khi không có chiến tranh thương mại, căng thẳng leo thang giữa Trung Quốc và Mỹ có thể làm giảm tốc độ tăng trưởng của khu vực Châu Á Thái Bình Dương. Ngân hàng phát triển châu Á (ADB) cảnh báo, bất động thương mại ngày một tăng giữa hai nước lớn sẽ làm cho doanh nghiệp kinh doanh trong toàn khu vực mất đi tính lạc quan. Hiện tại, nền kinh tế thế giới đang tiến triển tốt và hầu hết các quốc gia đều đang hưởng lợi từ tình hình này. Cả Mỹ và Trung Quốc không nên bằng việc không khoan nhượng lẫn nhau mà đặt dấu chấm hết cho giai đoạn hồi phục kinh tế này.

Theo EastAsiaForum.org – Kdu

Từ khóa: Mỹ, Trung Quốc, chiến tranh thương mại