Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Vào tuần trước, Thủ tướng Trung Quốc đã mỉm cười thân thiện và nâng cốc với người đồng cấp bên phía Nhật Bản trong chuyến thăm của ông đến đất nước mặt trời mọc. Điều này gợi nhắc cho chúng ta rằng, rất hiếm khi những cử chỉ nồng ấm như trên hiện diện trong quan hệ giữa hai nước láng giềng này.

Chuyến thăm đầu tiên của một Thủ tướng Trung Quốc đến Nhật Bản trong vòng 7 năm qua là bước đi mới nhất trong nỗ lực của Bắc Kinh nhằm cải thiện quan hệ với những cường quốc khác, qua đó hạn chế tác động từ căng thẳng đang leo thang giữa Trung Quốc với Hoa Kỳ. Cuộc viếng thăm diễn ra sau khi ông Lý vừa có chuyến đi đến Indonesia, ngay sau cuộc gặp bất ngờ giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và người đứng đầu Chính phủ Ấn Độ Narendra Modi cũng như sau cuộc gặp giữa ông Tập với nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un.

“Những khác biệt về ý kiến và tranh cãi trong mối quan hệ giữa hai nước là điều không thể tránh được. Tuy nhiên, tôi muốn tiếp tục duy trì mối quan hệ tổng thể tốt đẹp giữa hai quốc gia, gìn giữ giá trị của hiệp định hữu nghị song phương, cũng như xây dựng mối quan hệ tươi sáng hơn giữa hai nước”- đài NHK dẫn lời phát biểu của Thủ tướng Lý Khắc Cường trước các chủ doanh nghiệp trong buổi tiệc kỷ niệm 40 năm ký kết hiệp định hữu nghị Trung-Nhật.

Trước việc Washington đe dọa áp dụng các đòn trừng phạt thương mại, Trung Quốc đang tìm kiếm sự ủng hộ từ những nước khác nhằm làm đối trọng với sức ép từ phía Mỹ. Một quan chức Trung Quốc vào tháng trước đã tiết lộ với tờ Bloomberg rằng chính phủ nước mình đang cân nhắc đưa ra các nhượng bộ thương mại lớn đối với Liên minh châu Âu và những nước khác như Nhật Bản hay Mexico.

“Tình huống khó khăn”

Theo bà Mary Gallagher thì “Trung Quốc cố gắng xoay chuyển khó khăn thành cơ hội. Bước đi thương mại của chính quyền Tổng thống Trump sẽ gây tác động xấu đến kinh tế Trung Quốc vào thời điểm đất nước này đang đối diện với nhiều thách thức nội tại. Tuy nhiên, bởi vì Hoa Kỳ cũng đang có những hành động gây hấn với các đồng minh và đối tác thương mại trọng yếu của mình, do đó, Trung Quốc thật sự khá thông minh khi xây dựng các mối liên kết trên để làm đối trọng với Mỹ”. Sự chuyển hướng thái độ với các đồng minh của Mỹ đòi hỏi nền kinh tế lớn nhất châu Á phải gạt sang một bên các tranh cãi ngoại giao với những nước láng giềng. Ví dụ như với Ấn Độ, binh sĩ Trung Quốc và đất nước Nam Á có một cuộc đụng độ tại vùng Doklam dọc biên giới hai nước vào năm ngoái; ngoài ra, trong quan hệ song phương với Nhật Bản, cả Bắc Kinh và Tokyo vẫn chưa giải quyết được tranh cãi xung quanh chủ quyền các hòn đảo trên Biển Hoa Đông-vụ việc đẩy quan hệ hai nước xuống mức thấp nhất trong vòng một thập kỷ.

Trong cuộc gặp giữa Chủ tịch Tập và Thủ tướng Modi vào tháng Tư, hai bên nhấn mạnh sẽ tránh các cuộc đối đầu tại biên giới. Đồng thời, cả Trung Quốc và Nhật Bản đã ký bản ghi nhớ về cơ chế thông tin hàng hải nhằm tránh các vụ va chạm không lường trước trên biển.

Thủ tướng Abe phát biểu trước nghị viện Nhật Bản hôm thứ Hai như sau: “Bằng việc thay đổi chiều hướng quan hệ Nhật-Trung từ cạnh tranh sang hòa dịu, chúng ta có thể đóng góp lớn cho hòa bình, ổn định và thịnh vượng tại khu vực châu Á”.

Tranh cãi dai dẳng

Trung Quốc có thể đưa chiến lược nêu trên đi xa đến đâu còn phải chờ thời gian trả lời. Các quốc gia láng giềng của nền kinh tế số hai thế giới như Nhật Bản và Ấn Độ rất lo ngại về vị thế đang lên của Bắc Kinh, đặc biệt là khả năng nước này dùng sức ép kinh ép kinh tế để trừng phạt những quốc gia làm phật ý mình. Hàn Quốc đã từng trải qua tình huống vừa nêu vào năm ngoái khi đồng ý để Mỹ triển khai lá chắn tên lửa trong lãnh thổ của họ.

Ngay cả khi Chủ tịch Tập Cận Bình và Thủ tướng Lý Khắc Cường thiết lập một mối quan hệ hòa hoãn hơn với Nhật Bản và Ấn Độ, các nhà lãnh đạo Trung Quốc vẫn phải đối mặt với căng thẳng gia tăng với Úc liên quan đến cáo buộc Trung Quốc đang can thiệp vào hoạt động chính trị tại xứ sở chuột túi. Nguồn tin gần đây cũng cho thấy tên lửa cùng nhiều thiết bị quân sự khác đã được triển khai tại các đảo do Trung Quốc chiếm giữ trên Biển Đông; điều này đã và đang thổi bùng lên lo ngại về những nỗ lực của cường quốc số hai thế giới nhằm kiểm soát khu vực biển đang trong tình trạng tranh chấp với nhiều quốc gia. Trong một động thái thể hiện sức mạnh quân sự, hàng không mẫu hạm đầu tiên do Trung Quốc tự đóng đã bắt đầu các chuyến thử nghiệm trên biển vào sáng chủ nhật tuần rồi-Hãng Tân Hoa Xã đưa tin.

Giáo sư khoa học chính trị của đại học Miami, đồng thời là tác giả của cuốn sách “Quốc gia thiên triều và Đế quốc mặt trời mọc”-một tác phẩm năm 2016 về quan hệ Trung-Nhật nhận định “Quan hệ ngoại giao nồng ấm giữa Trung Quốc với các nước khác có thể thành công nhưng chỉ trong khuôn khổ nhất định. Còn rất nhiều chướng ngại trong việc đánh giá mức độ nhượng bộ từ phía Bắc Kinh cũng như quan điểm hòa dịu của các nước khác trong quan hệ song phương”.

Thỏa thuận với Nhật Bản

Bắc Kinh luôn cố tỏ ra mình là người bảo vệ cho hệ thống thương mại đa phương, để đối phó lại làn sóng chỉ trích do Mỹ dẫn đầu nhằm vào các biện pháp hạn chế tiếp cận thị trường của Bắc Kinh.

Hãng Tân Hoa Xã đưa tin, trong cuộc gặp với hơn 600 doanh nhân tại diễn đàn kinh doanh Trung Quốc-Indonesia, Thủ tướng Lý đã phát biểu rằng: “Cả Trung Quốc và Indonesia đều đặt niềm tin vào toàn cầu hóa và thương mại tự do. Chúng tôi ủng hộ nguyên tắc của hệ thống thương mại đa phương và ủng hộ sự bình đẳng trong giải quyết các tranh chấp thương mại”.

Thủ tướng Lý và người đồng cấp Abe đã chứng kiến việc ký kết hàng loạt hiệp định, bao gồm việc Trung Quốc chuyển giao lại hai con ‘cò quăm mào giống Nhật Bản’ cho đất nước mặt trời mọc như một biểu tượng cho sự khôi phục quan hệ hữu hảo giữa hai nước từ khi mối liên hệ này rơi xuống mức thấp nhất trong một kỷ qua. Trung Quốc cũng lần đầu tiên coi các tổ chức tín dụng của đất nước mặt trời mọc là những nhà đầu tư nước ngoài đủ chuẩn để giao dịch bằng đồng Nhân dân tệ; giúp những thể chế này có thể đầu tư trực tiếp vào thị trường chứng khoán Trung Quốc cũng như đặt họ vào vị thế ngang hàng với các nền kinh tế Phương Tây.

Thủ tướng Abe đã cùng đi với người đồng cấp Trung Quốc đến đảo Hokkaido; chuyến đi này tập trung vào vấn đề thương mại, thể hiện thông qua việc hai nhà lãnh đạo đã cùng thăm Công ty ô tô Toyota. Sự kiện nêu trên cho thấy lợi ích tương đồng của nền kinh tế số 2 và số 3 thế giới về tự do thương mại.

Theo ông Yang Bojiang, Phó giám đốc của Viện Nghiên cứu Nhật Bản của Học viên khoa học xã hội Trung Quốc-một tổ chức nghiên cứu nhà nước cho rằng “Căng thẳng Mỹ-Trung hiện nay đòi hỏi Trung Quốc phải liên kết mạnh hơn với các nước láng giềng. Tăng cường hợp tác quốc tế chính là lời đáp trả đến chủ nghĩa bảo hộ thương mại và chủ nghĩa đơn phương mà Mỹ áp dụng gần đây”.

Nguồn: Bloomberg – LA

Từ khóa: Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản, tự do thương mại